Жұмсақ жүйелер әдістемесі: әлеуметтік мәселелерді шешу және өзгерістерді басқару жолы

Кіріспе

Жұмсақ жүйелер әдістемесі (ЖЖМ) – қиын әлеуметтік жағдайларға және өзгерістерді басқаруға іс-қимыл арқылы қолданылатын, ұйымдастырылған ойлау жолы. Ол Англиядағы Ланкастер жүйелер бөлімінің ғалымдары он жылдық іс-қимыл зерттеу бағдарламасы негізінде жасалған.

Шолу

Жұмшақ жүйелер әдістемесін негізінен Питер Чекленд, Брайан Уилсон сияқты әріптестерімен 10 жылдық зерттеулер барысында әзірледі. Бұл әдіс көптеген бұрынғы жүйелік инженерия процестерінен туындады, себебі дәстүрлі "қатаң" жүйелік ойлау үлкен ұйымдық мәселелерді, олардың көптеген күрделі байланыстарын ескере алмады. Жұмшақ жүйелер әдістемесінің (ЖЖӘ) негізгі қолданысы – осы күрделі жағдайларды талдау, онда проблеманың анықталуына қатысты әртүрлі пікірлер бар. Мұндай күрделі жағдайлар "жұмсақ проблемалар" деп аталады. Олар көбінесе нақты әлемдегі проблемалар болып табылады, онда проблеманың мақсаттары мен міндеттері өзіндік қиындықтар тудырады. Жұмсақ проблемалардың мысалдары: денсаулық сақтау көрсету сапасын қалай жақсартуға болады? және жасөспірімдер арасындағы қарапайымдықты қалай басқаруға болады? Жұмсақ тәсілдер адамдардың әлемге деген көзқарасының үнемі өзгеретінін және олардың оған қатысты ұстанымдарының да өзгеріп отыратынын ескереді. Жағдайдың қазіргі жағдайына байланысты, проблеманы анықтау бойынша келісуге қиындық тууы мүмкін, себебі оны шешу үшін қолданылатын әртүрлі әдістер сияқты көптеген факторларды ескеру қажет. Сонымен қатар, Питер Чекленд "ашық" проблемалар туралы түсініктерден алшақтап, жағдайлармен жұмыс істей бастады, оларды сұрақтар тудыру үшін модельдердің тұжырымдамаларын жасады. Осыдан кейін жұмшақ жүйелер әдістемелері ұйымдасқан оқу жүйесіне айналды. Мақсатты әрекеттердің модельдері дүниетанымы негізінде құрылуы мүмкін, яғни олар нақты әлемдегі әрекеттердің модельдері емес еді. Дегенмен, нақты әлемдегі әрекеттерге қатысты ашылу мен пікірталасқа байланысты, олар дискурс пен пікірталас үшін қолданылатын эпистемологиялық құралдар деп танылды. Күнделікті әлем мен жүйелік ойлау арасындағы айырмашылық – талқылауларды немесе қарастырылып отырған проблемалық жағдайды зерттеу үшін қолданылатын интеллектуалды құралдарды әзірлеуде жүйелік тілді саналы түрде қолдануға назар аудару болды. Бұл бизнес-серіктестік қарым-қатынастарды жақсартуға, мүдделі тараптарды тікелей қатыстыру арқылы жобаларды басқарудағы тиімді тәсіл ретінде қолдануға немесе мүдделі тараптар арасындағы байланысты жақсарту арқылы бизнес-менеджментке көмектесуге мүмкіндік береді. ЖЖӘ оқыту және оқу процестерін талдау үшін де пайдалы әдіс болып табылады, себебі ол бастапқы нүкте ретінде нақты бір мәселені анықтауды талап етпейді, бұл "қалыптан тыс" жақсарту ұсыныстарына әкеледі. SSM тіпті Ұлыбритания үкіметімен олардың құрылымдық жүйелерді талдау және жобалау әдістемесін (SSADM) жүйелік даму әдістемесін қайта қараудың бір бөлігі ретінде де қолданылды. Тіпті кәсіби зерттеушілер де ойлау құрылымын өзгертудің орнына әлемді бұрмалауға бейім екендігін көрсетеді. Зерттеу бағдарламасы барысында "басқару" мәселелерінде классикалық жүйелердің сәтсіздігі жүйелік ойлаудың жеткіліктілігін тексеруге әкелді. Бұл әдістеме бірнеше кітаптарда және көптеген ғылыми мақалаларда сипатталған, сондай-ақ сын жүйелік ойлау сияқты басқа да жүйелік тәсілдер оның көптеген идеяларын қамтыды.

The Soft Systems Methodology was developed primarily by Peter Checkland, through 10 years of research with his colleagues, such as Brian Wilson. The method was derived from numerous earlier systems engineering processes, primarily from the fact traditional 'hard' systems thinking was not able to account for larger organisational issues, with many complex relationships. SSM has a primary use in the analysis of these complex situations, where there are divergent views about the definition of the problem. These complex situations are known as "soft problems". They are usually real world problems where the goals and purposes of the problem are problematic themselves. Examples of soft problems include: How to improve the delivery of health services? and How to manage homelessness with young people? Soft approaches take as tacit that people's view of the world will change all the time and their preferences of it will also change. Depending on the current circumstances of a situation, trying to agree on the problem may be difficult as there might be multiple factors to take into consideration, such as all the different kinds of methods used to tackle these problems. Additionally, Peter Checkland had moved away from the idea of 'obvious' problems and started working with situations to make concepts of models to use them as a source of questions to help with the problem, soft systems methodologies then started emerging to be an organised learning system. Purposeful activity models could be declared using worldviews, meaning they were never models of real world action. Still, those relevant to disclosure and argument about real world action led to them being called epistemological devices that could be used for discourse and debate. The distinction between the everyday world and systems thinking was to draw attention to the conscious use of systems language in developing intellectual devices which were used to structure debates or an exploration of the problem situation being addressed. leading to improvements in business partner relationships, successful use as an approach in project management by directly involving stakeholders or aiding in business management by improving communication between stakeholders. It has proven to be a useful analysis approach to teaching and learning processes, as it does not require a specific problem to be identified as its starting point – which has led to "outside of the box" suggestions for improvement. SSM was even used by the UK government as part of the revaluation of their Structured Systems Analysis and Design Method (SSADM) system development methodology. Even professional researchers who are to take the change for face value structure of thinking, show the same tendency to distort perceptions of the world rather than change the mental structure which we give our bearings with. Failure of classic systems in rich 'management' problem situations during the research programme led to examining the adequacy of the systems thinking. The methodology has been described in several books and many academic articles. and other systems approaches such as critical systems thinking have incorporated many of its ideas.

Адамның белсенділік жүйесі

Адамның іс-әрекет жүйесін "нақтыланған жүйе (яғни, ешқандай материалдық нысанда жоқ) ретінде, онда адамдар белгілі бір мақсатқа жету үшін қандай да бір іс-әрекеттерді атқарады" деп анықтауға болады. Көптеген жүйелердің ішінде, бүкіл жүйені құру үшін біріктірілген көптеген адамның іс-әрекет жүйелері болады. Адамның іс-әрекет жүйелері ЖМЖ-да (Жұмсақ жүйе методологиясы) қиын жағдайға тап болған адамдар үшін көзқарастарды (Weltanschauung) құруға қолданылуы мүмкін. Барлық адамның іс-әрекет жүйелеріне қатысты барлық қатысушылар өздерінің көзқарастарына сәйкес әрекет етеді деген тұжырым бар.

Мақалалар

Дейл Купри және басқалар. (2007) Калгари университеті, Компьютерлік ғылым кафедрасы, Жұмсақ жүйелер әдістемесі. Марк П. Мобах, Жос Дж. ван дер Верф және Ф. Дж. Тромп (2000). Жұмсақ жүйелер әдістемесінде модельдеу өнері, ISSS 2000 конференциясының материалдары. Иан Бейли (2008) MODAF және Жұмсақ жүйелер. Ақ қағаз. Иванов, К. (1991). Сыни жүйелік ойлау және ақпараттық технологиялар. Қолданбалы жүйелерді талдау журналы, 18, 39-55. (ISSN 0308 9541). Сыни жүйелік ойлаумен байланысты жұмсақ жүйелер әдістемесіне шолу. Майкл Рада (2015 12 01) Ақ қағаз, INDUSTRY 5.0 іске қосылуы. Майкл Рада (2015 02 03) Ақ қағаз, INDUSTRY 5.0 АНЫҚТАМАСЫ.