Кіріспе
Грек мифологиясындағы көруші: ежелгі грек көрушісі Кальхас (Calchas) – грек мифологиясының бір аспектісі болған Арыстанның (Аргос) көрушісі. Кальхас "Илиаданың" басында кездеседі, ол Ахейлердің қола дәуірінің соңында Трояға қарсы жүргізген соғысына негізделген деп есептеледі. Трояға дейін әскерде қызмет еткен көруші Кальхас шебер болжаушы, грек ionópolos ('құс білетін'): "болжаушы ретінде Кальхастың лагерде теңдесі болмады". Ол өткенді, қазіргіні және болашақты Аполлон құдайынан білген. Оның басқа да болжамдық қабілеттері де болды: шайқас кезінде жаудың ішкі органдарын түсіндіру. Оның "Илиадада" айтылатын болжамдау өнері – оның отбасының мұрагерлік кәсібі, бұл оның есімінің ең сенімді этимологиясын түсіндіреді: "қараңғы" мағынасында "ойшыл", ойлаудың ресмилікке ұқсастығынан туындаған, немесе "көңілсіздікке" бойлау. Кальхас Гомерден кейін ұзақ әдеби тарихқа ие. Оның "Илиададағы" пайда болуы әдебиеттің хронологиялық ретімен ерекшеленсе, "бірінші" емес. "Илиада" дастанының дәуірінде көрушілер мен болжамдар бұрыннан қалыптасқан.
the ancient Greek seer
Calchas ('/k//æ//l//k//ə//s/; Κάλχας, Kalkhas) is an Argive mantis, or "seer," dated to the Age of Legend, which is an aspect of Greek mythology. Calchas appears in the opening scenes of the Iliad, which is believed to have been based on a war conducted by the Achaeans against the powerful city of Troy in the Late Bronze Age. Calchas, a seer in the service of the army before Troy, is portrayed as a skilled augur, Greek ionópolos ('bird savant'): "as an augur, Calchas had no rival in the camp." He received knowledge of the past, present, and future from the god, Apollo. He had other mantic skills as well: interpreting the entrails of the enemy during the tide of battle. His mantosune, as it is called in the Iliad, is the hereditary occupation of his family, which accounts for the most credible etymology of his name: “the dark one” in the sense of “ponderer,” based on the resemblance of pondering to melancholy, or being “blue.” Calchas has a long literary history after Homer. His appearance in the Iliad is no sort of “first” except for the chronological sequence of literature. In the legendary time of the Iliad, seers and divination are already long standing.
Сипаттама
Хронограф авторы Малалас Калхасты өз еңбегінде былай сипаттаған: "бойы аласа, ақ, толығымен сұр, оның ішінде сақалы да, шашы да, денесі шашықты, өте шебер болжаушы және жақсы белгілерді оқитын".
Мансап
Кальхас Агулисте жиналған грек кемелерін Трояға қарай жөнелту үшін қолайлы жел алу үшін Агамменонның Артемиданы ренжіткендігі үшін қызы Ифигенияны құрбан етуі керек екенін болжаған. Бұл оқиға Эпикалық циклдың жоғалған "Киприясында" толық баяндалған. Ол сонымен қатар Троя соғыстың оныншы жылы тонатылатынын айтқан. Софоклдің "Аякс" пьесасында Кальхас Тюкерге егер ол күн батқанға дейін шатырынан шықса, басты кейіпкер өледі деген пайғамбарлық жасайды.
" Илиада "
"Илиада" да Калхас құдайлық шындықтың елшісі ретінде бейнеленеді. Оның ең күшті күмәнданушысы – Агаммнонның өзі. "Илиада" оқиғаларынан бұрын, жорық басталғанда, Агаммнон қолайлы жел алу үшін қызы Ифигенияны құрбандыққа шалуға мәжбүр болды. "Илиаданың" басында Калхас оған тағы бір соққы береді. Ашық жиналыста Калхас, Агаммнонның дін қызметкері Хризеске құрмет көрсетпегені үшін Аполлон жіберген обаны тоқтату үшін, Агаммнонға берілген тұтқын Хризесті оның әкесі Хризеске қайтару керектігін болжады. Агаммнон ашуланып, пайғамбарды "тозақтың көрінісі" (Фитцджеральд аудармасы) деп атады және Калхасты әділетсіз болжам жасады деп айыптады. Агаммноннан қорқып, Калхас Ахилл арқылы өзіне жақтас тапты, ол жиналыста Агаммнонға қарсы ыстық сөздер айтты. Агаммнон Аполлонның (Жиналыс қолдауымен) сыйлығын беру туралы бұйрығын көңілі толмаса да қабылдады, бірақ Ахиллге өш алу ретінде Ахиллдің әйел сыйлығын өтемақы ретінде алумен қорқытты. Содан кейін "Ахиллдің қаһары" басталады, ол – әділ ашу, Агаммнонның шектен шығуына деген ашу, сондай-ақ оның соғыс әйеліне деген махаббат. Бұл дау эпостың орталық тақырыбы болып табылады. Кейін оқиғада Посейдон, Зевс шайқасты бақылап отырған жоқ кезде, грек әскерін ояту және күштендіру үшін Калхас кейпін киеді.
Америкадан кейінгі
Калхас Смирналық Квинттің "Постхомерикасында" да маңызды рөл атқарады. Калхас, егер олар қысқа сөйлесе, Ахиллді шайқасуға көндіруге болатынын айтты. Софоклдің "Филоктетінде" айтылған Хеленге қарағанда, Аргивтер Филоктетті өз қатарына қосып алғаннан кейін ғана Троя түсетінін ол болжады. Неоптолем троялықтарды қырғынға ұшыратса да, оның кеңесімен олар шайқасты тоқтатады. Ол Аргивтерге қаланы күшпен емес, стратегия арқылы жаулау оңай екенін де айтады. Ол Одиссейдің Троялық жылқысы троялықтардың қатарына тиімді түрде еніп, оларды жеңіске жеткізеді деген ұсынысын қолдайды. Сондай-ақ ол Эней шайқастан аман қалып, жаңа қала құратынын болжайды және Аргивтерге оны өлтірмейтіндерін ескертеді. Кепфей тастарының болашақтағы апаттық жағдайын болжағандықтан, ол кемеге отырған Аргивтерге қосылмайды.
Өлім
Калхас Троя соғысынан кейін (циклдік «Ностой» мен «Меламподия» поэмаларында айтылғандай) Кіші Азиядағы Колофон қаласында ұяттан көз жұмды: пайғамбар Мопсус оны болжам айту сайысында жеңді, бірақ Страбон Калхастың қасиетті оракулын Магна Грекиядағы Монте Гаргано тауына орналастырды. Сондай-ақ, Калхас тағы бір көруші оның өлімін дұрыс болжамағанын ойлап, күліп қайтыс болды деседі. Сол көруші Калхас өзі отырғызған жүзімнен жасалған шарапты ешқашан ішпейтінін болжаған еді; Калхас шарап жасады, бірақ тостағанды ұстағанда күліп қайтыс болды, оларға бұрынғы түні оны ішкендерін хабарлауға үлкермеді. Орта ғасырлардағы және кейінгі мифтерде Калхас троялықтардан жалтап шыққан және қазір Крессида деп аталатын Хризеиданың әкесі ретінде бейнеленеді. Калхас – Уильям Шекспирдің «Тройл мен Крессида» пьесасының кейіпкері.