Кіріспе

Кефейдің қызы: Грек мифологиясында Аэропа (көне грекше: Ἀερόπη) – Крит патшасы Катрейдің қызы. Ол Климена, Апемозина және Алтеменнің қарындасы болды. Аэропаның әкесі Катрей оны Науплийге батырып өлтіру үшін немесе шетелге сату үшін берді, бірақ Науплий оны аман қалдырды, содан кейін ол Атрейдің немесе Плейстеннің әйелі болды (немесе екеуінің де әйелі ме?), және көптеген деректер бойынша Агамемнон мен Менелайдың анасы. Атрейдің әйелі ретінде ол оның інісі Тиестке ғашық болды және Тиестке алтын қошқарды берді, осылайша ол Микен патшасы болды.

Отбасы

Аэропаның әкесі Миностың ұлы, Крит патшасы Катрей болды. Катрейдің тағы екі қызы, Климена мен Апемозина және бір ұлы Алтемен болды. Көптеген деректер бойынша, Аэропа Агамемнон мен Менелайдың анасы болды, көбінесе Атрейден, бірақ кейде Плейстеннен. Кейбір деректерде Аэропа Плейстеннің Атрейден туған анасы делінеді, ал Плейстен жас кезінде қайтыс болғанда, оның ұлдары Агамемнон мен Менелай Атрейге асырап алынған, ал кейбіреулері Аэропа, мүмкін, Атрей мен Плейстеннің екеуіне де әйел болған, Плейстен өлген соң Атрейге үйленген, содан кейін Атрей оның алғашқы некеден туған балаларын асырап алған дейді. Мұндай әңгімелер, әлдебір екі түрлі дәстүрді келтіруге жасалған тыраштанғандық болуы мүмкін. Гигиннің сөзіне қарағанда, Аэропа Тиестен екі ұл, Тантал мен Плейстенге ана болған, және осы балалар Атрейдің Тиеске берген балалары еді. Тағы да кейбір деректерде Аэропа Анаксибияның анасы болған делінеді.

Критте

Еврипидтің жоғалған пьесасы "Креттік әйелдер" (Кресай) бойынша, Катрей Аэропаны бір құлмен төсекте тауып, оны Навплийге суға батыру үшін тапсырды, бірақ Навплий Аэропаның өмірін сақтап, ол Плистенге үйленді. Софоклдың "Аякс" пьесасында Аэропаның әкесі Катрейдің оны бір ер адаммен төсекте тауып, батыру үшін Науплийге тапсырғаны айтылуы мүмкін, алайда бұзылған мәтін Аэропаның күйеуі Атрейдің оны Тиестпен төсекте тауып, батырып жібергенін де көрсетуі мүмкін (төменде қараңыз). Дегенмен, мифограф Аполлодор басқа дәстүрді ұстанды, онда ешқандай жыныстық бұзушылық туралы айтылмаған. Катрей өзінің балаларының бірінен өлтірілетінін айтқан болжамды алғаннан кейін, Аэропа мен оның әпкесі Клименаны шетелге сату үшін Навплийге берді (Аэропаның ағасы Алтаэмен болжамды біліп, Катрейді өлтіретін адам өзі болатынынан қорқып, Аэропаның тағы бір әпкесі Апемосинені алып, Криттен Родосқа қашып кетті). Мұнда да Аэропа Плейстеннің әйелі болып шығады.

Микенде

Криттен Аэропа Микенге әкелінді. Ол жерде Атрейдің әйелі болғанда, Атрейдің егіз інісі Тиесттің сүйіктісіне айналды және ағайындылардың Микена патшалығы үшін күресі мен қандық дұшмандығына қатысты. Атрей мен Тиест Пелоп пен Гипподамияның ұлдары еді. Әкесінің тағына деген құштарлығы оларды жартылай бауыры Хрисипптің өлтірілуіне алып келді, соның салдарынан олар қуылды және Микенде пана тапты. Персеидтер әулетінің құлауынан кейін, микендіктерге оракул келді, ол олардың патшасы ретінде Пелоптың ұлын таңдау керектігін айтты. Аэропа күйеуі Атрейден алтын қошқарды (Микен патшалығымен байланысты белгі) ұрлап, микендіктер Тиестті патша етіп таңдасын деп, Тиестке берді. Еврипидтің "Орест" пьесасына византиялық кезеңдегі түсіндірмелерден Софоклдың белгісіз бір туындысында Атрейдің Аэропаның ізгіліксіздігі мен алтын қошқарды ұрлағаны үшін кек ретінде оны теңізге лақтырғанын білеміз.

Ерте кездері

Аэроп туралы айтылулар "Гомер" және "Гесиод" дәуірінде-ақ кездескен. "Илиада" бойынша түсіндірмелердің бірінде былай делінген: Гомердің айтуынша, Агамемнон – Пелопс ұлы Атрейдің ұлы, ал анасы Аэропа болған; бірақ Гесиодтың айтуынша, ол Плейстеннің ұлы [немесе Аэропадан туған ба?]. Аэропа Гомердің "Илиада" немесе "Одиссея" шығармаларында (онда Агамемнон мен Менелай Атрейдің ұлдары ретінде келтірілген, анасы аталмайды) кездеспейтіндіктен, түсіндіруші Гомерге жатқызылатын Эпостық циклдің бір бөлімінен сілтеме алып отырған болар. Гесиодтың "Әйелдер каталогынан" алынған шашыраңқы жолдар Аэропаның (әкесі аталмай) үш ұлының анасы – Агамемнон, Менелай (және Анаксибиос?) екенін көрсетеді. Византиялық ғалым Джон Цетц Гесиодқа сәйкес, Аэропа Атрейден Плейстенді дүниеге әкелген деседі.

Б. з. б. V ғасыр

Аэропа, Атрей және Тиест туралы әңгіме грек трагедиясында кең таралған, алайда оқиғаға толыққанды пьесалар сақталмаған. Эсхилдің «Агамемнон» пьесасында оқиғаға байланысты бірнеше түсініксіз сілтемелер бар, бұл оқиғаның кем дегенде б.з.д. 458 жылға дейін жақсы белгілі болғанын көрсетеді. Онда Кассандра Аэропаның Тиестпен болған қарым-қатынасына ишарат жасайды, оны «ағасының төсегін бұзған» деп сипаттайды. Эврипидтің пьесаларында Аэропаға көптеп кездесесіз. Ол, көрінеу, оның жоғалған «Криттік әйелдер» трагедиясындағы маңызды кейіпкер болған. Пьесада Аэропаның «бір қызметшімен жасырын зорталғаны» және оның әкесі бұл туралы білгеннен кейін оны Науплиусқа батыру үшін бергені, бірақ Науплиус оның орнына Плейстенге үйлендіргені айтылады. Аристофанның «Құрбақтар» пьесасына түсіндірме жазған ғалымның айтуынша, оның пьесадағы мінез-құлқы «сатылған әйелге» ұқсас. Бұл, Эврипидтің басқа «әдепсіз әйелдерге» деген көзқарасымен бірге, пьесаның Аэропаның Тиестті азғынуы емес, Тиесттің Аэропаны азғынуы туралы екенін көрсетеді. Ол Плейстенге әйел ретінде берілсе де, Эврипидтің «Криттік әйелдер», «Орест» және «Елена» пьесаларында Агамемнон мен Менелайды Аэропа мен Атрейдің ұлдары ретінде көрсетеді. Сонымен қатар, ол «Орест» пьесасында «креттік Аэропаның опасыз некедегі опасыз махаббатына» сілтеме жасайды, ал «Электра» пьесасында Тиесттің «Атрейдің әйелін жасырын махаббатқа көндіргенін және үйіне алғанын» айтады, содан кейін ол жиынға келіп, «алтын жүні бар мүйізді қойды» үйінде екенін жариялайды. Эврипид «Тиест» пьесасын да жазған болуы мүмкін. Софокл «Аякс» пьесасында Аэропаның сүйіктісімен бірге төсекте жатқанын және біреудің «әкесінің» оны батыруға бұйырғанын айтады. Мәтіннің қазіргі күйінде «әке» Аэропаның әкесі, сілтеме Эврипидтің «Криттік әйелдеріндегідей» Катрейдің оны Науплиусқа батыру үшін беруіне қатысты. Алайда, мәтінге жасалған шағын «түзету» әкені Агамемнонның әкесі етеді, содан кейін сілтеме Атрейдің Аэропаны Тиестпен бірге төсекте тапқанына қатысты болады. Софоклдың жоғалған басқа да бірнеше пьесалары болды, олар да осы оқиғамен айналысқан: «Атрей», «Тиест» (мүмкін, бірнешеу), және «Сициондағы Тиест». Византиялық түсіндірмелер Эврипидтің «Орест» пьесасының 812-ші жолына, мүмкін жоғарыда айтылған «Аякс» үзіндісіне сілтеме жасайды, Софоклдың (аты аталмаған) бір пьесасында Атрей «әйелі Аэропадан (Тиестпен жасаған адалдығы үшін де, қойды бергені үшін де) кек алып, оны теңізге лақтырып жібергенін» айтады. Агатон «Аэропа» (және «Тиест») атты пьеса жазды, мүмкін, жас Карцин де солай жасаған шығар. Бізге белгілі болғандай, осындай бір пьесада Александр Ферей актер Теодордың Аэропа рөлін ойнауынан қозғалған көз жасын төккен, бұл кейіпкерге деген симпатияны көрсетеді.

Ауге мен Данаэмен ұқсастықтар

Аэропа туралы айтылатын әңгімелер Ауге мен Дана туралы айтылатын әңгімелермен ортақ элементтерге ие. Бұл элементтерге алдын ала болжамдалған өлтірулер, қыздарының ұятты мінез-құлқы және олардың әкелері тарапынан теңізге тастау немесе шетелге сату арқылы жазалануы кіреді. Ауге Тегея патшасы Алейдің қызы және Телеф батырдың анасы болды. Әңгіменің бір нұсқасына сәйкес, Алей өзінің ұлдары Ауге ұлынан өлтірілетінін естіген, сондықтан Аугені Афинаның қызметшісі етіп, өлім жазасымен қорқытып, бойын сақтауын талап еткен. Бірақ ол Гераклдан жүкті болды. Содан кейін, әртүрлі деректер бойынша, ол теңізге тасталған немесе Науплиске батыру немесе шетелге сату үшін берілген, алайда барлық деректерде ол Мизияда патша Тевтраның әйелі болып аяқтады. Дана Аргос патшасы Акризийдің қызы және Персей батырдың анасы болды. Акризийге оракул Дананың ұлы оны өлтіретінін айтқан, сондықтан ол оны қамауға алған. Дегенмен, Дана көптеген деректер бойынша Зевстен жүкті болды және әкесі оны теңізге тастады, бірақ Зевстің көмегімен аман қалды.