Богонг мотылы: Қауіп төндік және миграциялық ерекшеліктері
Bogong moth
Австралияның сирек кездесетін Bogong мотылы – қысқа және ұзақ көші-қон жасайтын, құрғақшылықтан қоршаған, құрып бара жатқан түр. Климат өзгеруінің әсері зор.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күбәләктер түрі
Species of moth
Богонг күбәләгі (Agrotis infusa) – түнде ұшатын, Австралия Альпі тауларына және одан кері жыл сайынғы маусымдық, ұзақ қашықтыққа көшіп-қоныс жасайтын, тәуліктік монарх көбелегіне ұқсас, қоңыржай аймақтарда өсетін күбәләк. Күзде және қыста ол Оңтүстік Квинсленд, Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльс, Батыс Виктория, сондай-ақ Оңтүстік және Батыс Австралияда кездеседі. Бұл күбәләк Австралияның жабайы табиғатының символы, себебі ол тарихи түрде маңызды тағамдық көз болған және аборигендер жазда күбәләктердің көп болатын жерге той жасауға және тайпалық жиналыстар өткізуге келіп тұратын. 1980 жылдан бастап, және 2016 жылдан кейін қарқынды түрде үдеген Богонг күбәләгінің саны, адамның қызметінен туындаған климаттың өзгеруі салдарынан, ауа райының нашарлауы мен күбәләктер жазда тынығу үшін пайдаланатын үңгірлерде температураның көтерілуіне байланысты күрт төмендеді. 2021 жылдың желтоқсанында Богонг күбәләгі IUCN Қызыл тізіміне жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде енгізілді. Оның болуы көптеген жерлер мен нысандардың атына әсер етті. Мысалы, Австралияның Виктория штатындағы Богонг қаласы осы күбәләктің құрметіне аталған. Bogong тауы, Bogong жотасының оңтүстігінде орналасқан, сондай-ақ Богонг күбәләгінің құрметіне аталған, ал оның дәстүрлі атауы Warkwoolowler, аборигендердің "boo. gong" деп атаған шыбықтарды жинаған тау дегенді білдіреді. Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында Косьюшко ұлттық паркіндегі таулар тізбегі Богонг шыңдары деп аталады.
The bogong moth (Agrotis infusa) is a temperate species of night flying moth, notable for its biannual long distance seasonal migrations towards and from the Australian Alps, similar to the diurnal monarch butterfly. During the autumn and winter it is found in southern Queensland, western New South Wales, western Victoria, and also in South and Western Australia. It is an icon of Australian wildlife due to its historical role as an important food source and because Aboriginal peoples would come to where the moths spend the summer to feast on them and hold intertribal gatherings. Starting around 1980 and accelerating rapidly after 2016, the Bogong Moth population has sharply declined as a result of increasingly severe droughts, along with increased temperatures in caves used by the moths for aestivation, both primarily resulting from anthropogenic climate change. In December 2021 the bogong moth was added to the IUCN Red List as an Endangered Species. Its presence has contributed to the naming of numerous locations and landmarks. For example, a town, Bogong, in the Australian state of Victoria has been named after the moth. Mount Bogong, located south of the Bogong High Plains, is also named after the moth, with its traditional name, Warkwoolowler, meaning the mountain where Aboriginal people collected the "boo. gong fly". In the Australian state of New South Wales, a series of mountains in the Kosciuszko National Park are named the Bogong Peaks.
Сипаттама
Ересек богонг көбелектерінің түсі жалпы қара қоңыр, қанаттарында екі ашық дақтың арасымен үзілген қара жолақ болады, бұл оларды басқа көбелектерден ерекшелейді. Богонг көбелектерінің жұмыртқалары дөңгелек пішіндес және тік бойында жоталы келеді. Олардың диаметрі 0,7 мм (0,03 дюйм), ал биіктігі 0,4 мм (0,02 дюйм) құрайды. 2018 жылы жарияланған зерттеуде богонг көбелектерінің бағытты анықтау үшін Жердің магнит өрісі мен таныс белгілі жерлердің комбинациясын пайдаланатыны анықталды. Дегенмен, көшпейтін популяциялар да бар; мұндай жағдайлар көбінесе қолайлы климаттық жағдайлары бар аймақтарда кездеседі, онда личинкалардың тамақтанатын өсімдігінің маусымдық өзгеруі сияқты ауыр жағдайлардан қашу үшін көшудің қажеті болмайды. Паразиттер су арқылы богонг көбелектеріне таралады; ерте сатыдағы нематод личинкалары әдеттегі астивация орындарының үңгір едендеріндегі қалдықтарда мекендейді және қабырғалардан төмен ағатын су тамшылары арқылы көбелектерге жетеді. Богонг көбелектерінің астивация орындарында жиналуы, ластағыштардың жергілікті ортада және хищниктерде, әсіресе құрылысы жойылып бара жатқан тау пигмейлерінде биоаккумуляциясына алып келді. 2001 жылы, жаңбырдан кейін үңгірден шығып, өлі көбелектерден тұратын қалдықтарды шайып кеткеннен кейін, богонг көбелегінің астивация орнынан тыс жерде жергілікті шөптердің толық қырылуы байқалды. Шөптің қырылу себептерін зерттеу, қоршаған аумақтағы мырыш концентрациясының қалыпты деңгейден әлдеқайда жоғары екенін көрсетті, ал оның көзі богонг көбелектері екені анықталды. Богонг көбелектері астивация орындарында тамақтанбайтындықтан, олар личинка кезінде жазық жерлердегі тамақтанатын жерлерден мырышты сіңіріп алып, кейін оны ұзақ қашықтыққа тауларға тасымалдаған. Биоаккумуляция, яғни организмдердің заттарды сіңіріп, жинақтауы, богонг көбелектерінде мырышпен байланысты. Басқа биологтар мен экологтар көбелектермен қоректенетін жануарларға тигізетін күрт әсерге назар салды, олар жануарлар үшін маңызды белок көзі болып табылады, соның ішінде қауіп төндірілген тау пигмейлері, сондай-ақ басқа да жәндіктермен қоректенетін сүтқоректілер мен құстар. Дикин университетінің жануарлар дүниесін зерттеуші Эван Ричидің сөзіне сүйенсек, "Австралия Альпі таулары климаттың өзгеруіне әлемдегі ең осал, себебі бізде өте қысқа таулар бар, сондықтан ауа райы жылығанда, суыққа бейімделген бұл түрлерге баруға еш жер жоқ".
Adult bogong moths have an overall dark brown colouration, with a dark stripe interrupted by two light coloured spots on the wings, distinguishing it from other moths. Bogong moth eggs are dome–shaped in appearance and are vertically ridged. They are 0.7 mm (0.03 in) in diameter and 0.4 mm (0.02 in) in height. A study published in 2018 concluded that the Bogong moth uses a combination of the Earth's magnetic field and recognisable landmarks to calibrate their route. However, there are also nonmigratory populations; this generally occurs in areas with favourable conditions, where migration to avoid harsh conditions such as seasonal changes in larval food crop abundance is not necessary. The parasites are transmitted to bogong moths through water; the early instar larval nematodes reside in the debris of the cave floors of common aestivation sites, and crawl up to reach the moths through trickles of water coming down the walls. Aggregations of bogong moths in aestivation sites has led to the bioaccumulation of the pollutant in both the surrounding local environment and within predators, particularly in the endangered mountain pygmy possum. In 2001, a few months after rainfall had washed out debris consisting of dead moths from within the cave, the complete death of local grasses was seen outside of an aestivation site of the bogong moth. Investigation into the causes of the grass mortality showed that the concentration of arsenic in the surrounding areas was much higher than normal, and the source was determined to be the bogong moths. Since the bogong moths do not feed at their aestivation sites, they had absorbed arsenic from lowland feeding sites as larvae and subsequently transported it over long distances into the mountains. Bioaccumulation, the absorption and accumulation of substances by organisms, occurs with arsenic in bogong moths. Other biologists and ecologists have pointed to the dramatic effect on animals which feed on the moths, which are an important source of protein for wildlife, including the threatened mountain pygmy possum as well as other insectivorous mammals and birds. "The vulnerability of the Australian Alps to climate change is the worst in the world because we've got these short little mountains so when it gets warmer, there is nowhere for these cold adapted species to go", according to Euan Ritchie, a wildlife ecologist at Deakin University.
Өсімдіктердің зиянкестері
Богонг көбелектері қыстау жайылымдары көбейту орындары және личинкалардың тамақтану көзі болғандықтан, егін дақылдарына зиян келтіруде маңызды рөл атқарады.
Bogong moths have had a role in damaging crop plants since winter pastures serve as breeding grounds and larval food sources.
Көші-қон мәселелері
Миллиондаған богонг көбелектері күшті желдің салдарынан көктемгі көші-қонынан ауысып, Канберра, Мельбурн және Сидней сияқты ірі қалаларға жетті. Бұл құбылыстың ең айқын мысалы – 2000 жылғы Сидней Олимпиадасында богонг көбелектерінің шапқыны, бұл 2021 жылдың ақпан айында жасалған бағалауда көрсетілген.
Millions of bogong moths have been blown off course from their spring migration into major cities like Canberra, Melbourne, and Sydney due to strong winds, with notable instances of Bogong Moth invasions including the 2000 Olympics in Sydney. based on a February 2021 assessment.