Кіріспе

Куньда ақыны Нараянаппа, Кумара Вьяса атты қаламдығымен танымал, 15 ғасырдың басындағы каннада тіліндегі ықпалды және классикалық Вайшнава ақыны болды. Оның қаламдығы – Махабхаратаның каннада тіліне жасаған көркем аудармасына деген құрметті білдіреді. Кумара Вьяса сөзбе-сөз "кішкентай Вьяса" немесе "Вьясаның ұлы" деген мағынаны білдіреді (Вьяса – Махабхаратаның авторы Кришна Двайпаянаның лақабы). Ол 1435 жыл шамасында Аллама Прабху және басқа Шива шараналарының өмірін қамтитын "Прабхулингалеле" атты маңызды туындысын жазған, танымал Вирашайва ақыны Чамрасаның замандасы және басты қарсыласы болды. Екі ақын да II-Дева Раяның сарайында қызмет еткен.

Шығармалары

Кумара Вьясаның ең танымал шығармасы – «Карната Бхарата Катхаманджари» (Карнатаканың «Махабхаратасы») – «Гадугина Бхарата» және «Кумаравьяса Бхарата» деп белгілі. Бұл – «Махабхаратаның» алғашқы он парвасының (тарауларының) бейімдемесі. Кришнаға адал Кумара Вьяса өзінің дастанын пандалардың үлкені Юдхиштхираның тәж киюімен аяқтайды. Шығармасының барлыққа түсінікті болуымен қазақ әдебиетінде құрметке ие. «Гадугина Бхарата» алты тармақты Бхамини-Шатпади ұйқасымен жазылған. Кумара Вьяса адамның алуан түрлі сезімдерін зерттейді, құндылықтарды талдайды және бай сөздік қорын меңгергенін көрсетеді. Шығармасы әсіресе көркем метафораларды қолдануымен танымал. Кумара Вьяса кейіпкерлерді сомдауда да шеберлігімен көзге түседі. «Карната Бхарата Катхаманджари» сондай-ақ «Даша-Парва Бхарата» деп те аталады, себебі ол бастапқыда түпнұсқа «Махабхаратадағы» он сегіз парваға қарағанда тек он парвадан тұрады. Кумараның «Катхаманджари» тек Гадайуддхаға дейінгі оқиғаларды, яғни Дюрьодана мен Бхима арасындағы шайқасты және Дюрьодананың қазасын қамтиды. Ал түпнұсқа «Махабхаратаның» кейінгі бөлімдері – Юдхиштхираның тәж киюі, Ашвамедха Яга және Сваргарохана Парва кірмейді. Кумараның қазасынан бірнеше онжылдық соң дүниеге келген тағы бір ұлы ақын Лакшмеша өз шығармасы «Джаймини Бхаратада» «Ашвамедха Яга парвасын» жеке бастап, аяқтаған. Бұл рухани шығарма баяндау өнерімен «Катхаманджариге» теңестірілді. Жергілікті халық арасында Кумараның Вишнудың басқа аты – Шри Вера Нараянаның шабыттанған ақыны болғанына сенім бар. Ақын ғибадатхананың қасиетті ортасында отырғанда, Нараянның өзі мүсіннің артынан ежелгі «Махабхаратаның» хикаясын айтқан. Ақын осы хикаяны керемет өлеңге айналдырған. Бірақ Нараян Кумараға тек осы дауысты тыңдап, оның көзіне көрінбеуін және хикаяны айтқан рухты іздемеуін талап еткен. Жұмысының оныншы парвасын аяқтағаннан кейін Кумараның баяндаушыны көруге қатты құштарлығы оянды. Ол Нараянның өзі хикаяны айтып жатқанын көргенде таң қалды. Сонымен қатар ол Курукшетра соғысының көрінісін көз алдында болғандай сезінді. Алайда Кумара дауыстың қайдан келгенін анықтауға тырысып, талапты бұзды. Сол сәтте Нараян жоғалып кетті және «Махабхарата» дастаны мәңгілікке тоқтады. Кумара кіріспеде өте көрнекті стильде жазған. Ол өлеңдерінің теңдесі жоқ екенін және олардың барлық оқырмандарға ұнайтынын мақтан тұтады. Ол өзінің поэзиясында: «Патша – ерлікке, брахман – барлық Ведалардың мәніне, философ – философияның мәніне, министрлер мен мемлекеттік басшылар – басқарудың шеберлігіне, ал ғашықтар – романтикалық сезімдерге құмарланады» деп жазады. Сонымен қатар, ол бұл шығармасының «барлық басқа ғалымдардың еңбектерінің шебері» екенін мақтанышпен айтады. Бірақ оның өзімшілдігі де байқалады, себебі ол тек иесі, нақты ақын айтқан сөздерді жазғанын мойындайды. Кумара Вьясаның тағы бір, аз танымал шығармасы – «Айравата».

Орны мен уақыты

Оның "Карната Бхарата Катамжанджари" атты ең басты туындысы 1430 жылы Дева Рая II Виджаянагара империясын билеген кезде аяқталды. Кумара Вьяса оның сарайындағы ақын ретінде зор құрметке ие болды. Кумара Вьясаны 15 ғасырдың басқа да белгілі ақындары, мысалы, Канака Даса және Тиммана Кави есімдерімен атады. Кумара Вьяса Солтүстік Карнатакадағы Гадаг қаласының Коливад ауылында өмір сүрді. Халық арасындағы әңгімелерге сүйенсек, Кумара Вьяса өзінің шығармаларын Гадагтағы Вееранаярана храмында жазған. Күні бүгінге дейін храмда Кумара Вьясаның бағанасы деп белгіленген діңгек тұр.

Каннада әдебиетінің дамуы

Кумара Вьясаның шығармалары каннада әдебиетінің Надуганнада (орта ғасыр каннадасы) дәуіріне жатады. Оның кейінгі каннада әдебиетіне әсері зор. Гадугина Бхарата әлі де көп оқылады. Оны Гамака деп аталатын ерекше ән салу өнерімен орындайды.