Кіріспе

Афинадағы Ежелгі Агораның жанындағы Елеусиниялық Деметрдің ежелгі қасиетті орны.

Елеусиний (Ἐλευσίνιον), сондай-ақ Қалалық Елеусиний (Ἐλευσίνιον τὸ ἐν ἄστει) деп аталатын қасиетті орын, Грекияның Афина қаласындағы Акропольдің солтүстік беткейінің төменгі бөлігінде орналасқан. Ол Деметр мен Кореге (Персефонаға) арналған. Бұл Афинадағы Элевсин құпияларының орталық нүктесі және Аттиканың солтүстік-батысындағы Элевсиске жыл сайынғы шерудің басталу орны болды. Аймақтағы діни қызмет б.з.д. 7 ғасырынан бастау алады, ал құрылыс соңғы архаика, классикалық, эллинистік және рим дәуірлерінде жалғасты. Қасиетті орын 267 жылы герулийлердің Афинаны шабуылдауынан кейін салынған жаңа қала қабырғаларының ішіне кірді және біздің заманымыздың 4 ғасырының соңына дейін қолданыста болды. Қасиетті орнының батыс бөлігі ғана қазылып алынған, ол жоғарғы аймақтан және үш террасадан тұрады. Олардың орталығында батыр Триптолемустың кішкентай ғибадатханасы, сыртқы пропилон (қақпа) және Оңтүстік Стоа орналасқан. Қасиетті орнының ең оңтүстік бөлігіндегі дөңгелек ғимарат Плутонға арналған тойхана болуы мүмкін, ал аймақтың солтүстік шетіндегі учаске Геккаға тиесілі болуы мүмкін. Шығысқа қарай қазба жүргізілмеген аймақтағы Деметр мен Коре ғибадатханасына алып келетін ішкі пропилоннан мүсін фрагменттері табылды, ал әдеби дереккөздерде одан әрі құрылымдар туралы мәліметтер келтірілген. Қасиетті орыннан көптеген жазулар, мүсіндер, қыш ыдыстар және басқа да сыйлықтар табылған.

Орналасқан жері

Бұл ғибадатхана Афина агорасының оңтүстігінде, Акропольдің солтүстік беткейінің төменгі бөлігінде орналасқан. Батыс шекарасы Панафина жолы болды, оның бойымен біздің заманымыздың үшінші ғасырының соңында постгерулиан қабырғасы салынған. Оңтүстік шекарасы – Акропольдің жоғарғы беткейлерін айналатын периметрлік жол. Солтүстік шекарасы – Үш табанды көшенің солтүстік тармағы. Солтүстік пен оңтүстік арасындағы қашықтық шамамен 200 метрді құрайды. Шығыс шекарасы белгісіз, бірақ ол батыс жиегінен 200 метрге дейін созылуы мүмкін. Ғибадатхананың жалпы орналасқан жері Ксенофонт, Филострат, Аристофанға жасалған түсіндірмелер және әсіресе Паузанияның жазбалары арқылы белгілі болды, ол оны Enneakrounos (тоғыз бұлақ) бұлағының үстінде деп көрсетеді, ол оңтүстік-орталық Агорада орналасқан. Бұл жер 1936–1939 және 1959–1960 жылдары Афина агорасының американдық қазбалары аясында қазылды. Ғибадатхананың батыс жиегіндегі, ені 18-ден 40 метрге дейінгі жолақ ғана қазылған. Әдеби көздерден белгілі көптеген құрылыстар табылған жоқ және олар шығысқа қарай, қазіргі заманғы тұрғын үйлердің астында орналасқан деп есептеледі. Агорада Елеусин культіне қатысты жазулар, мүсіндер және құрбандық заттары кездеседі, бірақ олар негізінен Элеусионың аумағында шоғырланған. Бұл аумақта табылған үш жазуда олардың Элеусиода орнатылуы керектігі нақты айтылған. Бұл факторлар осы жердің Элеусио екенін растайды.

Әдеби дереккөздер

Паузания II ғасырда ғибадатхананы екі храмнан тұратын жер деп сипаттайды, біреуі Деметра мен Кореге (Персефонаға), екіншісі Триптолемуске арналған. Екінші храмның алдында қоладан жасалған бұқа мүсіні орналасқан. Паузания түсінде оған ғибадатхананың ішкі жайын толыққанды талқылауға тыйым салынғанын айтады және Деметра мен Коре храмы туралы ештеңе айтпайды, бірақ Триптолемус храмын сипаттайды. Бұл ғибадатхананың ішкі, қасиетті бөлігінен, бұрынғы храмды қамтитын, және сыртқы, азырақ қасиетті бөлігінен, Триптолемус храмын қамтитын, тұратындығын көрсетеді. Басқа деректерде құрбандық шалуға арналған орын, таза судың көзі, Иммарад қабірі деп аталатын киелі орын және Плутоний туралы мәліметтер келтірілген.

Триптолемус ғибадатханасы

Ғибадатхана солтүстік-оңтүстікке қараған, ұзындығы 17.813 м, ені 11.065 м. Кіреберіс оңтүстік жағында орналасқан (яғни жоғарғы террасаға ашылады). Іргетас пен шатырдың іздері табылды; үстін құрылысының ешқайсысы сақталмаған, бірақ шатыр сияқты мәрмәрден жасалған болуы мүмкін. Маргарет Майлз бұл өлшемдер мен материалдардың иондық тетрастиль амфипростиль ғибадатханасы екенін көрсететінін ұсынады, яғни солтүстік және оңтүстік жағында төрт иондық бағанасы бар. Бұл Акропольдегі Афина Нике ғибадатханасының кейінгі дизайнында қолданылған. Бағандардың диаметрі негізінде шамамен 1.10 м болған. Ғибадатхананың құрылысы б.з.д. 500 және 490 жылдар аралығында басталды, бұл іргетастағы керамикалық бұйымдармен расталады. Шатырдың қалдықтары б.з.д. 475-450 жылдарға датыланады. Бұл мерзім афиналық өнерде Триптолемустың бейнесінің кеңінен таралуымен сәйкес келеді. Жұмыстың басшысы Коребус болған болуы мүмкін, ол сондай-ақ Элевсиндегі V ғасырлық Телестерионның құрылысын қадағалаған. Іргетас сұр қара әктастан жасалған, бірақ қабырғаларда сары порос және Акропольден алынған әктас тастар да қолданылған. Еңістің тік болуына байланысты ғибадатхананың оңтүстік жағы тікелей тасқа орналасқан, ал солтүстік жағына он қатар тас қаланған. Ғибадатхананың іргетасы үшін таста жасалған ойықтар батыс жағында әлі де көрініп тұр. Іргетас жоғары сапалы көпбұрышты тас қалаумен салынған, бекіткіштер мен штифтерсіз. Іргетас блоктарының барлығы солтүстік жағында, ал батыс және шығыс жақтарының бір бөлігі сақталған. Пронаостың және наос бөлімінің арасын бөлетін көлденең қабырғаның іргетасы ішінара сақталған. Ғибадатхананың шығыс жағына құрылыс кезінде 2.20 x 2.355 м өлшемді кеңейтім қосылды, ол басқа мақсатта қолданылуы үшін кесілген қызыл кристалды тастардан тұрады. Бұл кеңейтім ғибадатхананың ені мен ұзындығының арақатынасын алтын арақатынасқа жақындату үшін жасалған болуы мүмкін, бұл сол кезде ғибадатхана құрылысында танымал болған. Шатырдың қалдықтары мәрмәр плиткалардан 88 фрагменттен (30 қаптама плиткасы, 58 панельдік плитка, 1 қырқа плиткасы) және 4 мәрмәр антефиксстен тұрады. Жұмыс өте жоғары деңгейде жасалған. Антефиксстердің пальметтері Элевсиндегі (б.з.д. 510-500) архаикалық Телестерионға, әсіресе Делостағы Аполлон ғибадатханасындағы қазыналардың төбелеріндегілерге (б.з.д. 478-450) ұқсайды. Археологиялық қалдықтар Паусаниас айтқан Триптолемус ғибадатханасы екені анықталды, өйткені оның мәліметтері оның киелі аумақтың сыртқы бөлігінде орналасқанын көрсетеді, ал археологиялық зерттеулер көрсеткендей, оның заманында Элевсионға кіру осы ғибадатхананың жанындағы пропилон арқылы жүргізілген. Мифологияда Триптолемус Деметредан егістік және Элевсин мистерілеріне кірісу сыйларын алған алғашқы адам болды. Одан кейін ол қанатты күймемен әлемді аралап, барлық адамдарға осы сыйлықтар туралы хабарлады. Паусаниас ғибадатхананың ішінде Триптолемустың мүсіні болғанын айтады. Бұл археологиялық тұрғыдан табылған жоқ, бірақ б.з.д. төртінші ғасырлық Панафина амфораларында бейнеленген символдардың бірі болуы мүмкін. 364/3 жылдан бастап мүсіннің қанатты күймеде тұрған, бұтақты ұстап тұрған және күйме дөңгелектерінің жанында жылан тұрған бейнелері сақталған. Паусаниас осы ғибадатхананың алдындағы жартылай аңыздық көреген Эпименид және бұқа мүсіндерін де атап өтеді. Соңғысы, бәлкім, алтынмен қапталған мүйізді бұқаны бейнелеген, бұл бесінші ғасырдың соңындағы алғашқы жемістер туралы жарлыққа сәйкес Триптолемус үшін стандартты құрбандық болған. Ғибадатхананың шығысында, шамамен б.з.д. 500 жылы салынған 1.10 x 2.70 метрлік тас іргетас орналасқан. Оның шығысында 450-425 жылдары б.з.д. салынған 2.20 метрлік сары порос монументтік іргетас бар, ол шығыс-батысқа қарай созылған; бұл жазулы стелалар жиынтығын (қазір сақталмаған) қолдау үшін салынған болуы мүмкін.

Сыртқы пропилон

Б.з.б. 2 ғасырда батыс жағында, оңтүстік шетіне жақын, периболос қабырғасына пропилон (есік) салынды, ол Панафиналық жолға ашылатын. Одан кейін ол Елеусионға басты кіреберіс ретінде пайдаланылды. Бұл H әрпіндей жер жоспары бар жабық дәліз, яғни периболос қабырғасына перпендикуляр екі қабырға, олардың үстін шатыр жапқан, ал олардың арасында есіктер орналасқан. Іргетас қазбаларында көптеген қайта пайдаланылған, жартас, конгломерат және мәрмәр блоктары қолданылған, тікелей тау жынысына орнатылған. Орталық бөлігі Гиметт мәрмәрімен жабылған, оның бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Құрылыс мерзімі іргетасқа орнатылған қыш сынықтары және сол дәуірдегі басқа афиналық құрылыстармен салыстыру арқылы анықталады. Бұл Панафиналық жолды төмендету және жабу үшін батысқа қарай тау жынысына жасалған кесіктерге дейін, бірінші және екінші ғасырларда жасалған. Пропилон кіші Азиядағы Герулдік соғыстан кейін салынған қабырғаға біздің заманымыздың үшінші ғасырының соңында қосылды.

Оңтүстік Стоа

Оңтүстік стоа б.з.б. екінші ғасырда жоғарғы террасаның оңтүстік жағына, ежелгі периболосты алмастыра отырып салынды. Бұл стоа Триптолемус ғибадатханасына қарап тұрды және ғибадатханаға келушілер мен сыйлықтарды орналастыру үшін қорғалған кеңістік қызметін атқарды. Оның солтүстік-оңтүстік бағытындағы ұзындығы 8,90 метрді құрайды. Қазба жұмыстарынан табылған бөлігінің ұзындығы 25,40 метр, бірақ стоа қазба жүргізілмеген аймаққа қарай шығысқа қарай жалғасты. Жоғары жағынан сақталған фрагменттер баспалдақтардың Гимметтан мәрмәрінен, ал бағаналар мен антаблетураның Пентиль мәрмәрінен жасалғанын көрсетеді. Бағаналар шамамен үш метр арақашықтықта орналасқан және олар дорлық стилде болуы мүмкін. Стоа бір қабатты болған болуы керек, бірақ бұл нақты емес. Алмаз және сопақ пішіндес торлы терезе жақтаулары екінші қабаттағы балюстрададан немесе батыс және шығыс қабырғаларынан шыққан болуы мүмкін. Шығыс жағында артқы қабырға 2,75 метр биіктікте сақталған. Ішкі еден қатырылған топырақтан жасалған, ол уақыт өте келе тозып, келушілер тікелей тасқа басқан. Арқалық (оңтүстік) қабырғада құрылыстың үш кезеңі анықталды. Бірінші кезеңде, батысқа қарай 18,5 метрге дейін сақталған, негіз әдеттегі сары түсті орфостаттардан (0,65 метр биіктік, 1,15 метр ұзындығы, 0,42 метр қалыңдығы) тұрғызылған, олар ағаш тіреулермен байланыстырылып, кестеленген таспен жабылған. Бұл бастапқы кезеңнің б.з.б. екінші ғасырға жататынын негіздердегі керамикалық бұйымдар мен цементтің болмауы көрсетеді. Екінші кезеңде, Рим дәуірінің соңында, орфостаттар дұрыс емес әктас блоктарымен, кірпіш және цементпен жамақталған (шығыс бөлігінде сақталған). Соңында, Византия дәуірінде қабырға қайтадан кірпіш пен таспен жамақталды және кейінгі құрылыстар үшін қабырға ретінде пайдаланылды. Стоаның солтүстік жағында 1,5 метр ені бар ойыс бар. Осы ойыста конгломерат блоктары орналасқан, олар алдыңғы баспалдақтар мен бағаналарды қолдаған. Ұзын емес батыс жағындағы сыртқы қабырғада жазуларды орнатуға арналған негіздер болған, оларды Панафинея жолымен өтетін адамдар оқи алатын. Бұзылған қалдықтар стоаның IV ғасырдың соңында қолданыстан шыққанын көрсетеді. VI ғасырға қарай оның құрылымының бөліктері жаңа ғимараттарға енгізілді және артқы қабырға арқылы шығыс-батыс жолына кіру үшін пандус салынды.

Дөңгелек ғимарат

II бөлімдегі Оңтүстік Стоядан оңтүстікке қарай 17,2 метрлік дөңгелек ғимарат салынған. Ол тау жынысының шеңберлі кесіндісі және 0,52 метр биіктікте сақталған қабырғаның бөлігі арқылы белгілі. Құрылысты қоршап тұрған тас тегістеліп, жазық алаң жасалған. Кесіндінің көрсетуінше, оның диаметрі 7,75–8,00 метр болған, бірақ қабырға блоктары архаикалық немесе классикалық дәуірдегі құрылымнан алынған, ол да дөңгелек болған, бірақ диаметрі шамамен 19 метрге жуық үлкен. Бұл бұрынғы құрылым басқа жерде орналасқан болуы керек. Едені қабатталған саз балшықтан жасалған, ал бөлменің ортасында 1,35 метр енділігіндегі диірмен тасы орнатылған. Шатырды тіреу үшін ішкі құрылымдар жоқ, сондықтан ол қарапайым, ағаштан жасалған жалпақ құрылым болған болуы мүмкін. Жақын жерде кем дегенде бес құрбандық табалдырығының қалдықтары табылған, бұл ғимараттың діни мақсатта қолданылғанын растайды. Маргарет Майлз бұл ғимаратта діни рәсімдер кезінде тамақ ішілгенін болжайды. Бұл аймақта көптеген ыдыстардың табылуымен дәлелденеді. Ғимараттың шығыс жағындағы құдық осы мақсатқа байланысты болуы мүмкін. Атап айтқанда, дөңгелек ғимарат қалалық Елеусион ғибадатханасында құлшынылған Плутон құрметіне өткізілген тойлармен байланысты болуы мүмкін. Ол сондай-ақ Тесмофориямен де байланысты болуы мүмкін. Құрылысы б.з.д. II ғасырында салынған, бұл негіздің топырағынан табылған керамикалық бұйымдармен расталады. Солтүстік-батыс және шығыс бөліктерінен алынған топырақтар оның бөлшектелгенін және сол жоспармен, бірақ 100 жыл шамасында жаңа еденмен қайта салынғанын көрсетеді, бұл шығыс құдығын жапқан жаңа дренаж жүйесімен байланысты болуы мүмкін. Соңғы топырақтар жиынтығы ғимараттың біздің заманымыздың II немесе III ғасырларының соңында ішінара бөлшектелгенін көрсетеді.

Ішкі пропилон

ІІ ғасырдың ортасында салынған ішкі пропилон, сыртқы қасиетті аумақтан (Триптолемус ғибадатханасы төңірегіндегі қазба аймағы) Деметр мен Коре ғибадатханасы төңірегіндегі ішкі қасиетті аумаққа келіп тірелетін еңселі қақпа болды, ол қатыспағандар үшін жабық болған. Бұл құрылыстың негізі қазылмаған, бірақ қазба жұмыстары барысында тас қалау фрагменттері мен мүсіндердің бөліктері табылған және Кіші Метрополияда қайта қолданылған. Бұл фрагменттер Элевсиндегі қасиетті орның ішкі пропилонынан табылған фрагменттермен тым жақын, бұл қайта құруға негіз болады. Басты мүсіндік фрагменттер – қақпаның ішкі жағында тұрып, шатырды ұстаған екі кариатида. Қақпаның сыртындағы дорикалық фриз, Элевсин символы бар метопалар мен триглифтерден (мақ, мирт, племохоа, фиала, букрания) тұрды. Элевсис және Афина қаласындағы құрылыстар арасындағы параллельдер, Адриан тұсында салынғандардың ерекшелігі, «Элевсистің императорлық афиналықтандыруының» бір бөлігі болды.

Тарих

Бұл жерде неолит дәуірінде және орта қола дәуірінде, жақын орналасқан Клепсидра бұлағының арқасында адамдар қоныстанған. Ортаңғы террасада шамамен б.з.д. 850 жылға дейін, ал жоғарғы террасада табылған терракота бұлшықтары осы кезеңде әйелдік құдайға арналған діни қасиетті орын болғанын көрсетеді. Аймақта тұру белгілерінің болмауы оның бұрыннан қасиетті орын болғанын көрсетеді. Жоғарғы терраса шамамен б.з.д. 575-550 жылдар аралығында Архаикалық периболос қабырғасымен қоршалған. Бұл тиран Пейзистраттың жұмысы болуы мүмкін, бірақ бұл нақты емес, ол одан бұрынғы болуы да мүмкін. Әдеби дереккөздерде оның Элевсин культымен байланысы туралы ешқандай мәлімет жоқ. VI ғасырдың соңында немесе V ғасырдың басында ортаңғы террасадан тұрғын үйлер алынып, қасиетті орынға қосылды, осылайша оның ауданы екі еседен астамға ұлғайды. Жаңа ғибадатханамен байланысты екі құрбандық тасы – бұл орынды алғаш рет Элевсиония ретінде анықтаған дәлелдер, олар Элевсин құпияларының ережелерімен жазылған және шамамен б.з.д. 510-500 жылдарға жатады. Триптолемус ғибадатханасының құрылысы 500 жылы басталды, парсы соғыстары салдарынан тоқтатылды және 475-450 жылдар аралығында аяқталды. Үш сақтау орнының көрсетуінше, қасиетті орын б.з.д. 479 жылы парсылардың Афинаны тонауы кезінде зардап шеккен. Деметра мен Кореге арналған жаңа ғибадатхана да осы кезеңде салынған болуы мүмкін, бірақ археологиялық дәлелдер жоқ, себебі қазба жұмыстары жүргізілмеген. Палтаның қабырғалары мен қақпалары жабық болуына мүмкіндік бергендіктен, Палта Пелопоннес соғысының басталған кезде Афинадағы ауылдық жерлерден келген босқындармен толмаған сирек орындардың бірі болды, деді Фукидид. 414 жылы Алкивиад пен басқалардың құпияларды жеңілтектеп, гермаларды қиратқаны үшін айыпталып, олардың мүлкі тәркіленіп, аукционға сатылды. "Аттикалық стелалар" деп аталатын он жазу жиынтығы, барлық мүлік, сату бағалары және сатып алушылар тізімі Элевсионияда орнатылды, онда 77 белгілі фрагменттің көп бөлігі табылған. Элевсин шенеуніктерінің барлығы сотталғандарға қарғыс айтты, Деметра мен Коренің жөндеушісі Теанодан басқа, ол өзінің "құдайға дұға ететін жөндеуші емес, қарғыс айтатын жөндеуші емес" екенін мәлімдеді. Бірқатар жазулы есептер 408/7 ж. б. қасиетті орынның мазмұнын, соның ішінде көптеген алтындық заттар мен құрылыс материалдарын сипаттайды. Бұл Ликург бастаған Афинаның және оның культтарын жаңартудың бір бөлігі болды. Осы кезеңде көптеген анттық рельефтік тақталар да сыйланды. Б.з.д. екінші ғасырда қасиетті орынға үлкен жөндеу жұмыстары жүргізілді, оның ішінде Оңтүстік Стоа, эллиндік пропилон және дөңгелек ғимарат салынды. Осы кезеңде қасиетті орында құрылыс жүргізгендерге екі жазуда құрмет көрсетілді. Бірі фрагментті, екіншісі Тесмофоридің жөндеушісі Сатираны құрметтейді, ол барлық ғибадатханаларды, Плутонның қасиетті орынын жөндеп, жыл сайынғы құрбандықтарды төледі. Қасиетті орынның батыс жағында орналасқан Панафиния жолының бөлігі біздің заманымыздың бірінші және екінші ғасырларында екі кезеңде төмендетіліп, молақталды. Хадриан су құбырының тармағы б.з.д. екінші ғасырдың ортасында қасиетті орынның артына салынды. Сол кезеңде ішкі пропилон салынды және дөңгелек ғимарат қайта жаңартылды.

Ежелгі дәуір және одан кейінгі кезең

Қасиетті орынның маңыздылығы 267 жылы герулдік шабуылдан кейін, оның Пост-герулдік қабырғаның ішінде қалғанынан көрінеді (қаланың көп бөлігі, соның ішінде Агораның көп бөлігі осы жаңа қабырғаның сыртында қалды). Киелі орынның қолданыста болғанын, оның көптеген басқа құрылыстар сияқты, қабырға үшін құрылыс материалы ретінде бұзылмағаны дәлелдейді. Элевсин культы кем дегенде 375 жылға дейін сақталды, бірақ Теодосий I-нің антипагандық заңдарынан кейін жойылған болуы мүмкін. Оңтүстік стоа және, мүмкін, Триптолемнің ғибадатханасы IV ғасырдың соңында, шамасы, 396 жылы Аларик готының Афинаны шабуылдауы салдарынан қиратылды. Кейін бұл аймақ тұрғын үйлермен жабылған, ал 7-ші ғасырда, Адрианның су құбырымен қамтамасыз етілген су көзін пайдалана отырып, оңтүстік стоаның батыс жағында кір жуатын кешен салынды. Констанс II (641-668) тұсында бұл аймақта үлкен өрт болды, ол кір жуатын кешенді жойды және сол кезде әлі тұрған классикалық құрылымдарға зиян келтірді. Византия және Осман кезеңдерінде, әсіресе 9-10 ғасырларда, төменгі террасада карьер болған кезде, аймақтан тас және мүсіндерді бұзу кең таралды. Гипапанти және Христостың шіркеулері 17-шы ғасырда аймақтың оңтүстік және солтүстік шеттерінде салынды, олардың негізіне Пост-герулдік қабырғаның қақпалары мен киелі орынның бөліктері енгізілді. Христостың шіркеуі 1850 жылдарға қарай қирады, бірақ оның солтүстік қабырғасы сақталған және қабырға суреттері анық көрінеді. Гипапанти шіркеуі 1936 жылы қазба жұмыстарын жүргізу үшін бұзылды. 19-шы ғасырдың басында бұл аймақ құрылыс материалы ретінде қолданылатын мәрмәрдің мол көзі ретінде танымал болды. Элевсионнан алынған мәрмәр Афинаның ескі орталығындағы ескі ғимараттарда, әсіресе Кіші Метрополисте табылды. 20-шы ғасырда қазба жұмыстары жүргізілгенге дейін ол тұрғын аудан болып қалды.

Функциясы мен қызметі

Элеусиний – Афинаның батыс Аттикадағы Элеусиде Деметр және Коре культінің ортасы болды. Бұл Афина қаласындағы Акрополь үстіндегі Артемида Бравронаның және Акропольдің оңтүстік беткейіндегі Дионисий Элеутераидің қасиетті орындарымен қатар, қала мен Аттиканың шетіндегі культты байланыстырған бірнеше қасиетті орындардың бірі еді. Элевсин құпияларының басталуымен қасиетті заттар Элеусистен Элеусинийге эфебтермен әкелінетін. Олар фестивальдің алғашқы бес күні сақтауға алынар еді. Осы уақытта Элевсин құпияларына қатысуға ниеттенгендер Эумолпидтер мен Кериктер руларының басшылығымен «алдын ала дайындықтан» (миезис) өту үшін Элеусинийге жиналатын. Бұдан басқа, кіре алмағандарға қасиетті орынның ішкі бөлігіне, ішкі пропилонмен шектелгенге рұқсат берілмейтін. Фестивальдің алтыншы күні үлкен шеру оларды Элеусиске қайтарды, онда олар құпиялардың мәнін білушілерге ашылатын. Құпиялардан кейін Бес жүздік кеңес фестивальдің өткізілуін бағалау үшін Элеусинийде жиналатын. Элеусиний, сондай-ақ, әйелдер Тесмофория фестивалін тойлаған орындардың бірі болуы мүмкін. Біздің заманымыздан бұрынғы IV ғасырдың соңына жататын екі және біздің заманымыздан бұрынғы I ғасырға жататын бір жазуда, Плутон құрметіне ритуалдық тағамдар дайындаған бай афиндықтар құрметтелген. Кейінгі эллинистік кезеңнен бастап, осы тағамдар II бөлімдегі дөңгелек ғимаратта өткізілген болуы мүмкін. Ұлы Панафинея фестиваліндегі жарыстар кезінде Панафина жолында бірнеше атты жарыстар өтті, олардың мәресі Элеусиний болды. Біздің заманымыздан бұрынғы II ғасырда бұларға көлік жарысы және апобаттар кірді.

Салымдар

Біздің заманымыздан бұрын VII ғасырдағы құрбандық заттары терракотадан жасалған мүсіндер, кішкентай ыдыстар, қыш сыйыртқылар, орағыштар, топырақ салмақтар және дискілерден тұрады. Мүсіндер "баған тәрізді әйелдер" деп аталады, себебі олардың денесі төменгі жағында юбканы бейнелейтін кеңейетін ұзын бағаннан жасалған. Екі қолы созылған, ал басы мұрын жасау үшін қысылған шардан тұрады. Кейде кеудесі қосылған. Олар Агораның басқа жерлерінде табылған мүсіндерден өзгеше, олардың көпшілігі жылқы мен қалқандар. Племохое (πλημοχόη) деп аталатын қыш ыдыс б.з.б. 4 ғасырдың басынан б.з.б. 2 ғасырының соңына дейін ғибадатханада жиі табылатын құрбандық заттарының бірі болып табылады. Ол диаметрі 0,024 метрден 0,26 метрге дейінгі кең ыдысты ұстап тұрған биік тұғырдан тұрады және екі жағында тұтқалары бар. Бастапқыда олардың қақпақтарында тесіктер болған. Олар көбінесе әсемделмейді және жұмсақ немесе кедір-бұдыр саздан жасалған, бұл олардың бір рет қолдануға арналғанын көрсетеді. Олар ішкі пропилоннан және Элевсистен алынған ұқсас рельефте бейнеленген. Элеусионның II бөлімінде 0,62 метр биіктіктегі үлкен мәрмәр племохое табылды, бұл оның Плутонның қасиетті орнымен байланысты екенін көрсетеді. Әйелдер процессия кезінде оларды басқа мұздай көтеріп алып жүрген. Афинейдің айтуынша, Элеузин мистирияларының соңғы күні екі племохое сұйықтықпен толтырылып, содан кейін біреуі батысқа, екіншісі шығысқа қарай төгілген, ал осы кезде сиқырлы дұға оқылған. Олардың Элеузин культімен тығыз байланысы олардың Элеузиядағы Деметра мен Коренің қасиетті орнынан басқа жерде сирек кездесетінімен дәлелденеді. Көп жағдайда олар тасқа қазылған арнайы тесіктерге көмілген, бұл жер асты әлемімен байланысты екенін көрсетеді және Плутонмен байланысын растайды. Б.з.б. V ғасырдан б.з. 4 ғасырына дейін әртүрлі адамдар ғибадатханаға ескерткіштер арнады, көбінесе мүсіндер. Осы мүсіндердің негіздерінің жиырма алты жазулы нұсқасы белгілі, олардың ең ертесі б.з.б. 450 жыл шамасында діни қызметкер Лисистраттың екі тәжін сыйлауы. Қалғандарының он бірі б.з.б. 4 ғасырда, біреуі б.з.б. 3 ғасырда, бесеуі б.з.б. 2 ғасырда, төртеуі б.з.б. 1 ғасырда (соның ішінде Эпикурлық Паэдрдің гермасы) және біреуі бірінші төрт ғасырларда табылды. Он тоғыз мүсін фрагменттері табылды, оның ішінде он үш құрбандық рельефі бар. Олардың көпшілігі Деметра мен Корені бейнелейді және б.з.б. 4 ғасырына жатады. Үшінде Триптолем бейнеленген, ал қалғандарында Элевсияның батырлары Ях, Эвбулей және Плут, екеуінде Гекка бейнеленген. Сонымен қатар, екі мәрмәр шамның сынықтары да бар. Б.з.б. 2 ғасырында Деметра мен Коренің діни қызметкерлері Деметра мен Коренің ғибадатханасында өздерінің суреттелген портреттерін орнатуға құқылы болды.

Әкімшілік

Элевсин ғибадатханасының басқаруы Афина мемлекеті және Эумолпидтер мен Керикестер тайпаларымен реттелген. Ең жоғары лауазымды тұлғалар Деметр мен Коренің қасиетті қызметкерлері және иерофант болды, екеуі де Эумолпид тайпасынан шығып, өмір бойы қызмет етті. Андокидтің айтуынша, Элевсинге қатысты ережелер б.з.д. VI ғасырдың ортасында Солон заңдарына енгізілген. Әдеби деректер мен жазуларда ережелер мен діни нормалар туралы жиі айтылады. Бұл ережелер қалалық Элевсин, Фалердегі кіші Элевсин және Элевсистегі Деметр мен Коре ғибадатханасын біртұтас нысан ретінде қарастырады. Қалалық Элевсиннен сақталған ережелер: IG I3 231–232, шамамен б.з.д. 510–500 жылдар, бұрынғы ережелерді біріктірген сияқты; IG I3 6, шамамен б.з.д. 475–450 жылдар, құлшылықтың көптеген аспектілерін реттейді; I Eleusis 30 («Короибос жарлығы»), шамамен б.з.д. 450 жыл, құлшылық қаржысына қатысты; Agora XVI 56, шамамен б.з.д. 350 жыл, құлшылықтың барлық аспектілері туралы егжей-тегжейлі ережелер; I Eleusis 250, шамамен б.з.д. 100 жыл, Элевсин процессиясын реттейді; IG II2 1078, шамамен 220 жыл, Эфебтердің Элевсин процессиясына қатысуын реттейді.

Элевсин мәселелеріне қатысты көптеген жарлықтар да ғибадатханада орнатылған. Отыз мұндай жарлық табылды, олардың 17-ден 21-іне дейін құрмет көрсетуге арналған. Олардың көпшілігі эллинистік кезеңге жатады және Элевсин құпияларын ұйымдастырушыларды құрметтейді. Б.з.д. V ғасырдың соңы мен IV ғасырында, жыл сайын эпистаттар кеңесі құлшылықтың барлық мүлкін тізімдейтін тізімдер жасады, олар Элевсин культінің қаржысына жауапты болды.

Қазба тарихы

Кейбір қабырғалық блоктардың кездейсоқ табылуынан кейін 22 маусым 1848 жылы Кириакос Питтакис қазба жұмыстарын ұсынды, нәтижесінде 1851 жылдың 11-15 сәуірінде алдын ала зерттеу қазбалары жүргізілді, ол 1851-1852 жылдарға дейін кең ауқымды қазбаларға әкелді. Үйлер бұзылып, Герулиядан кейінгі қабырғаның бөлігі ашылды (оның құрылысында негізінен классикалық мүсіндер, қаптама және жазулар қолданылған), сондай-ақ Триптолемус ғибадатханасының үстіндегі тіреу қабырғасы табылды. Питтакис бұл жердің Булетерион (қалалық кеңес) жерінің бөлігі деп санады. 1910 жылы шағын қазба жұмыстары жүргізілді. Элеусион 1930 жылдары Афинадағы Америка классикалық зерттеулер мектебі Агора қазбалары үшін сатып алған аумаққа кірді. Аймақты қазу жұмыстары 1936 жылы басталды және 1939 жылға дейін жалғасты, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан тоқтатылды. Қазба жұмыстарын Артур В. Парсонс, Маргарет Кросби және Родни Янг басқарды. Қазбалар архаикалық ғибадатхананы, батыс пропилонды, оңтүстік стоані XIX ғасырғы қазбалар аймағында ашты, содан кейін оңтүстікке қарай еңіс бойымен және батысқа қарай Панафина жолымен кеңейтілді. Елеусиниялық культпен байланысты мүсіндер, монеталар, жазулар, әсіресе кернойлармен толы шұңқырлардың табылуы 1938 жылы осы орынды Элеусионмен сәйкестендіруге мүмкіндік берді. II бөлімдегі қазба жұмыстары соғыс салдарынан тоқырады; көптеген табылған заттар белгіленбеген және сұрыпталмаған. Құмыра табылған заттардың үштен бірі сақтап қалуға жарамсыз болып шықты. 1959-1960 жылдары Юджин Вандерпул қосымша қазба жұмыстарын жүргізді. Қазба аумағын шығысқа қарай кеңейту үшін төрт үй бұзылды. Уильям Белл Динсмур және Маргарет Майлз 1980-1981 жылдары зерттеулер жүргізді, ал Майлз 1988-1992 жылдар аралығында орынның кезеңдерін анықтауға мүмкіндік берген керамикалық табылған заттарды қайта зерттеді.