Кіріспе

Robert Charlwood Richardson III (5 қаңтар 1918 - 2 қаңтар 2011) – АҚШ Әскери-әуе корпусының, кейін АҚШ Әуе күштерінің офицері, бригадалық генерал шеніне жеткен американдық әскери қайраткер. АҚШ Әуе күштерінің қалыптасу кезеңіндегі жетекші тұлға болған ол тактикалық ядролық соғыс, НАТО және әскери ұзақ мерзімді жоспарлау саласындағы белгілі сарапшы еді.

Ерте мансап

Ричардсон Иллинойс штатының Рокфорд қаласында (келешектегі) генерал Роберт С. Ричардсонның ұлы болып дүниеге келді. 1932 жылы ол Коннектикут штатының Вашингтон қаласындағы артиллериялық мектепке оқуға түсті, ал 1933 жылы Пенсильвания штатының Уэйн қаласындағы Валли Фордж әскери академиясына түсіп, 1935 жылы бітірді. Пенсильваниядан Конгресс тағайыны бойынша ол 1939 жылдың маусымында АҚШ Әскери академиясын бітірді. 1940 жылы ол кеңейіп жатқан АҚШ Әскери Әуе күштеріне қосылып, Оклахома штатының Тулса қаласындағы, сондай-ақ Техас штатының Рэндольф және Келли әскери базаларындағы ұшқыштарды даярлау мектептеріне қатысты, 1940 жылдың маусымында бітірді. 1940 жылдың шілдесінде ол Рэндольф әскери базасында AT 6 Texan және AT 7 Navigator оқу ұшақтарында ұшу нұсқаушысы болып тағайындалды, содан кейін Барксдейл әскери базасындағы екі қозғалтқышты ұшақтар мектебінде Мартин B 10 бомбалаушыларын ұшты. 1941 жылдың қыркүйегінде ол 52-ші истребительдер тобына, Селфридж әскери базасына ауыстырылды, эскадрилья командирі және топтық операциялар офицері болып қызмет етті, P 40 Warhawk истребительдерін ұшырды және топпен бірге Вирджиния штатының Норфолк және Оңтүстік Каролина штатының Флоренс қалаларына барды.

Ассенсион аралында

1942 жылдың сәуірінде ол 18 P-39 Airacobra және 5 B-25 Mitchell бомбалаушы ұшағынан тұратын 1-ші Біріктірілген эскадрильяның басшылығын қабылдады. 1942 жылдың тамызында ол Оңтүстік Атлант мұхитындағы Ассенсион аралында жаңадан салынған және құпия сақталатын Wideawake әуеайлағына орналастырылды. Олардың міндеті – арал маңындағы теңізде күзету, жаудың су асты қайықтары мен су үсті шабуылдаушыларын анықтау және жою, сондай-ақ аралға жақын жердегі одақтас кемелерді қорғау болды. Wideawake әуеайлағы 1942-1943 жылдары АҚШ пен Солтүстік Африкадағы, Персия шығанағы және Кавказ арқылы Кеңес әскерлерімен күресіп жатқан одақтастардың Батыс Шөлдік Науқанымен байланыстыратын жалғыз әуемен жабдықтау маршрутындағы маңызды жанармай құю базасы болды. Бұл әуе жолы Флорида мен Техас штаттарынан Кариб теңізі арқылы, Оңтүстік Американың шығыс жағалауынан Бразилияның Натал және Ресиф қалаларына дейін, Оңтүстік Атлант мұхиты арқылы Ассенсион аралына, Батыс Африкадағы британдық және бельгиялық колонияларына, Сахара шөлінің оңтүстігінен Суданның Хартум қаласына, содан кейін Нил өзені арқылы Мысырға және Таяу Шығыстағы одақтас күштерге дейін созылды. Бұл 1943 жылғы одақтастардың Египет-Ливия кампаниясында Роммельді жеңіп, 1943 жылдың соңындағы «Torch» операциясы мен Тунис кампаниясынан кейін Солтүстік Африканы бағындыруға әкелген, Мысырдағы Британдық Таяу Шығыс командованиесіне (АҚШ-тың 9-шы әуе күштері әуе көмегін көрсеткен) ірі және орташа ұшақтарды, сондай-ақ шұғыл әскери жабдықтарды жеткізудің жалғыз жолы болды.

Лакония оқиғасы

1942 жылдың 15 қыркүйегінің басында Ассенсиондағы аға операциялық офицер, сол кездегі капитан Ричардсон, аралдағы британдық байланысшыдан кеме торпедамен зақымдалғаны туралы хабар алды. Сол күні таңертең А-20 ұшағы екі неміс су асты қайығынан оқ атып жатқанын хабарлады. Екі B-25 бомбалаушы кеме су асты қайықтарын да, "Лаконияны" да таба алмады. Сол түні, шамамен сағат 22:00-де, Ричардсоннан жолдағы сауда кемелерін, жақын маңдағы "Империялық Haven" және HMS "Corinthian" кемелерін Takoorida-да әуеден қорғап, құтқару жұмыстарына көмектесуді сұрады. Келесі күні 343-ші бомбардировкалық эскадрильяның B-24D "Liberator" ұшағы тергеуге жіберілді және "Лаконияның" батып кетуінен құтқару операцияларын жүргізіп жатқан Қызыл Крест туы бар төрт U- қайықты тапты. U-156 су асты қайығы 1941 жылы суға түсірілді. Командирі, лейтенант-командир Вернер Хартенштейн, өзі торпедалаған RMS "Laconia" кемесінде 1800 итальяндық тұтқын, бірнеше жүз британдық және поляк сарбаздары, сондай-ақ әйелдер мен балалар, Мысырдан келген британдықтардың туыстары бар екенін білгеннен кейін құтқару операцияларын жүргізуге рұқсат алды. U-156 су асты қайығы жоғары және төмен палубасында екі жүзге жуық аман қалған адамдармен, оның ішінде бес әйелмен, және тағы 200 адамды төрт құтқару шалкегінде алып жүрді. 16 қыркүйекте сағат 11:25-те U-156 су асты қайығын Ascension аралындағы құпия әуе базасынан ұшып келген американдық B-24 "Liberator" бомбалаушы ұшағы байқады. Су асты қайығының қару палубасында Қызыл Крест туы ілінген еді. Хартенштейн пилотқа Морзе кодымен және ағылшын тілінде көмек сұрады. Британдық RAF офицері ұшаққа: "Лакониядан аман қалғандар бортында, сарбаздар, азаматтар, әйелдер, балалар" деп хабарлама жіберді. АҚШ әуе күштерінің лейтенанты Джеймс Д. Харден хабарламаға жауап бермеді, кері бұрылып, базасына жағдай туралы хабарлады. Сол күні қызметте болған аға офицер, капитан Роберт Ричардсон III, кейіннен бұл Қызыл Крест санкциялаған неміс құтқару операциясы екенін білмейтінін мәлімдеді, және B-24 ұшағына "су асты қайығын батыруға" бұйрық берді. Тереңдік зарядтары мен бомбалары бар патрульдік бомбалаушы кеме су асты қайығында ақ жалауда қызыл крест бар екенін және олар радио арқылы су асты қайығынан ұлттық жалауын көрсетуді сұрағандарын хабарлады. Су асты қайығы сигнал шамдары арқылы "Неміс мырзасы" деп түсінілген жауап берді. Бомбалаушылар Ascension аралынан не істеу керектігін сұрады. Бұл оқиға "Лакония инциденті" деп аталды және неміс су асты қайықтарының бас штабының адмиралы Карл Дёництің U- қайық командирлеріне берген "Лакония бұйрығына" әкелді, онда былай делінген: "Батып кеткен кемелердің экипажының мүшелерін құтқаруға ешқандай әрекет жасалмауы тиіс". Соғыс аяқталғаннан кейін "Лакония бұйрығы" адмирал Дёницке қарсы соғыс қылмыстары бойынша сотта сәтсіз қолданылды, өйткені флот адмиралы Честер В. Нимиц Жапониямен соғыста АҚШ әскери-теңіз күштері неміс адмиралының директивасында баяндалғандай жалпы саясатты ұстанғанын растады. "Лакония инциденті" шағын тактикалық шешімнің бүкіл тарихқа стратегиялық әсерін қалай тигізуі мүмкін екенін көрсетті.

АҚШ-қа қайтып, Еуропаға

Ассенсия аралында болған кезде майор Ричардсон қонақ әуе штабының командасына Оңтүстік Атлантика әуе жолы арқылы P-38 Lightning ұшақтарының тобын сәтті жеткізе алатынын мақтанышпен айтты. 1943 жылдың наурыз айында Ричардсонға жобалық офицер және ұшу жетекшісі ретінде Америка Құрама Штаттарына қайта оралуға бұйрық берілді, ол өзінің мақтанышын орындау үшін, P-38 Lightning ұшақтарын Оңтүстік Атлантика арқылы Солтүстік Африкаға жеткізуге тиіс болды. 1943 жылдың сәуір айында ол Мароккоға бастапқы 53 ұшақтың 52-сін жеткізіп, TORCH операциясын қолдаған АҚШ әуе күштерін нығайтты. Содан кейін ол АҚШ-қа, Ұлыбритания әуе күштері тақтасының Ұшақтар бөлімінің бастығы, кейін Ішкіжанғы қозғалтқышты ұшақтар бөлімінің бастығы болып тағайындалды. Орландо, Флоридада ол XP-59A, Airacomet сияқты бірқатар тәжірибелік ұшақтарды сынау мүмкіндігіне ие болды, Airacomet – АҚШ-тың алғашқы реактивті ұшағы, сол кезде Мурок әуе күштері базасында сынақтан өтіп жатқан болатын. 1944 жылдың шілдесінде ол Еуропадағы АҚШ Стратегиялық әуе күштері штабының Операциялар бөліміне қайта тағайындалды. Ол алғашқы айды Еуропалық ұшқыштар тобын аралап, XP-59A, Airacomet ұшақтарын ұшырып, неміс реактивті ұшақтарына қарсы қолдануға болатын тактикалық ұсыныстармен таныстырды. Содан кейін ол 1944 жылдың желтоқсанына дейін Лондон мен Парижде генерал Карл Спацтың штабында іс-қимыл офицері болып қызмет етті, онда ол CONUS-тағы Армия күштері тақтасынан келетін жаңа жабдықтар мен қару-жарақты Еуропалық жауынгерлік бөлімшелердің қажеттіліктерімен және тәжірибесімен үйлестірді. 1945 жылдың қаңтарында ол 9-шы әуе күшінің IX тактикалық әуе командалығы штабының Операциялар бөліміне ауысты. 1945 жылдың сәуір айында ол Фритцлардағы "Адтық соққылар" аталған 365-ші ұшқыштар тобының құрамына басшылық етті. Ол генерал Паттонның Германияға соңғы шабуылына қолдау көрсету үшін бөлімді басқарды, содан кейін P-47 Thunderbolt ұрыс тобын соғыс уақытынан бейбіт уақыттағы операцияларға көшіруді жүзеге асырды. 1945 жылдың қыркүйегінде 365-ші ұшқыштар тобы АҚШ-қа қайта оралғаннан кейін ол Еуропадағы АҚШ Әуе күштері штабының Ұшақтарды бөлу бөлімінің бастығы ретінде оккупациялық күштерде қалды. 1946 жылдың ақпан айында ол Еуропалық әуе көлігі қызметінің операциялар жөніндегі штаб бастығының орынбасары болды, онда оның міндеті АҚШ-тың барлық ұшақтарын Еуропа театрларында жинап, есепке алу және жою болды, өйткені АҚШ армиясының әуе күштері тез демобилизацияланып, бөлімдерін АҚШ-қа қайтарды.

Стратегиялық ұзақ мерзімді жоспарлаушы болып қалыптасу

1946 жылдың маусым айында, сол кездегі лейтенант-полковник Ричардсон Вашингтондағы Әуе штабының соғыс жоспарлау бөліміне тағайындалды. 1947 жылдың шілдесінде ол Біріккен соғыс жоспарлары комитетіне ауыстырылды, ал 1947 жылдың желтоқсанында 1947 жылғы Біріктіру заңы күшке енгеннен кейін, ол Біріккен штаб басшыларының бірлескен стратегиялық жоспарлар тобына айналды. 1949 жылы Солтүстік Атлантика шарты ұйымы құрылғаннан кейін, жаңадан полковник болған Ричардсон НАТО Тұрақты тобының әуе күштері жоспаршысы болды.

НАТО жылдары

НАТО-ның алғашқы соғыс жоспаршыларының бірі ретінде ол Еуропалық театрдың соғыс жоспарларын дайындады. Ол АҚШ және НАТО-ның конвенциялық күштерінен 10 есеге артық болған кеңестік құрлық әскерлерінің ықтимал Суық соғыс шабуылына қарсы тұру жоспарларын жасады. Ол Германияның қайта қарулануы жөніндегі келісімді келісуде және Францияның Париж қаласындағы Еуропалық одақтас әскерлерінің Бас штабын (SHAPE) құруда жұмыс істеді. 1951 жылдың ақпан айында Ричардсон генерал Лаурис Норстадты оның жоспарлау штабының мүшесі ретінде Еуропаға ертіп барды. 1951 жылдың шілдесінде ол АҚШ Біріккен штаб басшыларының өкілі және Париждегі Еуропа қорғаныс қауымдастығы шарты конференциясының әскери бақылаушысы болып тағайындалды. 1953 жылдың шілдесінде ол SHAPE әуе күштерінің жоспарлау штабына тағайындалды, Еуропа қорғаныс қауымдастығына АҚШ-тың әскери кеңесін беру құзыреті АҚШ елшісінен Еуропадағы Жоғарғы бас қолбасшыға ауыстырылды. 1953 жылдың шілдесінен 1955 жылдың шілдесіне дейін Ричардсон Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің вице-маршалы Эдмунд Хадлестонның, SHAPE штабының операциялар жөніндегі басшысының орынбасарының арнайы көмекшісі болды, кейіннен ол SHAPE штабындағы саясат жөніндегі орынбасар директоры болып жұмыс істеді, басты назары Еуропаны атомдық қорғау тұжырымдамасын әзірлеген Тараптар аралық жоспарлау комитетінде (Жаңа тәсіл тобы) АҚШ Әуе күштерінің өкілі болу еді. Осы қызметінде ол НАТО-ның алғашқы атомдық немесе ядролық соғыс жоспарларын жазды және тактикалық ядролық соғыс, стратегия және тұжырымдамалар саласындағы АҚШ әскерилерінің жетекші маманы болды. 1955 жылдың шілдесінде Ричардсон Ұлттық соғыс колледжіне оқуға АҚШ-қа оралды және 1956 жылдың маусымында бітірді. Ол F-86H Sabre истребителімен ұшқан 83-ші истребитель эскадрильясының (кейін 4-ші истребитель эскадрильясы болып қайта аталған) құрамасын басқарды және Солтүстік Каролина штатындағы Сеймур Джонсон әуе күштері базасын қайта ашты.

Атомдық қару және ядролық соғыс театрының дамуы

Президент Эйзенхауэрдің атомдық қорғанысына басымдық берген кезеңде НАТО-ның ядролық соғыс жоспарларын жасау және ойлау тәжірибесі 1955 жылы оны Әуе университетінің шолуында ядролық және атом соғысы туралы бірнеше мақала жариялауға итермеледі. Осының нәтижесінде Ричардсон ядролық соғыс саласындағы мойындалған әскери сарапшыға айналып, Ұлттық қорғаныс колледжі мен Әуе соғыс колледжінде осы тақырып бойынша тұрақты лекция оқыды. 1958 жылдың қаңтарында ол АҚШ Әуе күштерінің штаб-пәтеріне, жоспарлар және бағдарламалар бас директорының ұзақ мерзімді мақсаттар жөніндегі көмекшісі болып ауыстырылды. 1960 жылдың мамырында бригада генералы шеніне көтерілді. Кеннеди әкімшілігі орналысқаннан кейін, қорғаныс министрі Роберт Макнамара Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштерінің ұзақ мерзімді жоспарлау штабтарын таратуға бұйрық берді және осы саланың мамандарын Вашингтондан өңірлерге жіберді. Бұл, сондай-ақ әскери қызметтердің стратегиялық журналдарына қатысты шектеулі редакциялық саясатты енгізу арқылы, әскери қызметтердің негізгі ойшылдарын әкімшіліктің жаңа стратегиялық бағытымен байланысты әскери сатып алу және әскери стратегияны әзірлеу мәселелері бойынша Вашингтондағы пікірталастардан шеттетіп алды. Осының салдарынан 1961 жылдың маусымында Ричардсон АҚШ Еуропалық қолбасшылығы штаб-пәтеріндегі Әскери көмек бөліміне ауыстырылды. Парижде келгеннен кейін генерал Норстад оны Live Oak операциясының директоры етіп тағайындады – бұл Берлин дағдарысы кезінде кеңестік әрекеттерге жауап ретінде НАТО-ның әуе күштерінің әрекеттерін үйлестіріп, жүзеге асырған Үш тарапты Берлин жоспарлары мен операциялық тобының әуе күштері тобы. Берлин дағдарысы аяқталғаннан кейін Ричардсон 1962 жылдың 1 қаңтарынан 1964 жылдың 1 қаңтарына дейін НАТО-ның тұрақты өкілі болып тағайындалды.

Әуе күштерінің жүйелік қолбасшылығы және стратегиялық сатып алуды дамыту

Қорғаныс министрі Макнамараның кез келген әскери қызметтің ұзақ мерзімді жоспарлауына деген жауыртқандығын және Ричардсонның стратегиялық ойлау қабілетіне деген қарсылығын ескере отырып, Әуе күштері Ричардсонды Мэриленд штатындағы Эндрюс әуе күштері базасындағы Әуе күштері жүйелері бас командасына тағайындады. Ол командирдің көмекшісі, сосын жоспарлау бөлімінің орынбасары болып қызмет етті, ал 1965 жылдың тамызында ғылым және технология жөніндегі бас штаб орынбасары болып тағайындалды. 1966 жылдың 31 шілдесінде ол Қорғаныс атомдық қолдау агенттігінің Далалық командасына бағынды. Оның соңғы әскери қызметі – Сандия базасы, Нью-Мексикодағы Қорғаныс атомдық қолдау агенттігінің Далалық командасының бас штабында қару-жарақ және оқу жөніндегі командирдің орынбасары болып тағайындалуы болды, онда ол атомдық қаруды әзірлеу және оқыту шараларын, сондай-ақ ядролық қару қорын басқаруға жауапты болды.

Жоғары шекара және ғарышқа негізделген зымыран қорғанысы

1981 жылы Ричардсон генерал-лейтенант Дэниел О. Грэммен бірлесіп, Heritage Foundation жобасы – "High Frontier" аясында АҚШ-тың ғарышқа негіделген зымыран қорғанысын құру үшін ұзақ мерзімді ұлттық стратегия мен жоспар әзірледі. Бұл жоспар президент Рональд Рейганның Стратегиялық қорғаныс жобасының (Strategic Defense Initiative) негізі болды. Ричардсон 1981 жылдан 2003 жылға дейін High Frontier коммерциялық емес ұйымының директордың орынбасары болып қызмет етті, ол АҚШ ғарыш технологиясын зымырандардан қорғану үшін ең көп пайдалануды, сондай-ақ ғарыштың өнеркәсіптік және коммерциялық мақсатта қолданылуын жақтады. High Frontier ұйымында өткізген екі онжылдығында Ричардсон президент Рональд Рейганның Стратегиялық қорғаныс жобасын сәтті ілгерілетуге, Ғарыш көлігі қауымдастығын құруға, ғарыш шаттлынан кейінгі даму ретінде бір сатылы орбиталық аппаратты (SSTO) жақтауға және соңғы кезде Айды мекендеуге бағытталған ұзақ мерзімді стратегияны әзірлеуге көмектесті.

Жеке

Ричардсон және оның әйелі Энн Уолн (Тейлор) Ричардсон Вирджиния штатының Александрия қаласында тұрды. Олардың үш баласы және алты немересі болды. Ол Альцгеймер ауруына шалдығып, өз үйінде қайтыс болды. Ричардсон мен оның әйелі Вест-Пойнт зиратында жерленді.