Кіріспе

Кубалық америкалық суретші (1948–1985)

Кубалық америкалық перформанс суретшісі

Ана Мендиета (18 қараша 1948 – 8 қыркүйек 1985) – кубалық америкалық перформанс суретшісі, мүсінші, суретші және бейнесуретші, ең белгілісі "жер-дене" туындыларымен танымал. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңдегі ең ықпалды кубалық-американдық суретшілердің бірі саналады. Кубаның Гавана қаласында туған Мендиета 1961 жылы АҚШ-қа көшіп кеткен. Мендиета 1985 жылғы 8 қыркүйекте Нью-Йоркте, 34 қабаттан құлап қайтыс болды. Ол сегіз ай болған күйеуі, минималистік мүсінші Карл Андремен бірге тұрған. Оның қазасына байланысты жағдайлар әлі де даулы болып қалып отыр.

Жас кезі және жер аударылуы

Мендиета 1948 жылғы 18 қарашада Кубаның Гавана қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Игнасио Альберто Мендиета де Лизаур – адвокат және Фульгенсио Батистаның шамамен екі жылға жуық президенттік лауазымға тағайындаған Карлос Мендиетаның туысы. Анасы Ракель Оти де Рохас – химияшы, зерттеуші және Кубаның тәуелсіздігі үшін Испанияға қарсы соғыстағы рөлімен танымал қант фабрикасының иесі Карлос Мария де Рохастың немересі. 12 жасар Ана мен 15 жасар әпкесі Ракелин ата-аналары тарапынан АҚШ-қа, Фидель Кастро үкіметінен қашу үшін кубалық балаларға арналған «Питер Пэн» операциясы арқылы, Айова штатының Дубук қаласына тұруға жіберілді. Бұл бағдарлама арқылы 1961 жылы АҚШ-қа 14 мың бала көшіп келді, соның ішінде Ана мен Ракелин де болды. Осы уақытта қыздар ата-аналарының қол қойған сенімхатының арқасында бірге бола алды, онда оларды бөліспеу талабы қойылған. Екі әпке алғашқы апталарын босқындар лагерінде өткізіп, содан кейін Айова штатындағы бірнеше мекемелер мен асырап алу отбасыларында тұрды. 1966 жылы Мендиета анасымен және кіші інісімен қайта қосылды. Әкесі 1979 жылы оларға қосылды, ол Кубада «Шошқалар шығанағы» операциясына қатысқаны үшін 18 жыл саяси түрмеде отырған. Мендиета мектепте ағылшын тілін оқығанда, сөздік қоры өте шектеулі болды. Орта мектепте ол өнерге деген құштарлығын байқады. Ол 1969-1972 жылдары BA (бакалавр), ал 1972-1977 жылдары Intermedia саласындағы MFA (магистр) дәрежесін атақты суретші Ханс Бредердің басшылығымен алды. Ол өнер мектебінде көптеген кемсітушіліктерге ұшырады. Колледж кезінде Мендиетаның жұмысы әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және қан төгілу тақырыптарына арналған. Осы кезеңде ол спиритизмге, дінге және ежелгі ритуалдарға қызығушылық танытты. Бітірген соң ол Нью-Йорк қаласына көшіп кетті.

Жұмыс

Өзінің мансабы барысында Мендиета Кубада, Мексикада, Италияда және АҚШ-та туындылар жасады. Оның көптеген туындылары уақытша ашық ауадағы қойылымдар мен фотосуреттер, мүсіндер мен суреттерден тұрды. Оның туындылары көбінесе төрт классикалық элементпен байланысты. Мендиета жиі жермен рухани және физикалық байланысқа ден қойды. Ол денесін жермен біріктіру арқылы қайта толуға болатынын сезінді: «Менің жер/дене мүсіндерім арқылы мен жермен біртұтас боламын. Мен табиғаттың бір бөлігіне айналам, ал табиғат менің денемнің бір бөлігі болады. Жермен байланысымды қайта орнатудың бұл құштарлығы, іс жүзінде, әйел күшіне сенудің ежелгі түсінігін қайта жандандырады – жатырдағы бейне, болмысқа деген құштарлығымның көрінісі». Өмірі бойында Мендиета жерді мүсіндік орта ретінде пайдаланып, 200-ден астам өнер туындысын жасады.

Силует сериясы (1973-1985 жж.)

"Силуэттер сериясында" (1973–1985) Мендиета табиғи материалдардан – саздан, құмнан және шөптен – жапырақ пен бұтақтан қанға дейін әйелдердің силуэттерін жасады, денелерінің бедерлерін түсірді немесе оның силуэтін қабырғаға бояды. Ол мұны өзін жердің бір бөлігіне айналдыру және рәсімдер процесін жүзеге асыру үшін жасады (Абби, 2015). 1981 жылы суретші мәлімдемесінде Мендиета былай деді: Мен пейзаж бен әйел денесі арасындағы диалогты жүргіздім (өз силуэтімнің негізінде). Менің ойымша, бұл менің жасөспірім кезімде туған жерімнен (Куба) алыстатудың тікелей салдары. Мен өзімді ана құрсағынан (табиғаттан) лақтырылған сезімнен қатты күйзеліп отырмын. Өнерім – мені әлеммен байланыстыратын байланыстарды орнатудың жолы. Бұл – аналық бастауға қайта оралу. 1970 жылдары "Силуэттер" сериясын бастаған кезде Мендиета жаңа жанрлар – жер суреті, дене суреті және перформанс суретімен тәжірибе жүргізген көптеген суретшілердің бірі болды. "Силуэттердің" фильмдері мен фотосуреттері оның денесін қоршап тұрған фигуралармен байланысты. Мендиета бұл жанрларды "жер-дене" деп атаған мүсіндерінде біріктірген алғашқы суретші болуы мүмкін. Ол жиі өзінің жалаңаш денесін Жерді зерттеу және онымен байланыс орнату үшін пайдаланды, бұл оның "Imagen de Yagul" шығармасында көрініс тапқандай, "Silueta Works, Mexico, 1973–1977". "The Silueta Works, Mexico, 1973–1977" сериясы 2020–2021 жылдар аралығында Майамидегі Pérez Art Museum-дегі "My Body, My Rules" топтық көрмесінде көрсетілді. Атауы жоқ ("Ochún") (1981), судың Сантерия құдайының атымен аталған, бір кездері Флорида штатының Ки-Бискейн жағалауынан оңтүстікке қарай бағытталған. "Ñañigo Burial" (1976) – бұл суретшінің денесі контурларында балауыз тамған қара шамдардың еденге орнатылуы. Мэри Джейн Джейкоб өзінің көрме каталогында "Ана Мендиета: "Силуэттер" сериясы (1973–1980)" Мендиетаның көптеген жұмыстарына оның Сантерия дініне қызығушылығы әсер еткенін, сондай-ақ Кубамен байланысы бар екенін айтады. Якоб Мендиетаның "қанды ритуалдық қолдануын" және оқ-дәрі, жер және тас қолдануын Сантерияның ритуалдық дәстүрлеріне жатқызады. Якоб сондай-ақ ана фигурасының маңыздылығын атап өтті, бұл маялық құдай Икс Хелге, құдайлардың анасына қатысты. Көптеген адамдар Мендиетаның аналық фигураны және өзінің әйел силуэтін қайта-қайта қолдануын феминистік өнер деп түсіндірді. Алайда, Мендиетаның шығармалары өмір, өлім, жеке тұлға және орын сияқты көптеген идеяларды бір мезгілде зерттегендіктен, оны бір идеяның немесе қозғалыстың бөлігі ретінде санауға болмайды. Клэр Реймонд "Силуэттер" сериясын фотоархив ретінде тек жер өңдеу жұмыстарын құжаттау ретінде емес, фотографиялық жағынан оқу керек деп айтады. "Corazon de Roca con Sangre" ("Қанмен тас жүрек") (1975) фильмінде Мендиета өзінің денесінің сынығының жанында тізе бүгіп, жұмсақ, саздық өзен жағалауына кесілген. Ол аралға мәдени алмасу тобының бір бөлігі ретінде оралған және 19 жыл жер аударылудан кейін өзінің туған жерін зерттеуге құштар болды. Жұмсақ әктас тастар мен толқынды пейзаждар Мендиетаның өнеріне жаңа мүмкіндіктер берді, өйткені ол ұзақ уақыт бойы тастап кеткен мәдени өзіндік ерекшелігін зерттей бастады. Оның мүсіндері "Rupestrian Sculptures" (1981) деп аталды – атауы тау жыныстары арасында өмір сүруді білдіреді. Мендиета жасаған "Rupestrian Sculptures"-ке таино халқының ықпалы тиді, "Испанияға дейінгі Антиль аралдарының жергілікті тұрғындары", Мендиета оларды қызықтырып, зерттеді. Мендиета 1985 жылы қайтыс болғанға дейін "Rupestrian Sculptures"-тің бес фотоэнгравингін жасады. 1993 жылы жарық көрген "Ана Мендиета: A Book of Works" кітабында мүсіндердің фотосуреттері мен Мендиетаның жобаға қатысты жазбалары бар.

Жеке көрмелері

Мендиета 1979 жылы Нью-Йорктегі A. I. R галереясында өзінің фотосуреттерінен жеке көрме ұйымдастырды. Нью-Йорктегі Жаңа заманауи өнер мұражайы 1987 жылы Мендиетаның алғашқы шолу көрмесін өткізді. Қайтысынан бері Мендиета халықаралық деңгейде жеке музей ретроспективаларымен танылды, мысалы, «Ана Мендиета», Чикаго өнер институты (2011); және «Ана Мендиета контекстінде: қоғамдық және жеке жұмыстар», Де Ла Круз коллекциясы, Майами (2012). 2004 жылы Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бағы  «Earth Body, Sculpture and Performance» атты ірі ретроспектива ұйымдастырды, ол Нью-Йорктегі Уитни американдық өнер мұражайына, Айова штатындағы Де-Мойнс өнер орталығына және Флорида штатындағы Майамидегі Перес өнер мұражайына (2004) сапарлады. 2019 жылы оның туындылары Нью-Йорктегі Галерея Лелонгте өткен «La Tierra Habla» («Жер сөйлейді») көрмесінде көрсетілді. 2020 жылы оның жұмысы Балтимордағы Балтимор өнер мұражайында «Ана Мендиета: Blood Inside Outside» көрмесінде қойылды. 2022 жылдың 4 қарашасынан 2023 жылдың 19 ақпанына дейін оның туындылары «Ана Мендиета: Элементаль» көрмесінде Рочестер технология институтының, Рочестер қаласының өнер кеңістігінде (Нью-Йорк штаты) көрсетілді.
«En Búsqueda del Origen» көрмесі 27 қаңтардан 19 мамырға дейін Лео́н қаласындағы (Испания) Заманауи өнер мұражайында өтеді. www.musac.es.

Белгілі топтық көрмелер

2022 жылы Лос-Анджелес қаласындағы Калифорния университетінің Хаммер мұражайы «The New Yorker» журналының театр сыншысы Хилтон Алс құрастырған «Джоан Дидион: Оның мағынасы» көрмесін ұйымдастырды. Көрме 2023 жылы Майамидегі Перес өнер мұражайына көшті, онда Ана Мендиетаның туындылары Феликс Гонсалес Торрес, Вия Сельминс, Бетье Саар, Марен Хассингер, Силки Отто Кнап, Джон Кох, Эд Руша, Пат Штейр және тағы 50-ге жуық басқа халықаралық заманауи суретшінің туындыларымен бірге қойылды.

Қоғамдық коллекциялар (іріктеу)

Мендиетаның туындылары көптеген ірі қоғамдық коллекцияларда ұсырылған, оның ішінде Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы, Метрополитен өнер мұражайы, Уитни американдық өнер мұражайы және Нью-Йорктегі заманауи өнер мұражайы; Чикаго өнер институты; Париждегі Помпиду орталығы; Женевадағы заманауи және қазіргі заманғы өнер мұражайы; Тейт коллекциясы, Лондон; Далластағы Нашер мүсін орталығы; және Майамидегі Перес өнер мұражайы. Ол 33 қабаттан дүкеннің шатырына құлап кетті. Өліміне дейін көршілері жұбайлардың қатты дауласып жатқанын естіген. Көршілер Мендиетаның өлім алдында "жоқ" деп айқайлағанын естіді, ал Андренің бетінде сызаттар болған. Андре 911 нөміріне қоңырау шалып, былай деді: "Менің әйелім суретші, мен де суретшімін, мен одан гөрі көпшілік назарына ілігетін болдым, содан дау туды. Ол жатын бөлмеге кетті, мен оның соңынан бардым, ол терезеден секіріп кетті". Үш жылдық сот процесінен кейін, 2014 жылдың мамырында No Wave Performance Task Force феминистік наразылық тобы Карл Андреге арналған Диа өнер қорының ретроспективасы алдында наразылық акциясын ұйымдастырды. Топ мекеме алдына жануарлардың қаны мен ішектерін үйіп тастады, ал наразылық білдірушілер "Ана Мендиета тірі болғанда жақсы болар еді" деген жазуы бар мөлдір спорт костюмдерін киді. 2015 жылдың наурызында No Wave Performance Task Force және Нью-Йорк қаласынан феминист ақындар тобы Нью-Йорк штатының Бикон қаласына барып, Диа Бикон мұражайында Андренің ретроспективасына наразылық білдірді. Олар бас галереяда қатты жылады, мұражай аумағында қарға "силуэттер" жасады және қарды паприка, кондитерлік безендіру және жалған қанмен бояды. 2017 жылдың сәуірінде Андренің ретроспективасына қарсы шыққан наразылық білдірушілер Геффен заманауи мұражайында карточкалар таратты, онда былай делінген: "Карл Андре MOCA Geffen-де. Ана Мендиета қайда?" (¿Dónde está Ana Mendieta?). Бұдан кейін Гистериялық кураторлар қауымдастығынан Музейдің қазіргі заманғы өнері (MOCA) директоры Филипп Верньеге көрмеге наразылық білдіретін ашық хат жолданды.

Мұра

2009 жылы Мендиетаға Cintas Foundation өмір бойы жеткен жетістіктері үшін сыйлық берілді. 2024 жылдың ақпан айында «Оскар» сыйлығына ұсынылған Америка Феррераның Мендиета туралы Amazon Prime Video сериалында түсіп, атқарушы продюсер болатыны жарияланды. Сериал Роберт Катцтың кітабы негізінде жасалған, сценарийін Шерис Кастро Смит жазса, Amazon MGM Studios және Plan B Entertainment бірлесіп өндіріске жауапты. Ксочитль Гонсалестің екінші романы «Анита де Монте Соңғы күледі» романының басты кейіпкері Мендиетаның бейнесімен тығыз байланысты және осы туынды оған арналған.