Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгияның федералды парламенті жоғарғы палатасы
Upper house of the Belgian federal parliament
Сенат (Senaat,; , seˈna; Senat) – Бельгия Федералды Парламентінің екі палаталы құрамының бірі, екіншісі – Өкілдер палатасы. Ол Федералды Парламенттің «жоғарғы палатасы» деп есептеледі. 1831 жылы Өкілдер палатасына толыққанды тең палата ретінде құрылған. Ол өткен шақта бірнеше реформаға ұшырады, ең ірілері 1993 және 2014 жылдары болды. 2014 жылғы сайлаулар сенаторларды тікелей сайлаусыз өткен алғашқы сайлау болды. Оның орнына, жаңа Сенатқа қауымдастықтар мен аймақтық парламенттердің мүшелері және тағайындалған мүшелер кіреді. Сенат – қауымдастықтар мен аймақтардың палатасы болып табылады және осы федерациялық құрылымдар арасындағы мәселелерді талқылау мен зерделеу үшін платформа қызметін атқарады. Бүгінде Сенат федералдық заңнама процесіндегі рөлі шектеулі. Дегенмен, Сенат, Өкілдер палатасымен бірге, Конституция және Федеративтік мемлекеттің және федерациялық құрылымдардың ұйымдастырылуы мен жұмыс істеуіне қатысты заңнамаға толық құзыреттілікке ие. 2014 жылғы реформадан бері ол жылына шамамен он пленарлық сессия өткізеді.
The Senate (Senaat, ; , seˈna; Senat) is one of the two chambers of the bicameral Federal Parliament of Belgium, the other being the Chamber of Representatives. It is considered to be the "upper house" of the Federal Parliament. Created in 1831 as a chamber fully equal to the Chamber of Representatives, it has undergone several reforms in the past, most notably in 1993 and 2014. The 2014 elections were the first without a direct election of senators. Instead, the new Senate is composed of members of community and regional parliaments and co opted members. It is a chamber of the communities and regions and serves as a platform for discussion and reflection about matters between these federated entities. The Senate today plays a minor role in the federal legislative process. However, the Senate, together with the Chamber, has full competence for the Constitution and legislation on the organization and functioning of the Federal State and the federated entities. Since the reform of 2014, it holds about ten plenary sessions a year.
Тарих
1830 жылғы Бельгия революциясынан кейін Ұлттық конгресс Бельгия Конституциясын және мемлекеттік құрылымын қабылдады. Бельгия біртұтас мемлекетке айналды. Екіпалаталы парламент бірпалаталы парламентке қарағанда басымдық берілді. Сенат консервативті және элиталық орган ретінде қарастырылды, ол прогрессивті Өкілдер палатасына қарсы салмақ ретінде қызмет етті. Сенаторлар тікелей сайланды, бірақ тек жер салығын төлегендер ғана сайлауға қабілетті болды. Дауыс беруге тек салық төлейтін ер адамдарға ғана рұқсат етілді. Сонымен қатар, тақ мұрагерінің құқық бойынша сенатор болу мүмкіндігі де болды. 1893 жылы ерлер үшін жалпы көп дауыс беру принципі енгізілді. Бұл міндетті дауыс беру және пропорционалды өкілдік принципімен үйлестірілді. Сенатқа кандидаттар әлі де жер салығын төлеуі керек еді, бірақ төлем мөлшері төмендетілді. Сонымен қатар, провинциялық сенаторлардың жаңа санаты енгізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін «бір адам – бір дауыс» атты бір дауыстық жүйе енгізілді. Бұл жалпы сайлау құқығы принципі тек ерлерге ғана қатысты, әйелдердің дауыс беруге құқығы болмады. Дегенмен, олар сайлауда кандидат бола алатын. 1921 жылы Сенатқа жаңа реформа жасалды. Салық төлеу алғы шарты жойылып, сенаторлардың 4 санаты құрылды: тікелей сайланған сенаторлар, провинциялық сенаторлар, коопциялық сенаторлар және құқық бойынша сенаторлар. 1936 жылы Мария Баерс және Н.Л. алғашқы әйел сенаторлар атанды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әйелдер дауыс беру құқығы жағынан ерлермен тең құқыққа ие болды. Соғыстан кейінгі кезеңде 1970 жылдан 2014 жылға дейін Бельгия мемлекетіндегі алты реформа жүргізілді. 1993 жылы төртінші мемлекеттік реформа барысында Сенаттың өкілеттіктері қайта қарастырылды. 2014 жылы алтыншы мемлекеттік реформа кезінде Сенат бүгінгі жиналысқа айналды, оның құрамы мен өкілеттіктеріне қатысты маңызды реформалар жасалды.
After the Belgian Revolution of 1830, the National Congress decided on the Belgian Constitution and the state structure. Belgium would become a unitary state. A bicameral Parliament was chosen over a unicameral one. The Senate was seen as a more conservative and elite body that served as a counterweight to the more progressive Chamber of representatives. Senators were directly elected, but only those who paid ground taxes were eligible. Only men who paid taxes were allowed to vote. There was also the possibility for the heir to the throne to become senator by right. In 1893 the principal of universal multiple voting right was introduced for men. This was combined with the principle of compulsory voting and the principle of proportional representation. For the Senate, candidates still needed to pay ground taxes, but the threshold was lowered. Moreover, a new category of provincial senators was introduced. After World War I, the single vote system "one man, one vote" was introduced. This principle of universal suffrage was only applicable to men, women had no right to vote. They however could be a candidate in elections. 1921 saw a new reform for the Senate. The prerequisite of taxes was abolished and 4 categories of senators were created: directly elected senators, provincial senators, co opted senators and senators by right. In 1936, Maria Baers and nl became the first women senators. After World War II, women finally received the same rights as men as far as voting was concerned. The post World War era saw a series of six Belgian state reforms from 1970 until 2014. In 1993, the competences of the Senate were redefined during the fourth State Reform. In 2014, during the sixth State Reform, the Senate transformed in the assembly it is today, with important reforms concerning composition and competences.
Сенаторлардың қазіргі санаттары
2014 жылғы алтыншы мемлекеттік реформадан бері Сенат 60 мүшеден тұрады. Олардың 50-сі федеративтік бірліктердің парламенттері тарапынан сайланады, ал 10-ы – тағайындалады.
Since the sixth state reform of 2014, the Senate consists of 60 members. 50 are elected by the parliaments of the federated entities, and 10 are co opted members.
Коопцияланған сенаторлар
Он сенатор өз әріптестерімен сайланады, яғни оларды өздері сайлайды: голланд тіліндегі сенат тобы алты сенаторды, ал француз тіліндегі сенат тобы төртеуін сайлайды. Осы орындар соңғы тікелей сайлау қорытындысы бойынша партиялар арасында пропорционалды түрде бөлінеді. 1921 жылы кооптированные мүшелер Конституцияға сенаторлардың жаңа санаты ретінде енгізілді. Бұл сенаторларға пікірсайыс пен заңнама сапасын арттыру үшін бірқатар сарапшыларды немесе өкілдік ұйымдарының мүшелерін шақыруға мүмкіндік беру мақсатында болған; алайда, саяси партиялар кейде оны сайланбаған адал мүшелерін марапаттау құралы ретінде пайдаланады.
Ten senators are co opted, meaning they are elected by their peers: six by the Dutch language group of the Senate and four by the French language group of the Senate. These seats are distributed proportionally between parties based on the results of the latest direct election of the Chamber of Representatives (federal level). In 1921, the co opted members were included in the Constitution as a new category of senators. It was intended to allow the senators to elect a number of experts or members of representative organizations to join them to enhance the quality of debate and legislation; however, political parties sometimes use it as a means of rewarding loyal members that were not elected.
Сенаторлардың бұрынғы санаттары
1995 жылғы 21 мамырдағы Бельгия федералды сайлауына дейін 184 сенатор болды, олардың көп бөлігі тікелей сайланды, бір бөлігі провинциялық кеңестермен тағайындалды, ал қалғандары қосымша сайланды. 1993 жылы болған төртінші мемлекеттік реформа Бельгия Конституциясын өзгертіп, сенаторлар санын 71-ге дейін азайтты. Бұл өзгеріс 1995 жылғы 21 мамырдағы федералды сайлаудан кейін күшіне енді.
Prior to the Belgian federal election of May 21, 1995, there were 184 senators, the largest part of which were directly elected, some appointed by the Provincial Councils and others co opted. The fourth state reform, which took place in 1993, revised the Belgian Constitution, reduced the number of senators to 71. The change took effect following the May 21, 1995, federal election.
Тікелей сайланатын сенаторлар
2014 жылдың 25 мамырындағы сайлауға дейін Сенатта 40 тікелей сайланған мүше болды. Бұл мүшелерді сайлау үшін сайлаушылар екі сайлау коллегиясына бөлінді: нидерландтық және француздық сайлау коллегиялары. Еуропалық парламент сайлауларынан өзгеше, неміс тілді сайлау коллегиясы болған жоқ. Керісінше, неміс тілді қауымдастықтың мүшелері француз сайлау коллегиясының құрамына кірді. Екі сайлау коллегиясы болғанымен, Сенат сайлауы үшін үш сайлау округі болды: фламандтық сайлау округі, валлондық сайлау округі және Брюссель-Халле-Вильворде сайлау округі, ол Брюссель астанасы аймағын және фламандтық аймақтың оған жақын орналасқан бөлігін қамтыды. Брюссель-Халле-Вильворде сайлау округі 2014 жылғы алтыншы мемлекеттік реформадан кейін жойылды. Фламандтық сайлау округінің сайлаушылары нидерландтық сайлау коллегиясына, ал валлондық сайлау округінің сайлаушылары (неміс тілді қауымдастықта тұратындар да оның ішінде) француз сайлау коллегиясына жатты. Ал Брюссель-Халле-Вильворде сайлау округінің сайлаушылары қай сайлау коллегиясына дауыс беретінін өзі таңдады: олар екі сайлау коллегиясының тізімдерін бір бюллетеньде алды. Әрбір сайлау коллегиясындағы орындар пропорционалдық өкілдік принципі бойынша, Д’Хондт әдісі қолданылып бөлінді. Барлық 40 тікелей сайланған сенатордың 25-і нидерландтық сайлау коллегиясы арқылы, ал 15-і француздық сайлау коллегиясы арқылы сайланды. Бұл көрсеткіштер Бельгия Конституциясында бекітілген және халықтың құрамындағы нидерланд тілінде сөйлейтіндер мен француз тілінде сөйлейтіндер арақатынасын шамамен көрсетеді. Тікелей сайланған сенаторлар Өкілдер палатасының мүшелерімен бірдей күні, 4 жыл мерзімге сайланды, егер палаталар ертерек таратылмаса. Сенаторларды тікелей сайлайтын соңғы федералды сайлау 2010 жылдың 13 маусымында өтті.
Until the elections of 25 May 2014, the Senate contained 40 directly elected members. To elect these members, the electorate was divided into two electoral colleges: a Dutch and a French electoral college. Unlike for European Parliament elections, there was no German speaking electoral college. Instead, the members of the German speaking Community were a part of the French electoral college. Even though there were two electoral colleges, there were three constituencies for Senate elections: a Flemish constituency, a Walloon constituency and the constituency of Brussels Halle Vilvoorde, which comprised the Brussels Capital Region and the surrounding part of the Flemish Region. The constituency of Brussels Halle Vilvoorde ceased to exist following the 2014 sixth State Reform. The voters in the Flemish constituency belonged to the Dutch electoral college and the voters in the Walloon constituency (which also includes the people living in the German speaking Community) belonged to the French electoral college, whereas the voters in Brussels Halle Vilvoorde could choose for which electoral college they wanted to vote: they had the lists of both electoral colleges on one ballot. In each electoral college, the seats were divided by proportional representation, using the D'Hondt method. Of the total of 40 directly elected senators, 25 were elected by the Dutch electoral college and 15 by the French electoral college. These numbers were in the Belgian Constitution and roughly reflect the ratio of Dutch speakers to French speakers by population. The directly elected senators were always elected on the same day as the members of the Chamber of Representatives, for a term of 4 years, except if the Chambers were dissolved earlier. The last federal election that had directly elected senators took place on Sunday June 13, 2010.
Облыстық сенаторлар
1894 жылдан 1991 жылға дейін, тоғыз провинцияның әрқайсысының провинциялық кеңесі бірнеше сенаторларды сайлаған. Сенаторлардың саны провинция халқына байланысты болды және провинция халқының артуымен бірге артты.
Between 1894 and 1991, a number of senators were elected by each provincial council of the nine provinces. The number was dependent on a province's population, and increased along with the increase in a province's population.
Сенатқа мүшелер
Алтыншы мемлекеттік реформаға дейін корольдің 18 жастан асқан балалары, немесе егер балалары болмаса, корольдық үйдің негізгі тармағының бельгиялық ұрпақтары ант қабылдау арқылы сенатор болуға құқылы болды. 21 жастан асқан сенаторлар теориялық тұрғыдан дауыс беруге құқылы болғанмен, іс жүзінде дауыс бермеді. Олар дауыс беру үшін қажетті кворумды құруға есептелмеді. Принц Филипп 2013 жылдың шілдесінде король болғанға дейін үш сенатор болды (Принц Филипп, Принцесса Астрид және Принц Лоран). 2014 жылы алтыншы мемлекеттік реформаның бөлігі ретінде сенаторлар институты жойылғанда, сенаторлар болған жоқ, себебі король Филипптің балаларының барлығы 18 жасқа толмаған еді.
Before the sixth state reform, the children of the King, older than 18, or if there were none, the Belgian descendants of the main branch of the royal house, were entitled to be senators by right by taking the oath of office. Senators by right over the age of 21 were in theory entitled to vote, but in practice they did not cast their vote. They were not taken into account for the required quorum for voting. Until Prince Philippe became King in July 2013, there were three senators by right (Prince Philippe, Princess Astrid and Prince Laurent). When the function of senators by right was abolished in 2014 as part of the sixth state reform, there were no senators by right, as King Philippe's children were all under the age of 18.
Біліктіліктері
Бельгия Конституциясының 69-бабы сенаторларға қойылатын төрт талапты белгілейді: әрбір сенатордың жасы кемінде 18-ге толуы керек, Бельгия азаматтығына ие болуы керек, толыққанды азаматтық және саяси құқықтары болуы керек және Бельгияда тұруы керек. Алғашқыда сенатор болуға ең төменгі жас шегі 40 болған, ол 1993 жылы 21-ге, ал 2014 жылы 18-ге дейін төмендетілді. Сенатор Бельгияның үш ресми тілінің бірінде – голланд, француз немесе неміс тілінде – конституциялық ант бергеннен кейін ғана лауазымға кірісе алады. Олар антты бірнеше тілде де қабылдауға құқылы. Анттың мәтіні: «Мен Конституцияны сақтауға ант етемін». (Ik zweer de Grondwet na te leven, Ich schwöre, die Verfassung zu befolgen).
Article 69 of the Belgian Constitution sets forth four qualifications for senators: each senator must be at least 18 years old, must possess the Belgian nationality, must have the full enjoyment of civil and political rights, and must be resident in Belgium. Originally, the minimum age to be elected senator was 40; this was reduced to 21 in 1993 and eventually to 18 in 2014. A senator can only enter into office after having taken the constitutional oath, in either of the three official languages in Belgium: Dutch, French or German. They may also choose to take the oath in more than one language. The oath is as follows: "I swear to observe the Constitution". (Ik zweer de Grondwet na te leven, , Ich schwöre, die Verfassung zu befolgen)
Кейбір лауазымдар сенатор лауазымымен үйлесімсіз. Сенат мүшесі бір уақытта Өкілдер палатасының мүшесі бола алмайды, ал өкілдер Сенатқа өту үшін Өкілдер палатасындағы мандатына бас тартуы керек. Тағы бір маңызды үйлесімсіздік – биліктердің бөліну принципіне негізделген. Егер сенатор министр болып тағайындалса, ол Сенаттағы отырыстарын тоқтатады және министр қызметін атқаратын кезеңге ауыстырылады. Алайда, ол министрлік қызметінен кеткен жағдайда, Бельгия Конституциясының 50-бабына сәйкес Сенатқа қайта оралуы мүмкін. Сенатор бір мезгілде мемлекеттік қызметкер немесе сот жүйесінің мүшесі бола алмайды. Дегенмен, Сенатқа сайланған мемлекеттік қызметкер саяси демалысқа құқылы және мемлекеттік қызметтен кетуге міндетті емес. Сондай-ақ, бір уақытта Федералдық Парламент мүшесі және Еуропалық Парламент мүшесі болуға болмайды. Сенаттың спикері әр парламенттік сессияның басында сайланады. Спикерге екі вице-спикер көмектеседі, олар да әр парламенттік сессияның басында сайланады. Сенат спикері әдетте көпшілік партиясының мүшесі болып табылады және оның саяси тәжірибесі мол, ал бірінші вице-спикер басқа тілдік топтың өкілі болады. Бельгия Сенатының қазіргі спикері – Стефани Д’Хозе, ол Open VLD партиясынан. Сенат спикері Сенаттың пленарлық отырыстарын жүргізеді, пікірталастарды басқарады және бақылайды, Сенаттың демократиялық жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, отырыста тәртіп пен қауіпсіздікті сақтайды және Сенат регламентін сақтайды. Спикер Сенатты ұлттық (басқа институттарға) және халықаралық деңгейде ұсынумен айналысады. Бұдан өзге, спикер Бюроға төрағалық етеді, ол күн тәртібін анықтайды, Сенаттың әкімшілік қызметтерін бақылайды және Сенаттың қызметін үйлестіреді. Сенат спикері, Өкілдер палатасының спикерімен бірге, басымдық реті бойынша корольден кейін тұрады. Екеуінің үлкені екінші орынды иеленеді. Сенат Бюросы спикерден, екі вице-спикерден және тұрақты комитеттерде өкілдік етілген саяси топтардың жетекшілерінен құралады. Бюро Сенаттың күнделікті қызметін басқарады және Сенат жұмысын басқару үшін екі апта сайын отырыс өткізеді. Бюро заң шығару күн тәртібін және пленарлық отырыстар мен комитеттердегі жұмыс тәртібін белгілейді, сондай-ақ Сенаттың ішкі істерін басқарады. Заңнамалық күн тәртібін талқылауға Федералдық үкіметтің өкілі шақырылады. Бюро сонымен қатар спикерге парламенттік істерді жүргізуде көмектеседі. Бұдан өзге, Бюро Сенат қызметкерлерін тағайындайды, жоғарылатып, жұмыстан босатады. Сенатқа бірқатар мемлекеттік қызметкерлер қызмет етеді. Сенаттың бас әкімшісі – Сенаттың бас хатшысы, оны ассамблея тағайындайды және Сенаттың заңнамалық қызметтерін басқарады. Оған бас директор көмектеседі, ол әкімшілік қызметтерді басқарады және бас хатшының болмаған жағдайында оның орнын басады.
Certain offices are incompatible with the office of senator. A member of the Senate may not be a member of the Chamber of Representatives at the same time and representatives must give up their seats in the Chamber of Representatives in order to join the Senate. Another important incompatibility is based on the separation of powers. A senator who is appointed as a minister ceases to sit in the Senate and is replaced for as long as he is a minister. However, if he resigns as a minister, he may return to the Senate, in accordance with Article 50 of the Belgian Constitution. A senator cannot also be a civil servant or a member of the judiciary at the same time. However, a civil servant who is elected to the Senate is entitled to political leave and does not have to resign as a civil servant. It is also not possible to be a member of the Federal Parliament and a Member of the European Parliament at the same time. is elected by the Senate at the beginning of each parliamentary term. The president is assisted by two vice presidents, who are also elected at the beginning of each parliamentary term. The president of the Senate is usually a member of a party of the majority with a great deal of political experience, while the virst vice president is a member of the other language group. The current president of the Belgian Senate is Stephanie D'Hose of the Open VLD. The president of the Senate presides over the plenary assembly of the Senate, manages and controls debates in the assembly, is responsible for ensuring the democratic functioning of the Senate, maintains order and security in the assembly and enforces the rules of the Senate. The president represents the Senate at both the national (to the other institutions) and the international level. Additionally, the president chairs the Bureau, which determines the order of business, supervises the administrative services of the Senate, and leads the Senate's activities. The president of the Senate, together with the president of the Chamber of Representatives, ranks immediately behind the King in the order of precedence. The elder of the two takes the second place in the order of precedence. The Bureau of the Senate is composed of the president, the two vice presidents, and the leaders of the political groups that are represented in the standing committees. The Bureau leads the day to day activities of the Senate and convenes every two weeks in order to manage the work of the Senate. The Bureau determines the legislative agenda and the order of business in the plenary assembly and the committees, and manages the internal affairs of the Senate. A member of the Federal Government is usually invited to attend the discussions about the legislative agenda. The Bureau also assists the président in the conduct of parliamentary business. In addition, the Bureau also appoints, promotes, and dismisses the staff of the Senate. The Senate is served by a number of civil servants. The Senate's chief administrative officer is the secretary general of the Senate, who is appointed by the assembly and heads the Senate's legislative services. He is assisted by the director general who heads the administrative services and replaces the secretary general in his absence.
Тұрақты емес орган
Заң шығару өкілеттігі шектеулі болғандықтан, 2014 жылғы реформадан бері Сенат жылына шамамен он толық мәжіліс өткізеді. Дегенмен, Сенаттың тұрақты комитеттері өздерінің отырыс кестесін өздері анықтайды.
Given its limited legislative power, since the reform of 2014, the Senate holds about ten plenary sessions a year. The standing committees of the Senate, however, determine their own meeting schedule.