Кіріспе
Америкалық кинорежиссер (1943 жылы туған)
Терренс Фредерик Малик (туған күні 30 қараша, 1943 жыл) – американдық кинорежиссер. Оның фильмдеріне «Бадлендс» (1973), «Дейз оф Хэвен» (1978), «The Thin Red Line» (1998) (осы фильм үшін «Үздік режиссер» және «Үздік бейімделген сценарий» номинацияларында «Оскар» сыйлығына ие болды), «The New World» (2005) және «The Tree of Life» (2011) (тағы бір «Үздік режиссер» номинациясын және 64-ші Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығын жеңіп алды) кіреді. Малик «Бадлендс» (1973) фильмімен, 1950 жылдардағы Американың орталық батысында қашқан қылмыскер жұп туралы, және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі жұмысшы мен бай шаруа арасындағы махаббат үшбұрышын бейнелейтін «Дейз оф Хэвен» (1978) фильмімен «Жаңа Голливуд» буынының кинорежиссерлері ретінде мансабын бастады, одан кейін ұзақ үзіліс жасады. Малик фильмдері трансценденттік, табиғат және ақыл мен инстинкт арасындағы қақтығыстар сияқты тақырыптарды зерттейді. Олар көбінесе кең философиялық және рухани мазмұнмен, сондай-ақ жеке тұлғалардың медитативтік дауыстауларымен ерекшеленеді. Оның туындыларының стильдік ерекшеліктері кино зерттеушілері мен көрермендер арасында пікір қақтығысын тудырады; көптеген адамдар оның фильмдерін көркем операторлық жұмысы мен эстетикасы үшін жоғары бағалайды, ал басқалары сюжет пен кейіпкерлерді дамытудағы кемшіліктерді айтады. Дегенмен, оның жұмысы онжылдық қорытындысы бойынша және барлық уақыттардағы сауалнамаларда жоғары көрсеткіштерді көрсетті.
Ерте өмір және білім
Малик Иллинойс штатының Оттава қаласында дүниеге келген. Ол Айрин (туған есімі Томпсон; 1912–2011) және Эмил А. Малик (1917–2013), геологтың ұлы. Оның әкесінің ата-бабалары Урмиядан шыққан ассириялықтар, ал анасы ирландтық католик болған. Малик Остиндегі (Техас штаты) Сент-Стефан епископ мектебінде оқыды, ал оның отбасы Бартлсвиллде (Оклахома штаты) тұрды. Маликтің екі кіші інісі бар: Крис және Ларри. Ларри Малик – 1960-шы жылдардың аяғында Андрес Сеговиямен бірге Испанияға гитара оқуға барған музыкант. 1968 жылы Ларри музыкалық оқудың қысымынан шаршап, өз қолына қасақана зиян келтірді. Олардың әкесі Эмиль Ларриге көмектесу үшін Испанияға сапарлады, бірақ ұлы көп ұзамай қайтыс болды, бұл, мүмкін, өзіне қол жұмсау салдарынан болған. Маликтің кіші інісінің ерте қайтысы оның "Өмір ағашы" (2011) және "Карашалы салт атты" (2015) фильмдерінде көрсетілген және маңызды орын алған. Малик 1965 жылы Гарвард колледжін summa cum laude бакалавр дәрежесімен бітірді және Phi Beta Kappa-ға қабылданды. Ол Родс стипендиясын жеңіп алып, Оксфорд университетінің Магдалена колледжінде философияны оқыды. Бірақ, кеңесшісі Гилберт Райлмен Киркегор, Хайдеггер және Витгенштейннің әлем туралы түсініктеріне қатысты диссертациясы бойынша келіспеушіліктер туындағаннан кейін, Малик Оксфордтан дипломсыз кетіп қалды. 1969 жылы Норт-Уэстерн университетінің баспасы Хайдеггердің "Vom Wesen des Grundes" еңбегінің Малик жасаған аудармасын "Сындардың мәні" деген атпен жариялады. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін Малик Массачусетс технология институтында философиядан сабақ берді және сонымен қатар журналист ретінде бос жұмыс істеді. Ол Newsweek, The New Yorker және Life журналдарына мақалалар жазды.
Ерте мансап
Малик 1969 жылы жаңадан ашылған AFI консерваториясынан MFA дәрежесін алғаннан кейін, Lanton Mills атты қысқаметражды фильмді түсіріп, кино мансабын бастады. AFI-де ол актер Джек Николсон, көп жылғы әріптесі Джек Фиск және Маликке сценарийлерді қайта жөндеу жұмысын табуға көмектескен агент Майк Медавой сияқты адамдармен танысты. Ол "Жылаң Гарри" (1971) және "Айтып кетті" (1971) фильмдерінің алғашқы, авторлығы көрсетілмеген нұсқаларын жазды, сондай-ақ "Қалта ақшасы" (1972) фильмінің сценарийін жазуға қатысты. Малик Дэвид Уитни псевдонімімен "Грейви пойыз" (1974) фильмінің де авторы болды. Paramount Pictures компаниясының пікірінше, шығаруға болмайтын фильмге айналған Deadhead Miles сценарийінен кейін Малик өзінің сценарийлерін өзі режиссерлік етуге шешім қабылдады.
Шөлді жерлер
Маликтің режиссер ретінде алғашқы толық метражды жұмысы – «Бадлендс» фильмі болды. Бұл 1950 жылдардағы Орта Батыста қылмыс жасаған жас жұптың тарихын баяндайтын, Мартин Шин мен Сисси Спейсек қатысқан тәуелсіз фильм. Оған Чарльз Старквезер атты сотталған жасөспірім қылмыскердің істері әсер еткен. Малик бюджеттің жартысын индустриядан тыс адамдарға, соның ішінде дәрігерлер мен тіс дәрігерлеріне жүгініп, жеке жинаған 25 000 долларының есебінен жинады. Қалған қаражатты атқарушы продюсер Эдвард Р. Прессман тартты. Түсірілім тобының көп бөлігі түсірілім ортасында кетіп қалған қиын өндірістік процестен кейін «Бадлендс» Нью-Йорк кинофестивалінде жоғары бағаланды. Осының нәтижесінде Warner Bros. компаниясы фильмнің бюджетінен үш есе көп сомаға тарату құқығын сатып алды.
Көктегі күндер
Маликтің екінші фильмі – Paramount компаниясы түсірген «Жаратылыс күндері», ол 20 ғасырдың басында Техас Паңхандасының шаруашылықтарында дамыған махаббат үшбұрышы туралы. Өндіріс 1976 жылдың күзінде Альбертада (Канада) басталды. Фильм көбінесе «алтын сағатта» түсірілді, негізінен табиғи жарық қолданылды. Маликтің алғашқы толық метражды фильмі сияқты, «Жаратылыс күндері» де ұзақ және қиын өндіріс процесін бастан өткерді, түсірілім аяқталғанға дейін бірнеше топ мүшелері Маликтің ерекше режиссерлік стиліне байланысты келіспеушіліктерге байланысты жұмыстан кетті. Фильмнің пост-өндіріс кезеңінде де қиындықтар болды. Билли Вебер мен Малик екі жыл монтаждаумен айналысты, олар түсірген фильм толыққанды жұмыс істемейтінін түсінгеннен кейін, әдеттен тыс монтаж және дауыстау техникаларын сынап көрді. «Жаратылыс күндері» 1978 жылы шықты, сыншылардың көпшілігінен жағымды пікірлер алды. Фильмнің операторлық жұмысы кеңінен мақталды, бірақ кейбіреулер оның сюжеті әсерсіз деп тапты. «Нью-Йорк Таймс» газетінде Гарольд Шонберг «оның әдемі және таңғажайып кадрларға толы екенін, бірақ сонымен бірге өте жасанды фильм екенін» жазды. Дегенмен, ол 1979 жылғы Канн кинофестивалінде «Үздік операторлық жұмысы» және «Үздік режиссер» сыйлықтарын жеңіп алды. «Жаратылыс күндері» содан бері беделін арттырды және 2015 жылы BBC жариялаған сыншылардың сауалнамасында жасалған 50 ең ұлы американдық фильмнің бірі деп танылды.
Үзіліс
Days of Heaven фильмінің жарық көруінен кейін Малик Paramount үшін Q деп аталатын, жер бетіндегі өмірдің пайда болуын зерттейтін жобаны дамытуға кірісті. Алдын ала өндіріс кезінде ол кенеттен Парижге көшіп, көп жылдар бойы қалың жұрттан жасырынды. Осы жылдар ішінде ол бірнеше сценарий жазды, олардың ішінде Джозеф Брюердің Анна О. жағдайына жасаған талдауы туралы "Ағылшын сөйлейтін" (The English Speaker); Уолкер Персидің "Киноға барушы" (The Moviegoer) романы мен Ларри Макмертридің "Шөл гүлі" (The Desert Rose) романдарының бейімделулері бар. Q фильмі ешқашан түсірілмесе де, осы жобаға жасаған жұмысы кейіннен "Өмір ағашы" фильміне материал берді және түпкілікті түрде "Уақыт саяхаты" (Voyage of Time) фильмінің негізі болды. Директордың фильмдерінде ұзақ жылдар жұмыс істеген суретші Джек Фиск, Малик сол кезде де фильм түсіріп жатқанын айтты.
Қызыл сызық
1997 жылы Малик режиссерлікке қайта оралды, «Жұқа қызыл сызық» фильмімен, ол оның алдыңғы фильмінен екі онжылдық соң шықты. Джеймс Джонстың есімдері осылай аталатын екінші дүниежүзілік соғыс романының еркін бейімделуі болып табылады. Фильмде Шон Пенн, Адриен Броди, Джим Кавизель, Ник Нолте, Бен Чаплин, Элиас Котеас, Вуди Харрелсон, Джордж Клуни және Джон Траволта сияқты актерлердің көптеген құрамы бар. Фильмнің түсірілімі негізінен Австралияның Квинсленд штатындағы Дайнтри тропикалық орманында және Соломон аралдарында өтті. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, жеті «Оскар» сыйлығына ұсынылып, 49-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде «Алтын аю» жүлдесін жеңіп алды. «Жұқа қызыл сызық» содан бері Complex, The A. V. Club, Slant, Paste және Film Comment журналдарында 1990-жылдардың ең жақсы фильмдерінің қатарында саналады.
Жаңа әлем
Маликтің 1960 жылдары Че Гевара туралы мақалаға қатысты жұмысын білгеннен кейін Стивен Содерберг Маликке Бенисио дель Торомен бірге Гевара туралы фильмді жазуға және режиссерлік етуге мүмкіндік берді. Малик келісіп, Гевараның Боливиядағы сәтсіз төңкерісіне арналған сценарий жазды. Бір жарым жыл өткен соң, қаржыландыру толыққанды жүзеге аспады, соның салдарынан Маликке 1970 жылдары дамыта бастаған "Жаңа әлем" сценарийін режиссерлік ету мүмкіндігі туды. Ол 2004 жылдың наурыз айында Гевара жобасынан бас тартты. Бірақ, "Жаңа әлем" кейіннен бес сыншы оны онжылдықтың ең жақсы фильмдерінің бірі деп атады және 2016 жылы BBC жүргізген 2000 жылдан бергі ең ұлы фильмдерге арналған дауыс беруде 39-шы орынға ие болды.
Өмір ағашы
Маликтің бесінші фильмі – "Өмір ағашы" 2008 жылы Смитвилл, Техас және басқа да жерлерде түсірілді. Брэд Питт, Джессика Честейн және Шон Пенн ойнаған бұл фильм бірнеше кезеңді қамтитын отбасылық драма; ол адамның махаббат, мейірімділік және сұлулықты ауру, азап және өліммен үйлестіруге жасаған күресін көрсетеді. Фильм 2011 жылы Канн кинофестивалінде көрсетіліп, "Алтын пальма" жүлдесін жеңіп алды. Кейіннен ол жылдың үздік фильмі үшін FIPRESCI сыйлығына ие болды. 84-ші "Оскар" сыйлықтарында фильм үш номинацияға ие болды, оның ішінде "Үздік фильм", Малик үшін "Үздік режиссер" және Эммануэль Любецки үшін "Үздік операторлық жұмыс" номинациялары бар. АҚШ-тағы шектеулі прокат 2011 жылдың 27 мамырында басталды. Малик зерттеушілері Кристофер Барнетт пен Кларк Эллистон бұл туындыны "көптеген сыншылардың пікірінше, Маликтың ең танымал туындысы" деп атады. BBC жүргізген әлемдік сыншылар сауалында бұл фильм 2000 жылдан бергі ең үздік жетінші фильм деп танылды. Фильмнің көп бөлігі Бартлсвилл, Оклахомада түсірілді, ал кейбір көріністер Павуска, Оклахома және Катоса портында (Тулса) түсірілді. Фильмде Бен Аффлек, Рейчел МакАдамс, Ольга Куриленко және Хавьер Бардем ойнайды. "To the Wonder" фильмінің әлемдік премьерасы 2012 жылдың 2 қыркүйегінде 69-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде өтті, ал АҚШ-та 2013 жылдың 12 сәуірінде көрсетілімге шықты. Фильмге сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер айтылды, ал бұл туынды "көптеген сыншылардың пікірінше, Маликтың ең көп сынға ұшыраған туындысы" деп сипатталды.
"Қарашалар салтбастысы" және "Өлеңнен-өлеңге"
2011 жылдың 1 қарашасында Filmnation Entertainment Маликтің келесі екі жобасының халықаралық сатылымын жариялады: Lawless (қазір Song to Song деп аталады) және Knight of Cups. Екі фильмде де ірі актерлік құрам бар, көптеген актерлер екі фильмнің түсіріліміне де қатысты. Фильмдер 2012 жылы бірден-бірге түсірілді, Song to Song негізінен Техас штатының Остин қаласында, ал Knight of Cups Лос-Анджелес және Лас-Вегаста түсірілді. 2011 жылдың 16 қыркүйегінде Малик пен шағын топ Song to Song фильміне дайындық ретінде Остин қаласындағы City Limits музыка фестивалінде Кристиан Бейл мен Хейли Беннеттті түсіріп алған. Малик 2011 жылдың 4 қарашасында Fun Fun Fun Fest фестивалінде Райан Гослинг пен Руни Мараға режиссерлік жасаған. Knight of Cups фильмінің әлемдік премьерасы 2015 жылдың ақпан айында Берлин халықаралық кинофестивалінде өтті және әртүрлі пікірлерге ие болды. Broad Green Pictures компаниясы арқылы 2016 жылдың 4 наурызында АҚШ-та көрсетілді. Song to Song 2017 жылдың 10 наурызында South by Southwest кинофестивалінде әлемдік премьерасын өткізді, ал 2017 жылдың 17 наурызында Broad Green Pictures компаниясы арқылы АҚШ кинотеатрларында көрсетілді, бұл фильм де әртүрлі пікірлер тудырды.
Уақытпен саяхат
Осы екі фильммен қатар, Малик белгілі ғаламның тууы мен өлімін зерттейтін "Уақыт саяхаты" атты IMAX деректі фильмінде жұмыс істеуді жалғастырды. "Голливуд репортері" оны "Жер шарына арналған той, ғаламның пайда болуынан бастап соңғы құлдырауына дейінгі уақыттың барлығын көрсетеді" деп сипаттады. Бұл фильм Малик қырық жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан жобасының жемісі, және Малик өзі оны "менің ең үлкен арманымның бірі" деп атады. Фильмде Малик пен оның серіктестері жылдар бойы түсірген түсірілімдер бар, сонымен қатар арнайы эффекттер шебері Дуглас Трамбулл ("2001 жылғы кеңістік саяхаты") және Дэн Глас ("Матрица") "Өмір ағашы" үшін жасаған түсірілімдер кеңейтілген. Фильм екі нұсқада шықты: 40 минуттық IMAX нұсқасы ("Уақыт саяхаты: IMAX тәжірибесі") Брэд Питт дауысымен, және 90 минуттық толықметражды нұсқасы ("Уақыт саяхаты: Өмір саяхаты") Кейт Бланшетт дауысымен. Толықметражды нұсқасы 2016 жылдың 7 қыркүйегінде 73-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Фильмнің IMAX нұсқасы 2016 жылдың 7 қазанында IMAX Corporation және Broad Green Pictures компаниялары арқылы IMAX кинотеатрларында жарық көрді.
Жасырын өмір
Маликтің келесі фильмі "Көрінбейтін өмір" – Екінші дүниежүзілік соғысында әскери қимылдарға қарсылық көрсеткені үшін 36 жасында өлім жазасына кесілген, кейіннен католик шіркеуімен шейіт деп жарияланып, қасиетті саналған Австриялық Франц Йегерштеттердің өмірін бейнелейді. Фильмде Йегерштеттер рөлінде Август Диль, ал оның әйелі Франциска Йегерштеттер рөлінде Валери Пахнер ойнайды. Фильм 2016 жылдың жазында Германияның Потсдам қаласындағы Бабелсберг студиясында, сондай-ақ Италияның солтүстігінде, мысалы Бриксен, Оңтүстік Тироль және Саппада таулы шағын ауылында түсірілді. "Көрінбейтін өмір" 2019 жылы көрсетілді. Нью-Джерси штатының Принстон қаласында өткен сұрақ-жауап кездесуінде Малик бұл фильмнің өзінің жақындағы фильмдерімен салыстырғанда "өкінішпен жасалғанын және әлдеқайда қатаң сценариймен жұмыс істегенін" айтты.
Әйелдің жазбалары
2016 жылдың тамызы және/немесе қыркүйегінде Малик Mon Guerlain парфюмі үшін "Әйелдің әңгімелері" деген атағы бар жарнамалық ролик түсірді, ол 2017 жылдың 26 ақпанында жарық көрді. Басты рөлде Анджелина Джоли ойнады, түсірілім оның және Брэд Питттің Франциядағы Корренс қаласындағы Шато Миравал иелігінде жүргізілді, операторлық жұмысын австриялық Кристиан Бергер жасады.
Желдің жолы
2019 жылдың 7 маусымында Малик Италияның Рим қаласының жанында келесі фильмінің түсірілімін бастады, ол әзірге "Соңғы планета" деп аталды. Фильм Исаның өмірін түрлі мысалдар арқылы баяндайды. 8 қыркүйекте актер құрамына Геза Рёриг Иса рөлінде, Матиас Шёнаертс Әулие Петр рөлінде, ал Марк Райланс Шайтанның төрт бейнесінде түсетіні хабарланды. 2020 жылдың 20 қарашасында фильмнің аты "Желдің жолы" болады деп жарияланды.
Тақырыптар мен стиль
Малик фильмдері сыншылар тарапынан философиялық тақырыптарымен ерекшеленді. Ол "Жаспан күндері" фильмін 1970-ші жылдардағы американдық кино эпосын революциялауға бағытталған, танымал фильмдердің бірі ретінде атады. "Крестный отец" (1972, 1974), "Нэшвилл" (1975) және "Ойғыр аңшысы" (1978) сияқты фильмдерге ұқсас, Майклс бұл фильмнің "әсіресе батысқа қарай көші-қон, жеке табысқа ұмтылыс және аграрлық және өнеркәсіптік экономикалардың қақтығысы" сияқты "белгілі бір ұлттық мифтерге" енетінін айтты, бұл оның ерекше батыс жанрындағы туындысы екенін көрсетті. Эберттің пікірінше, Малик – "шедеврден кем емес туынды жасауға" құштар саналарлық азақтай режиссерлердің бірі. "Тұрмыс ағашы" фильміне сын жазған "Нью-Йорк таймс" газетінің сыншысы А.О. Скотт режиссерді Уолт Уитман, Харт Крейн, Джеймс Эйджи және Герман Мелвилл сияқты жаңашыл "отандық романтиктермен" салыстырды, олардың "негізгі туындылары" өз замандастары үшін де "толыққанды қабылданылмаған", бірақ олар "мұңғаю арқылы болашаққа қарай жылжып, жаңа түсініктерге қарай оқырмандарын итермелеген". Малик туындыларының маңызында қарама-қарсы пікірлер қалыптасқан. Майклс айтуынша, "Малик сияқты әр фильммен мақтау мен наразылықты бірдей қоздырған американдық режиссерлердің саны аз". Майклс Америка киносында Маликке "осындай үзілісті және шектеулі туынды жасағаны үшін ең көп "гений мәртебесі" берілген" режиссер екенін мәлімдеді. Малик кең философиялық және рухани мән-мағынаны қолданады, мысалы, кейіпкерлердің жеке ой-пікірлерін білдіретін медитативтік дауыстаулар арқылы. Кейбір сыншылар бұл элементтер фильмдерді тартымды және ерекше еткенін айтса, басқалары оларды, әсіресе, үзіліс кезеңінен кейінгі жұмыстарында, мақтанға құмар және артық деп санады. Майклс "Жаспан күндері" ғалымдар мен кино әуесқойлары арасында осы күнгейінге дейін қоздырып жүрген пікірлердің мысалы екенін айтты: "Талқылау "оның шектен тыс сұлулығының" мәнісіне, әсем жарықтандыру, суретшілік композициялар, арманды ерігіштер және ағынмен қозғалатын камера, эпикалық ұлылық пен ағымдағы тонмен бірігіп, әңгіменің жұқалығын, кейіпкерлердің екі өлшемділігін және көрермендердің эмоционалдық оқшаулануын толықтыруға жететін бегіне қатысты". Малик оқшауланған тұлға емес, бірақ жеке өмірін қорғауға белсенді екені мәлім. Оның келісімшарттарында оның суретін жарнамалық мақсаттарда пайдалануға тыйым салынған және ол сұхбат беруден үнемі бас тартады. 1970 жылдан 1976 жылға дейін Малик Джилл Джейкке үйленген. 1970-ші жылдардың соңында режиссер және сценарист Мичи Глисонмен араласты, оны 1980 жылы Парижде танысты. 1996 жылы Малик ажырасуға өтініш берді, ол қабылданды. Маликтың жартылай автобиографиялық фильмі "Күдеге" Морет және Уоллеспен болған қарым-қатынасынан шабыттанды. 2011 жылдан бері Малик Техас штатының Остин қаласында тұрады.
Марапаттар мен ұсыныстар
Малик үш рет «Оскар» сыйлығына ие болды: ең үздік режиссер номинациясын «The Thin Red Line» және «The Tree of Life» фильмдері үшін екі рет алды, сондай-ақ бұл фильм үшін ең үздік бейімделген сценарий номинациясын алды. Ол «The Thin Red Line» фильмі үшін 49-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде «Алтын аю» сыйлығымен және «The Tree of Life» үшін 64-ші Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығымен марапатталды.