Кіріспе

Германияның Коммунистік партиясы (Оппозиция) (Kommunistische Partei Deutschlands (Opposition)), көбінесе KPO немесе KPD(O) деп қысқартылады, 1928 жылдың соңында құрылған және 1939 немесе 1940 жылға дейін болған коммунистік оппозициялық ұйым еді. 1933 жылдың қаңтар айында Адольф Гитлер мен нацистік партия билікке келгеннен кейін, КПО тек заңсыз және жер астындағы ұйым ретінде ғана жұмыс істеді. Бұл топ бастапқыда Германияның Коммунистік партиясын (КПД) өзгертуге, кейіннен Эрнст Тельман басқаратын партияны алмастыруға тырысты. КПО Халықаралық Коммунистік Оппозицияға (ХКО) қосылған алғашқы ұлттық бөлім болды.

Өмірбаян

КПО КПГ-дағы «оң оппозицияны» білдірді, троцкистік немесе троцкистік көзқарасты қолдайтын «сол оппозициядан» және Коминтернді қолдайтын орталық фракциядан ерекшеленді. Оған 1921-1923 жылдар аралығында КПГ-ны басқарған Генрих Брандлер мен Август Тальхаймер жетекшілік етті. Олар партияның орталық басшысы Эрнст Тельманның өзінің қорғауындағы Джон Витторфты ұрлық айыбынан қорғағаннан кейін, партиядағы жемқорлыққа қарсы күрес үшін жиналыс ұйымдастырғаны үшін партиядан қуылды, тіпті Витторфтың кінәсі дәлелденген болатын. Тельман Орталық Комитет шешімімен қызметтен алынып, бірақ кейін Иосиф Сталиннің Коминтерн арқылы ықпалымен қайта орнатылды. КПГ Гамбург ұйымының хатшысы партия қазынасынан жеке пайдалану үшін 2000 марканы жымқырғаны анықталды. Партия штаб-пәтерінің бухгалтерлері бұл қылмысты анықтағаннан кейін, Тельман оларды ұрлықты жария етсе, партиядан қуумен қорқытты. Коминтерн бұл оқиға туралы біліп, Германия партиясындағы дағдарысқа себеп болды, Орталық Комитет Тельманды қызметтен алуға тырысты, ал Тельман бірауыздан дауыс беруге қатысты. Бұл Иосиф Сталин басқаратын Кеңес Одағы Коммунистік партиясының фракциясына қауіп төндірді, өйткені Сталин Тельманды қызыл фракциялық соғыс кезінде сенімді одақтас деп санады. Нәтижесінде, Коминтерн Президиумы Германия Орталық Комитетінің шешімін кері қайтарып, Тельманды хатшы лауазымына қайта қысты. Брандлер, Тальхаймер және олардың жақтастары 19 желтоқсанда Коминтерннің ашық хатында қатаң сыналып, жақын арада партиядан қуылды. Брандлер мен Тальхаймер 1928 жылдың желтоқсан айында Германия Коммунистік партиясынан, ал 1929 жылдың қаңтар айында Кеңес Одағы Коммунистік партиясынан және Коминтерннен шығарылды.

Құрылу

Брандлер мен Тальхаймер өздерінің жақтастарын Германия Коммунистік партиясы (Оппозициясы) (KPO) деп аталатын жаңа ұйымға біріктірді. Бұл топ 1928 жылдың 30 желтоқсанында өткен жиын кезінде құрылды, ал осы жиын бастапқыда өткізілген қуғын толқынына себеп болған еді. Топ сонымен қатар "Gegen den Strom" ("Ағымға қарсы") атты жаңа коммунистік оппозициялық журналды жариялады. Бұл конференцияға қатысқандардың көпшілігі – Брандлер мен Тальхаймердің Германия Коммунистік партиясын басқарған жылдарындағы одақтастары болды. Басты ерекшелік – Пауль Фрелих, ол болашақ KPO мен KPD басшылығының арасында қалған, "Татуластырушы" деп аталатын үшінші фракциямен байланыста болды. Фрелих пен оның серігі Рози Вольфштейн, Брандлер мен Тальхаймер сияқты, Роза Люксембургтің одақтастары және шәкірттері болған. 1929 жыл бойы KPD Брандлер мен Тальхаймердің, сондай-ақ партияның сол және оң қанаттары арасындағы келіспеушілікті тоқтатуға тырысқан "Татуластырушы" фракцияның жақтастарын қуғынға түсірді. Германия Коммунистік партиясының шамамен 1000 мүшесі осыған ұшырады. Бұл қуғын-сүргін Николай Бухарин, Алексей Рыков және Михаил Томскийдің Совет Коммунистік партиясының жақтастарын тазартуға жасаған ұқсас әрекеттермен қатар жүрді. KPO бастапқыда өзін фракциялық ықпал ету тобы ретінде қарастырды, Германия Коммунистік партиясымен бәсекелеспей, оның саяси бағытын өзгертуге тырысты. Ұйым 1929 жылдың қараша айында екінші конференция өткізді, онда М.Н. Ройдың сөзімен айтқанда, "Социал-демократия мен коммунизм арасында орта жол жоқ" деп мәлімдеді. Рой KPO-ның 6000 төлем төлеп тұратын мүшесі бар екенін және 1929 жылдың күзіне қарай сегіз апталық және екі айлық басылым шығарып, олардың жалпы таралымы 25 000 данаға жеткенін мәлімдеді. Басқа сайлауларда ол ресми Германия Коммунистік партиясының кандидаттарын қолдады, соның ішінде Эрнст Тельманның 1932 жылдың наурыз айындағы президенттік сайлаудағы кандидатурасын қолдады. Керісінше, KPO Социал-демократтар бақылауындағы кәсіподақ федерациясы, Социал-демократтар, коммунистер және Германияның Социалистік жұмысшылар партиясы (САПД) сияқтыларды қамтитын кең фашизмге қарсы одақ құруға шақырды. Біртұтас майдан үшін күш жұмсау KPO-ға халық арасында үлкен ықпал етпеді, бірақ нацистердің қатері СДПК ішінде солға қарай бет бұруға әкелді. СДПК-ның бұл солшыл тенденциясы 1931 жылы партиядан шығып, SAPD ретінде ұйымдасты. KPO құрамындағы кейбір топтар оған қосылу керек деп ойлады. KPO-ның көпшілігі Брандлер мен Тальхаймерді қолдаған ішкі күрестен кейін, Фрелих пен Якоб Вальчер басқаратын азшылық 1932 жылдың қаңтарында өткен KPO-ның төртінші конференциясының шешімдерін қабылдаудан бас тартты. Басшылық бұл наразылыққа жауап ретінде тәртіпті бұзу азшылықтың өзін ұйымнан шеттетуге алып келгенін мәлімдеді. Азшылық SAPD-ға қосылды. 1932 жылдың 10 тамызында KPO-ның апталық "Arbeiterpolitik" газеті консервативті неміс үкіметінің, Канцлер Франц фон Папен басқаруымен, "саяси асыра сікімшілікке қарсы" төтенше жарлығын бұзғаны үшін 13 аптаға тыйым салынды. Тыйым дереу күшіне еніп, 15 қарашаға дейін жалғасатын болды. Бұл тыйым, солшыл баспасөздің басқа да органдарына қатысты қолданылған ұқсас шаралармен бірге, неміс ультраұлтшылдығына қарсы үйлестірілген шаралар қабылдауды қиындатты. 1933 жылдың 30 қаңтарында Адольф Гитлер мен оның ультраұлтшыл нацистік партиясының билікке келуінен кейін және одан кейін болған радикалды репрессия толқынынан кейін Брандлер және KPO басшылығының көпшілігі Францияға қашты. Брандлер Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Парижде тұрды, онда коммунистік саясатқа қатысуын жалғастырды.

Жер асты кезеңдері

1933 жылдың қаңтарында нацистер билікке келгенге дейін КПО заңды түрде бір жыл ғана жұмыс істей алды. Бірақ, қудалаудан мүмкіндігінше аулақ болу үшін, олар дереу жасырынуға мәжбүр болды. Олар 1934 жылдың сәуірінде Данияда конференция өткізіп, ұлттық құрылымды сақтап қалды. 1935 жылы нацистер барлық коммунистік топтарды қудалауды күшейтті және Веймар, Йена және басқа да қалаларда КПО мүшелерінің сотталуы туралы хабарлар тарады. Ұйым ұлттық деңгейде жұмысын тоқтатты және енді тек эмигранттар мен Саар аймағындағы топтармен шектелді. Саарда, француз оккупациялық аймағының мәртебесіне байланысты, олар заңды түрде біраз уақытқа дейін жұмыс істей алды. Аймақтың Германияға қайтарылуы жөніндегі референдум өткенде, КПО өзінің жақтастарынан Кеңестік Саарландты құру үшін дауыс беруге және нацистік Германиямен бірігуге қарсы болуға шақырды. Бұл, Саар аймағының Францияның бақылауында қалуын қолдаған КПД-ның позициясына қайшы болды. Париждегі басшылығымен КПО «Gegen den Strom» басылымын шығаруды жалғастырды. Саяси тұрғыдан алғанда, ол КПО-ның бұрынғы бағытын ұстанды және Коминтерн мен Кеңес Одағындағы сталиндік режимді қолдады, сын-ескертпелерін КПД-ға арнады. Бұл, Испанияда азамат соғысы басталып, Ресейдегі Ұлы тазалаулар күшейген кезде өзгере бастады. КПО-ның бірнеше белсенділері эмиграцияда Испанияға барып, Екінші испан республикасын қолдаған Халықаралық бригадалар қатарында соғысты. Кейбіреулері сталинистердің қудалауына ұшырады, бұл тағдырды Марксистік біріктіру жұмысшы партиясының (POUM) мүшелері де бастан кешірді.

Тарату

КПО-да сталинизмді қолдаудан толық ажыратуға ұмтылыс болған сияқты, ал 1939 жылы оның негізін қалаушылары КПО қатарынан кеткеннен кейін Халықаралық марксистер тобы құрылды. Бұл топ Халықаралық жұмысшылар фронтымен байланысты тәуелсіз социалистік партиялардың декларациясына қол қойды, ол ICO және КПО-дан шыққан болатын. Осы сәттен бастап, жаңа топ туралы немесе КПО-ның өзі туралы көп айтылмайды. Францияның құлауымен КПО басшылығы тағы да қашуға мәжбүр болды және ұйым тиімді түрде таратылды. КПО-ның жетекші тұлғалары Брандлер мен Тальхаймер соғыс жылдарын Кубада сүргінде өткізді, соңғысы сол жерде қайтыс болды. Брандлер 1949 жылы Батыс Германияға оралды және КПО дәстүріндегі Gruppe Arbeiterpolitik тобында жетекші рөл атқарды, бірақ ол бұрынғы беделін қайтаруға ешқашан қол жеткізе алмады. Брандлер 1967 жылы қайтыс болды, бірақ топ әлі де бар және Гамбургте орналасқан.