Кіріспе

Адамдарда шаш жұту нәтижесінде туындайтын ішек патологиясы Рапунцель синдромы – адамдарда шаш жұту (трихофагия) салдарынан болатын өте сирек кездесетін ішек патологиясы. Синдром ағайынды Гриммдердің ертегісіндегі ұзын шашты Рапунцель есімді қыздың құрметіне аталған. Трихофагия кейде шаш жұлу тәртібі – трихотилломаниямен байланысты болады. Бұл синдром трихобезоардың сирек және ерекше түрі болып табылады. 1968 жылдан бері әдебиеттерде 40-тан аз жағдай тіркелген. Бұл синдром трихобезоар (шаш доп) кіші ішектен өтіп, кейде тіпті тоқ ішекке дейін жетіп, шаш сияқты ұзын құйрық тәрізді өсімді құрастырғанда пайда болады (NCBI, 2016).

Себеп

Рапунцель синдромы шаш жұту арқылы туындайды. Рапунцель синдромы – бұл өз шашын тартып, оны жұтып қоятын мінез құлқының бұзылысы. Рапунцель синдромымен бірнеше психикалық аурулар байланысты, мысалы трихотилломания, трихофагия және пика. Трихотилломания – өз шашын тартып алуға құмарлық; егер адам оны жыртып алғаннан кейін жесе, онда бұл трихофагия деп аталады. Пика латын тіліндегі "magpie" сөзінен шыққан және тағам емес заттарға, мысалы мата, жүн, шаш немесе тіпті кішкентай металл заттарға құштарлықты қамтиды.

Диагностика

Трихобезоар операция алдында диагностикалауға болады. Дегенмен, Рапунцель синдромын диагностикалау үшін пациент анамнезінде трихофагия және трихотилломания сияқты бұзылыстардың болуын ескеру қажет. Бұл синдром DSM V-те тіркелмеген, сондықтан оны дербес синдром ретінде қоймай, ауыр трихотилломания деп диагноз қойылады. Синдромның өзі – ұсақ ішекке дейін жеткен трихобезоардың көрінісін сипаттау үшін қолданылады. Ол трихобезоарды, оны тудырған психикалық бұзылысты емес, сипаттайды. Қайталанудың алдын алу үшін ұзақ мерзімді бақылау және психиатрлық консультация да ұсынылады.

Нәтижелері

Операциядан кейінгі болжам өте үміт береді. Ісікті алып тастаудың сәттілік деңгейі 90%-дан асып түседі, ал асқыну деңгейі шамамен 10% құрайды. Қайта оралу өте сирек, бірақ пациент психологиялық емдеу немесе кеңес алуды тоқтатса, пайда болуы мүмкін.

Эпидемиология

Рапунцель синдромы өте сирек кездеседі, 1968 жылдан бері 64-тен аз жағдай ғана тіркелген. Ол көбінесе эмоционалды немесе психикалық тұрақсыз жас немесе жасөспірім қыздарда кездеседі. Бұл синдром бойынша белгілі болған алғашқы жағдай 1779 жылы 16 жастағы ұлға қатысты, ал бұл жағдайды Vaughan және авторлар тобы 1968 жылы жариялаған. Хабарланған жағдайлардың арасында осы синдроммен ауырғандардың жасы көбінесе 4-тен 19-ға дейін болады. Бұл синдромды дамытуға бейімделген нақты бір аймақ жоқ, алайда хабарланған барлық жағдайлардағы әйелдер дәстүрлі түрде ұзын шашы бар елдерден шыққан. Әйелдер бұл ауруға көбірек шалдығады, себебі олардың шаштары еркектерге қарағанда ұзын болады. Рапунцель синдромының тіркелген жалғыз еркек жағдайы бар, бірақ ол өз шашын емес, қарындасының шашын жеген.

Зерттеу

Бұл жағдай өте сирек болса да, зерттеушілер операциядан кейін алдын алу шараларын қабылдаудың маңызы зор екенін айтты. Пациенттердегі қайталанудың ең көп кездесетін себебі - емделуден кейінгі бақылаудың жеткіліксіздігі және психологиялық емнің толыққанды аяқталмауы. Зерттеушілердің қорытындысы бойынша, тіркелген барлық жағдайлардың 92,5%-ы 99% сәттілікпен лапаротомия әдісімен емделген (NCBI, 2016). Лапароскопиялық ота арқылы сәтті емделу туралы хабарлар аз, алайда мұндай оталар тек балаларға жасалғаны туралы мәлімделген.