Кіріспе

Адамның жыныс мүшелері аймағындағы шаштар

Жыныс шашы (немесе pubes /ˈpjuːbɪz/, /ˈpjuːbz/) – жасөспірімдер мен ересек адамдардың жыныс мүшелерінде кездесетін соңғы дамыған дене шашы. Шаш жыныс мүшелерінің үстінде және айналасында, кейде жамбастың ішкі бетінде орналасқан. Жыныс сүйегінің (pubis) және оны жабатын монс пубистің айналасындағы аймақта «жыныс шашының тобы» деп аталады. Жыныс шашы еркектерде мүшеаралық теріде (scrotum) және мүшенің негізінде, ал әйелдерде кіндік мүшесінде (vulva) кездеседі. Балалық шақта бұл аймақта жұмсақ шаш (vellus hair) болғанымен, жыныс шашы андрогендердің еркектерде және эстрогендердің әйелдерде деңгейінің артуы салдарынан жас кезінде дамитын қалың, ұзын және кербез шаш ретінде қарастырылады. Жыныс шашы денедегі басқа шаштардан өзгеше және екіншілік жыныстық белгі болып табылады. Көптеген мәдениеттерде жыныс шашы эротикалық саналып, көбінесе жыныс мүшелерімен байланыстырылады, сондықтан ерлер мен әйелдер оны әрдайым жабық ұстауы керек деп есептеледі. Кейбір мәдениеттерде, әсіресе әйелдерде жыныс шашын алып тастау қалыпты жағдай, бұл практика жеке гигиенаның бір бөлігі ретінде қарастырылады. Басқа мәдениеттерде жыныс шашының көрінуі (мысалы, купальник киген кезде) әдемі емес немесе ұятты деп есептелуі мүмкін, сондықтан оны көрінбеу үшін қысқарту немесе басқаша стильдеу талғанылады.

Даму

Ұрғашы түк қыздар мен ұлдарда тестостерон деңгейінің артуына жауап ретінде пайда болады. Андрогенге сезімтал аймақтарда орналасқан және стимуляцияланған түк фолликулалары жыныстық түкті дамытады. Таннер шкаласы жыныстық түктің дамуын сипаттап, өлшейді. Жасөспірімдікке дейін ұлдар мен қыздардың жыныс мүшелерінің аймағында өте жұқа, шашты түктер болады (1-кезең). Жасөспірімдік кезеңі басталғанда, денеде жыныс гормондарының деңгейі көтеріледі, нәтижесінде жыныс мүшелерінің терісі қалыңдап, керігірек, көбінесе иілгіш, тез өсетін түктерді өндіре бастайды. Жыныстық түктің пайда болуы пубархе деп аталады. Еркектерде алғашқы жыныстық түк әдетте жұқа, сирек түктер түрінде, мошонкада немесе қапталдағы жыныстық мүшенің төменгі жағында пайда болады (2-кезең). Бір жыл ішінде жыныстық мүшенің төменгі жағындағы түктер көбейеді (3-кезең). 3-4 жыл ішінде түк жыныстық аймақты толтырады (4-кезең), ал 5 жылға қарай жамбасқа дейін және іштің төменгі бөлігіне қарай, кіндікке жақын (5-кезең) таралады. Терінің басқа аймақтары да андрогендерге сезімтал, бірақ аздау, ал андрогендік түктер көбінесе кейінірек пайда болады. Андрогендерге сезімталдық және андрогендік түктің пайда болу реті бойынша: қолтық (көкше), перианальды аймақ, жоғарғы ерін, құлақтың алды (жағалық), мұртшалардың айналасы (периареолярлық аймақтар), кеуде ортасы, иек астындағы мойын, кеуде мен сақалдың қалған бөлігі, қол-аяқтар мен иықтар, арқа және жамбас. Жыныстық жетілуге және фертильділікке әкелетін жыныстық бездердің жетілу процесінен тәуелсіз және дербес болғандықтан, пубархе жалпы жасөспірімдік процесінің бір бөлігі саналады. Жыныстық түктер тек бүйрек үсті бездерінің андрогендерінен ғана пайда болуы мүмкін, тіпті егер жұмыртқалықтар немесе ұрықтар кемістікке шалдыққан және жұмыс істемейтін болса да пайда болады. Андрогендерге жауап ретінде шаш өсіру қабілеті бойынша ерлер мен әйелдердің денелері арасында айтарлықтай айырмашылық жоқ. Жыныстық түк пен қолтық түктің түсі бас шашынан айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Көптеген адамдарда ол қараңғырақ, бірақ ашық түсті де болуы мүмкін. Көп жағдайда оның түсі адамның қас-қабағына ұқсас. Шаштың текстурасы тығыз иілгеннен толығымен түзуге дейін өзгереді және міндетті түрде бас шашының текстурасына байланысты емес. Шығыс Азиялық текті адамдарда көбінесе қара, толқынды жыныстық түктер болады. Жыныстық түк үлгілері нәсіл мен этникалық топқа байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Жыныстық түк үлгілері, эскутхеон деп белгілі, әр жыныста және жеке адамдарда әр түрлі болады. Көптеген әйелдерде жыныстық түк үшбұрышты болып, кіндік және жыныс мүшесінің үстінде орналасады. Көптеген еркектерде жыныстық түк кіндікке қарай бағытталған түк сызығына дейін үшбұрышты пішінде болады (қарын шашын қараңыз). Қолтық түк сияқты, жыныстық түк те осы аймақтағы май бездерінің шоғырлануымен байланысты.

Ұрық құрттары

Жыныс мүшесіндегі шашқа жыныс құрттары (немесе краб құрттары) шағылуы мүмкін. Ересек жыныс құрттарының ұзындығы шамамен болады. Жыныс мүшесіндегі шашқа әдетте орта есеппен он екіге дейін шағылуы мүмкін. Жыныс құрттары көбінесе жыныс мүшесінің айналасындағы шашқа жабысады, бірақ кейде денедегі басқа қалың шаштарда да (мысалы, қабау, кірпік, сақал, мұрт, кеуде, қолтық асты т.б.) кездеседі. Краб құрттары басқа дене шаштарынан қалың жыныс мүшесіндегі шашқа жабысады, себебі олардың тырнақтары жыныс мүшесіндегі шаштың диаметріне бейімделген. Жыныс құрттарының жұқпасы (фтириаз) көбінесе жыныстық қатынас арқылы таралады. Краб құрты денеде 10 сантиметрге дейін жылдамдықты жеткізе алады. Жыныс құрттарының жұқпасы бүкіл әлемде кездеседі және барлық нәсіл, этникалық топтар мен әлеуметтік-экономикалық деңгейдегі адамдарға таралған. Жыныс құрттары көбінесе жыныстық қатынас арқылы таралады және ересектерде жиі кездеседі. Сирек жағдайларда, жақын физикалық байланыс немесе жұққан адам қолданған киім, төсек жабдықтары және сүлгілер сияқты заттарға тию арқылы да жұғу мүмкін. Жыныс мүшесіндегі краб құрты жұқпасының белгілері - қатты қышыну, қызару және қабыну. Бұл белгілер жыныс мүшесінің теріне қан ағынын күшейтеді, краб құрты үшін қоректік орта жасайды. Жыныс құрттарының жұқпасы жыныс мүшесіндегі құрт жұмыртқаларының (ниттер) болуын анықтау арқылы диагностикаланады. 2016 жылдың желтоқсан айында NPR "Жыныс мүшесіндегі шашты жиі алып тастау герпес, сифилис және адам папиллома вирусының қорқынышты деңгейін арттырумен байланысты" деп хабарлады. Алайда, медициналық қауымдастық бикини аймағындағы шашты қыру немесе балауыз жасау әйелдерде фолликулит, яғни шаш түбіршегінің айналасындағы инфекцияның көбеюін де байқады. Кейбір инфекциялар қабынуға дейін жетіп, скальпельмен кесуді, іріңді шығаруды және антибиотиктерді қажет етеді. Алтын стафилококк фолликулиттің ең көп таралған себебі болып табылады. Балауызды өндірушінің нұсқауларын қатаң сақтаған жағдайда да күйіктер пайда болуы мүмкін.

Қауіп-қатерлер

Ұрық шашын күтіп ұстау жарақаттану мен инфекцияға себеп болуы мүмкін. Шамамен, Ұрық шашын күтіп ұстаған адамдардың төрттен бірі өмірінде кемінде бір рет осыдан жарақат алған. Сонымен қатар, жыныстық жолмен жұғатын тері инфекциялары, мысалы, жыныс мүшелеріндегі сүйекшелер, сифилис және герпес сияқты аурулар да байқалады.

Қоғам және мәдениет

Джон Раскиннің өмірбаясын жазған Мэри Лютиенстің айтуынша, белгілі жазушы, суретші және өнер сыншысы суреттегі түксіз жалаңаш бейнелерге ғана үйренген, өйткені үйлену түніне дейін ешқашан жалаңаш әйел көрмеген. Ол әйелі Эффидің кілегей шашын көргенде қатты таңғалып, оны қабылдамады, ал неке кейіннен заңды түрде жойылды. Ол әйелінің ерекше және деформацияланған деп ойлаған. Кейінгі жазушылар көбінесе Лютиенстің пікірін қолдап, оқиғаның осы нұсқасын қайталап келді. Мысалы, Джин Вайнгартен өзінің "Мен ақымақпен біргемін" (2004) кітабында былай деп жазды: "Раскин некені оның келінінің шашының еркектерге ұқсас, қатал және жабайы болғандығына қорқып, жойды. Ол оны монстр деп ойлады". Дегенмен, мұны растайтын дәлел жоқ, және кейбіреулер оған келіспейді. Питер Фуллер өзінің "Теория: өнер және рақымның жоқтығы" кітабында былай деп жазады: "Ол үйлену түнінде әйелінің кілегей шашын көргенде қорқып қалды делінеді; бірақ, ықтимал, ол әйелінің менструальді қанды көріп мазасыздыққа түскен болуы мүмкін". Раскиннің өмірбаясын жазған Тим Хилтон мен Джон Батчелор да менструацияның осы түсіндірмесіне көбірек сенеді. Жасөспрім шақта көптеген қыздар кілегей шаштың кенеттен өсуіне алаңдайды, кейде оны таза емес деп санайды, себебі көп жағдайда жас қыздарды отбасылары мен қоғам кілегей шаштың көрінісінен қорғайды. Ал жас жігіттер, әдетте, әкелерінде дене шашы болғандықтан, кілегей шаштарының өсуіне олай алаңдамайды. 20-ғасырдың басында Батыс Еуропа мен Жерорта теңізінде қоғамдық жағажайлар мен бассейндердің қайта ашылуымен ерлер мен әйелдердің кілегей шаштарына жақын аймақтарының көрсетілуі жиіледі, ал әйелдер мен ерлердің суға түсу костюмдерінің көлемі біртіндеп азайды, әсіресе 1940-жылдардан кейін бикини сәнге енгеннен және танымалдылығы артқаннан кейін кілегей шашты қыру немесе бикиниден шашты алу практикасы да кең таралды.

Дене шынықтыру әдістері

Таяу Шығыстағы кейбір қоғамдарда ерлер мен әйелдердің денелеріндегі түкті алып тастау жергілікті дәстүр бойынша көптеген ғасырлар бойы дұрыс гигиеналық шара ретінде қарастырылып келеді. Мұсылмандық ілім (ерлер мен әйелдерге қатысты) исламдық гигиеналық заңға кіреді, онда қасық және қолқап астындағы түктер сүннет саналуы үшін шығарылуы немесе қырқылуы керек. Шашу да қанағаттанарлық деп есептеледі. Порнографияда жұмыс істейтін әйелдер көбінесе қасық шаштарын қырып тастайды, бұл практика 20 ғасырдың соңында сәнге айналды. Бикини шашынан гөрі қыру жиі қолданылады, себебі оны күнделікті жасауға болады, ал шашу үшін бірнеше күнге өсуі керек. Феминист жазушы Кейтлин Моранның айтуынша, порнографияда әйелдердің қасық шаштарын алып тастаудың себебі «киноматографияның техникалық мәселелеріне» байланысты болған. Түк алу толық алуға дейін жетістікке жетті. Порнографияның танымал болуына байланысты, әйелдер қасық шаштарын қырып, 20-шы және 21-ші ғасырларда порнография индустриясынан тыс әйелдер арасында шашу кең таралды. Бір академиялық зерттеуге сәйкес, 2016 жылы АҚШ-тағы ерлердің шамамен 50% қасық шаштарына күтім жасайды, оған қысқарту, қыру және алу кіреді. Зерттеу көрсеткендей, күтім жасаудың жиілігі жас өскен сайын төмендейді. Қасық шаштарына күтім жасайтын ерлердің 87% жыныс мүшесінің үстіндегі шашты, 66% мүжікті және 57% жыныс мүшесінің өзін күтіммен қамтиды.

Әдістер

Барлық түкті осы мақсатқа арналған балауызбен алып тастауға болады. Кейбір адамдар кіндік түктерін, қолқап астындағы және бет түктерін толық немесе ішінара алып тастауы мүмкін. Балауызды пайдалана отырып кіндік түктерін алып тастау бикини шаштыру деп аталады. Түкті алу әдісі депиляция (тері бетінен ғана түкті алып тастау) немесе эпиляция (түкті түбімен қоса алып тастау) деп аталады. Әдетте, сұлулық салондары түрлі балауызды шаштыру қызметтерін ұсынады. Кейде бұл "кіндік түктерін безендіру" деп те аталады. Шараптау, балауызға альтернатива, лимон қосылған қант негізіндегі пастаны қолданады. Шараптау балауызға қарағанда аз тері жасушаларын алып тастайды. Басқа шашты алу әдістеріне лазерлік шашты алу және электролиз жатады. Кейбір әйелдер кіндік түктерін қоғамдық тенденцияларға сәйкес ету үшін немесе жеке стильдерін немесе өмір салтын көрнекті ету үшін өзгертеді.

Жыныстық тартылыс

Әйелдер мен еркектердің кіндік аймағындағы шашты өсіру немесе қырқу шешімі, серікке тартымды болуда рөл атқаруы мүмкін. Cosmopolitan журналы жүргізген сауалнамада, ерлер мен әйелдердің көпшілігі серіктерінің кіндік аймағындағы шашты қырқаған немесе кем дегенде қысқартқандарын ұнататыны анықталды. Ал еркектердің 6%-ы мен әйелдердің 10%-ы серіктерінің шашын табиғи күйінде қалдыруды, қырқып немесе шашпауды жөн көреді.

Өнер саласында

Ежелгі Мысыр өнерінде әйелдердің кілегей шашы үшбұрыштар түрінде суреттелген. Орта ғасырлық және классикалық Еуропа өнерінде кілегей шаш сирек бейнеленген, ал ерлердің кілегей шашы көбінесе, бірақ әрқашан емес, жойылған. Кейде грек графикасындағыдай стильделген түрде бейнеленген. 16 ғасырдың оңтүстік Еуропасында Микеланджело еркек Давидті стильделген кілегей шашымен көрсеткен, бірақ әйелдердің денелері басынан төмен шашсыз бейнеленген. Дегенмен, Микеланджелоның Сикстин капелласы төбесіндегі еркек жалаңаш суреттерінде кілегей шаш жоқ. 18 ғасырдың соңында жапондық шунгада (эротикада) әйелдердің кілегей шашы ашық түрде бейнеленген, әсіресе укийо-э дәстүрінде. Хокусайдың "Балықшы әйелінің арманы" (1814) картинасы эротикалық қиялға берілген әйелді бейнелейді. Жапондық суреттерде, мысалы хентайда, кілегей шаш көбінесе жойылған, себебі ұзақ уақыт бойы кілегей шашты көрсету заңсыз болды. Содан бері заңның түсіндірілуі өзгерді. Француз суретшісі Густав Курбедің "Әлемнің тегі" (1866) туындысы сол кезде қабылданған нәрселердің шегін кеңейткен реализмі үшін даулы болды. Академиялық суреттен, тегіс, идеалданған жалаңаштарды ұнатқаннан айырмашылығы, бұл картинада төсекте аяқтары жайылып жатқан әйелдің кілегей аймағы, толық кілегей шашы бар жақыннан түсірілген көрінісі көрсетілген.

Тарихқа

Ежелгі Үндістанда шашық түкті алып тастау туралы дәлелдер б.з.д. 4000-3000 жылдарға дейін созылады деп есептеледі. Этнолог Ф. Фосетттің 1901 жылы жазғанынша, ол индус Наир кастасындағы әйелдердің дене шашын, оның ішінде кіндік айналасындағы шашықты алып тастауын, олардың дәстүрі ретінде байқаған. Батыс қоғамдарында христиан дінінің таралуынан кейін, әйелдің аяқ білегінен белге дейінгі жалаңаш терісін ашық көрсету мәдени тұрғыдан жарасымсыз санала бастады. Батыс Еуропада 15-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейін танымал болған корсеттердің (жилеттердің) қолданылуы, сондай-ақ тіпті дәстүрлі консервативті таулы аймақтарда да кең таралған дырндлдер мен олардың астындағы еркін киімдер, иықтарды, декольтені және қолдарды ашық көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл, барлық әлеуметтік топтағы әйелдерде жыныс мүшелеріндегі шаштан гөрі, дене шашына қатысты аз наразылық тудырды, себебі оны жасыру қажеттігі болды. Көптеген адамдар кіндік шашықты жария етуді ұятты деп санады. Оны әдепсіздік деп қарастыруы мүмкін, кейде тіпті одан да артық. Алайда, 16-шы ғасырда протестантизмнің бұрынғы толерантты дәстүрлерге тиісінше араласуына дейін, ол Орталық Еуропаның кең аумақтарында Батыс мәдениетінде толыққанды қалыптаспады. 1450 жылдары британдық проституткалар жеке гигиенаны сақтау және кіндік құрттарымен күресу үшін кіндік шаштарын қырқып, жұмыс істеген кезде меркин (кіндік перик) киетін. Георг дәуірінде британдық жоғары сынып өкілдері өздерінің сүйіктілерінен кіндік шашын естелік ретінде жиі жинап алатын. Олар, мысалы, ерлердің шляпаларында қуат талисманы ретінде немесе махаббаттың белгісі ретінде бір-біріне сыйлап жүрді. Шотландиядағы Сент-Эндрюс университетінің мұражайында король Георг IV-тің сүйіктісінің (мүмкін, Элизабет Конингемнің) кіндік шашынан толы тамақ салғыш сақталған, оны әдепсіздікке бой алған монарх Фиф секстік клубына, The Beggar's Benison клубына сыйлаған.