Кіріспе

Құйрықшеңбер аймағының тері инфекциясы. Белгілері мен көріністері мыналарды қамтуы мүмкін:

Анус үстінде немесе құйрық сүйегінің жанында мерзімімен қайталамалы ауырсыну/ыңғайсыздық немесе ісіну.
Құйрық сүйегі аймағынан мөлдір емес сары (іріңді) немесе қанды бөлінділер.
Құйрық сүйегі аймағында күтпеген ылғалдылық.
Құйрық сүйегіне отырғанда, ішкеріп тұрғанда немесе велосипед тебуде – құйрық сүйегі аймағынан өтетін кез келген қозғалыста ыңғайсыздық.

Кейбір пилонидальді кистасы бар адамдарда ешқандай белгі байқалмайды.

Пилонидальды синус

Пилонидальды синус (ПНС): инфекция көзінен басталып, тері бетіне ашылатын синустық жол немесе кішкентай канал. Киста ішіндегі зат пилонидальді синус арқылы шығады. Пилонидальді киста көбінесе ауыртқыш болады, бірақ егер ол дренажды синус болса, қысым азайып, науқас ауырсыну сезінбеуі мүмкін.

Себептер

Шаш кіріктіру пилонидальды кисталардың пайда болуына себепші фактор болып табылады. 624 науқастың киста шашын талдау көрсеткендей, шаштың 74%-ы түбірсіз болған, ал олардың пішіні денедегі толық шаштарға емес, тік, қырғышпен кесілгендей шаштарға ұқсас. Дегенмен, пилонидальді синустарда табылған шаштар көбінесе бас шаштарынан шыққан. Ұзақ отыру осы жағдайға бейімделуге себеп болуы мүмкін, себебі отыру құйрықшеңге қысымды арттырады. Травма пилонидальды кистаны тудырмайды деп саналады; алайда, мұндай жағдай бар кистаның қабынуына әкелуі мүмкін, тіпті бұл аймақтағы жергілікті жарақаттан кейін бірнеше ай өткен соң да болуы мүмкін. Пилонидальды кисталар туа біткен пилонидальді шұңқырдан дамуы мүмкін. Артық терлеу пилонидальды кистаның қалыптасуына да әсер етеді: ылғал созылған шаш фолликуласын толтырып, оттегі аз ортаны құруға көмектеседі, бұл пилонидальды кисталарда жиі кездесетін анаэробты бактериялардың өсуіне жағдай жасайды. Бактериялардың болуы және оттегінің төмен деңгейі жараның жазылуын қиындатады және пилонидальды кистаның дамуын күшейтеді.

Дифференциалдық диагностика

Пилонидальді киста дермоидтық кистаға, терратоманың бір түріне (жасушалық ісікке) ұқсауы мүмкін. Атап айтқанда, құлшық аймағындағы пилонидальді киста сакрококцигеальді терратомаға ұқсауы мүмкін. Дұрыс диагноз қою өте маңызды, себебі барлық терратомаларға онкологпен консультация және толық хирургиялық жолмен алып тастау қажет, мүмкін болса, ішкі мазмұны төгілмеуі тиіс.

Емдеу

Егер инфекция болса, емдеу әдетте орта сызықтан сәл ығысқан жердегі кесу және дренаж арқылы жүргізіледі, себебі орта сызықтағы кесулер жақсы жазылуы қиын. Пилонидальды синус ауруын жоспарлы түрде емдеудің тиімділігін дәлелдейтін деректер жеткіліксіз. Ең көп қолданылатын хирургиялық әдіс – пилонидальды синус кешенін хирургиялық жолмен алып тастау, ал жара көбінесе өзінен-өзі жазылуы үшін ашық қалдырылады. Хирургиядан кейін жараны таңу қажет болуы мүмкін, және таңуды әдетте төрт-сегіз апта бойы күнделікті ауыстыру қажет. Кейбір жағдайларда толыққанды грануляцияға екі жылға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Кейде киста хирургиялық жолмен кеңейтіліп (марсупиализация) емделеді. 2018 жылы жүргізілген 740 операцияны қамтитын әдебиеттік шолу, орта сызықтан жабылатын хирургиялық араласындардың 20 жыл ішінде 67,9% жағдайда қайталануына әкелетінін көрсетті және жоғары қайталану деңгейіне байланысты олардан бас тарту ұсынылды. Кесу және дренаж жасалғанда 2 жыл ішінде 25,9%, ал 5 жыл ішінде 40,2% жағдайда қайталану байқалды. Фенолмен емдеудің қайталану деңгейі 2 жылдан кейін 14,1%, ал 5 жылдан кейін 40,4% құрады. Пилонидальды кисталар қайталануы мүмкін, әсіресе хирургиялық жара орта сызықта тігілген болса, себебі бұл жағдай нәрестелік жарықтың жойылуына және қырқу стресіне ұшырауына себеп болады. Сондықтан, осы аймақта орта сызықтан кесулердің жазылуы нашар екенін ескере отырып, жамбас аралық ойықтың бүйірлік жағынан кесуге басымдық беріледі. Жарасыз және толыққанды қызметке жылдам оралуға мүмкіндік беретін минималды инвазивті әдістер туралы хабарламалар бар, бірақ оларды растау үшін қос соқыр, рандомизацияланған зерттеулер күтілуде. Тағы бір әдіс – фибрин желімін қолдану арқылы пилонидальды синусты емдеу. 2017 жылға дейін жеткіліксіз зерттеулердің нәтижесінде осы әдістің тиімділігі нақты емес. Кез келген емдеудің тиімділігін бағалаудағы деректердің сапасы төмен, сондықтан осы саладағы зерттеулерді дұрыс түсіндіруге көңіл бөлу қажет. Кейбір жағдайларда жараларды тігудің орнына операциядан кейін ашық қалдырып, табиғи жолмен жазылуына мүмкіндік беріледі. Ашық жаралардың жазылуына көмектесетін түрлі таңғыштар мен жергілікті қолданылатын препараттар (кремдер немесе лосьондар) бар. 2022 жылы жүргізілген жүйелі шолуда пилонидальды синус операциясынан кейін ашық жараларды емдеу үшін қолданылатын таңғыштар мен жергілікті препараттарды салыстырған 11 зерттеуден алынған деректер біріктірілді. Авторлар мынадай қорытындыға келді: тромбоциттерге бай плазма стерильді бинтке қарағанда жаралардың тез жазылуына көмектеседі; Lietofix теріні жақсарту кремі иодқа қарағанда (жарадағы бактерияларды азайтуға көмектеседі) 30 күн ішінде жараның жазылуын жеделдетуі мүмкін; бірақ гидрогельді таңғыштар (жараны ылғалды ұстауға арналған) жараның жазылу уақытын иодпен тазартумен салыстырғанда қысқарта ма, жоқ па, әлі белгісіз.

Этимология

Пилонидаль сөзі "шаш ұясы" дегенді білдіреді және латын тіліндегі "шаш" (pilus) және "ұя" (nidus) сөздерінен шыққан. Бұл жағдайды алғаш рет Герберт Мейо 1833 жылы сипаттаған. Р. М. Ходжес 1880 жылы бұл жағдайды сипаттау үшін "пилонидальді киста" терминін алғаш рет қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында бұл жағдай кеңінен таралды. Жағдай "джип орындығы" немесе "джип жүргізушілерінің ауруы" деп аталды, себебі осы аурумен ауруханаға түскен адамдардың көп бөлігі джиптерде отырған, ал көліктердегі ұзақ және тегіс емес сапарлардың нәтижесінде құйрық сүйегіне қысым мен тітіркенуден бұл жағдай туындады деп саналды.