Кіріспе

1917 жылға дейінгі Ресей қоғамының жоғарғы класы – Ресей дворянствосы немесе dvoryanstvo (дворянство) орта ғасырларда қалыптасты. 1914 жылы оның құрамында 138 200 000 адамның арасында шамамен 1 900 000 мүше болды. 1917 жылғы Ақпан революциясына дейін Ресей дворяндығы Ресей үкіметінің көп бөлігін құрап, өзін-өзі басқару органы – Дворяндар жиналысына ие болды. Ресей тіліндегі дворянство сөзі славян тіліндегі dvor (двор) сөзінен туындаған, ол князь немесе герцогтің (knyaz) сарайын, кейіннен – патшаның немесе императордың сарайын білдіреді. Алғашқыда dvor сөзі аристократтың иелігіндегі қызметшілерді атады. 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басындағы иерархиялық жүйе ағалыққа негіделген mestnichestvo деп аталды. Дворьяне сөзі патша сарайында қызмет атқарған, онда тұрған (Московские жильцы, "Мәскеу тұрғындары") немесе оған үміткер болған, бояр ұрпақтарының көптеген өкілдерін (дворные дети боярские, vybornye дети боярские) сипаттады. Дворянин (көпше түрі – дворьяне) деп асыл адамды атайды. Кеңес Одағына дейінгі Ресей басқа елдермен бірге дворянствоның атақ емес, мәртебе немесе әлеуметтік санатты білдіретін түсінікті бөлісті. 18-ші және 19-шы ғасырлар бойы Ресейде дворян титулы аристократия мүшесіне сілтеме жасаудың орнына, шендік кесте арқылы қарапайым халықтың көптеп келуіне байланысты біртіндеп ресми мәртебеге айналды. Бұрынғы ежелгі Ресей аристократиясының көптеген ұрпақтары, тіпті патшалар да, өздерінің ресми мәртебесін саудагерлерге, қала тұрғындарына немесе тіпті шаруаларға ауыстырды, ал жеміс жинаушылардан (Владимир Лениннің әкесі сияқты) немесе дін қызметкерлерінен (актриса Любовь Орлованың әулеті сияқты) шыққан адамдар ресми дворян титулын алды.

Орта ғасырлар

Асылдар 12-13 ғасырларда феодалдық әскери топтың ең төменгі буыны ретінде қалыптасты, ол ханзаданың немесе маңызды боярдың сарайын құрады. 14 ғасырдан бастап ақсүйектердің жер иеленуі арта түсті, ал 17 ғасырға қарай феодалдық билеушілердің және жер иелерінің көп бөлігі ақсүйектерден болды. Ақсүйектер патшаға қызметтері үшін мемлекеттік жерлерден иелік алды, бұл қызметті атқару мерзіміне немесе өмір бойына берілді. 18 ғасырға қарай бұл иеліктер жеке меншікке айналды. Олар Ресейдің негізгі әскери күшін құраған жергілікті әскер (поместное войско) құрамына кірді. Ұлы Петр ақсүйектердің мәртебесін бекітіп, боярлық атағын жойды.

Шолу

Ресей ақсүйектерінің Батыс Еуропаның сән-салтанатын, мінез-құлқын және идеалдарын қабылдауы – Ұлы Петрдің қатаң талаптары мен Ұлы Екатеринаның білім беру реформаларына тікелей байланысты, біртіндеп дамыған үрдіс болды. Мәдени жаңғыру көбінесе сыртқы әсерге негізделген және сарай шеңберімен ғана шектелгенімен, бұл Ресей автократтарының Ресейді Батыс Еуропамен әлеуметтік, экономикалық және саяси тұрғыдан байланыстыруға жасаған тырыстарымен қатар жүрді. Дегенмен, Ресейдің сол кездегі экономикалық жүйесі, онда жеткілікті орта тап болмады және еңбек күшінің көп бөлігі мәжбүрлі еңбекке негізделді, еркін нарықтық экономиканың қалыптасуына үлкен тосқауел болды. Сонымен қатар, халықтың басым көпшілігін құраған төменгі таптар жоғары таптар мен император сарайынан толық оқшауланған күйде өмір сүрді. Сондықтан ақсүйектердің «батыстық» бейімділіктері көбінесе эстетикалық сипатта болды және халықтың аз ғана бөлігіне тарады. XIX ғасырда таққа отырған әрбір билеуші ақсүйектерді басқаруға өзгеше көзқарас пен тәсіл ұсынды. Алайда, Петр I және Екатерина II-нің мәдени әсері өзгермеді. Айырықша жағдай, Екатерина ақсүйектерді Батыс Еуропаның саяси әдебиеттерімен таныстыру арқылы Ресейдің автократиялық жүйесінің олар үшін ескірген және либералдық емес екенін көрсетті. Ақсүйектердің көпшілігі консервативті болғанымен, 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында либералдық және радикалдық бағытты ұстанған аз топ Ресейдің дәстүрлі саяси жүйесіне қарсы шығу үшін бірнеше рет зорлыққа жүгінді (қ. Декабристер көтерілісі, «Халық еркі» қозғалысы).

Ұлы Петрдің алдында

Ұлы Петр Ресейдің батыстану саясатын алғаш рет бастаған билеуші деп есептелсе де, оның билігінен бұрын Мәскеу ақсүйектері мен Батыс Еуропа арасында байланыстар болған. 1472 жылдан бастап Иван III Италияға архитектураны зерттеу үшін көптеген өкілдерін жіберді. Михаил Романов (1613–1645) және оның ұлы Алексис (1645–1676) еуропалық мамандарды – көбінесе әскери, медициналық және құрылыс салаларындағы білікті жұмыскерлерді – шақырып, қолдау көрсетті. Олар шетелдік киіммен және шетел тілдерінде сөйлеп Мәскеуге келді. Боярлар батыстықтардың киімдері мен шаш үлгілерін қайталаған кезде, 1675 жылы Алексей патша, ал 1680 жылы Федор патша орыстар мен шетелдіктерді ажырату үшін шетелдік моданы шектеуге кірісті, бірақ бұл шаралар 1690-шы жылдарға дейін тиімді түрде іске асырылмады.

Ұлы Петр тұсында

Ұлы Петр ең алдымен Ресейдің Азия елі ретіндегі беделін жоюға және өзінің жаңа империясын Батыс Еуропаның саяси аренасына шығаруға құштар еді. Ол осы мақсатқа жетудің көптеген жолдарының бірі ретінде жоғарғы топтың мәдениетін өзгертуді қарастырды; ол батыс модасының, білімінің және тілінің таңдалған элементтерін ақсүйектерге қатаң түрде жүктеудің Ресейдің халықаралық беделін арттыруды жеделдетеді деп сенді. 1697 жылы ол ақсүйектерді Англияға, Голландияға және Италияға міндетті сапарларға жібере бастады. Патша бұл экспедицияларды негізінен теңізшілерді даярлау үшін ұйымдастырғанмен, ақсүйектерді батыс өнерін зерттеуге де ынталандырды. Сонымен қатар, Петр шетелдік эмигранттарға қарағанда орыс азаматтарын жіберуге басымдық берді; ол батыс салтына сәйкес келетін, бірақ сонымен бірге славян халқының тұтас бейнесін көрсететін жаңа ақсүйектерді "өсіруді" көздеді. Саяхатшылар Мәскеуге оралған соң, Петр олардың білімін тексерді және жинаған білімі жеткіліксіз болғандарға қосымша оқуды талап етті. 1724 жылы ол ғылыми зерттеулер мен жаңалықтар ашу мақсатында Париж, Лондон, Берлин және басқа да қалалардағы үлгідегі Ғылым академиясын құрды. 1698 жылы "Ұлы Елшілік" деп аталған Еуропаға жасаған экспедициясынан оралғаннан кейін Петрдің батыстыққа бағытталған күш-жігері күрт күшейді. Петр келген соң, ақсүйектерді сарайына шақырып, бөлмедегілердің көбінің сақалын өзі қырқып тастады. 1705 жылы ол Мәскеудегі барлық дәрежелі еркектерге сақал салынатын салық енгізіп, кейбір офицерлерге ақсүйектердің сақалын іздеп тауып, көзге түскенде қырқып тастауды бұйырды. Ол шаруаларға, дін қызметкерлеріне және крепостнойларға ғана діни негізде орыс сақалын сақтауға рұхсат берді, себебі православие дінінің жатқандары оны Құдай бейнесін көрсетудің маңызды бөлігі деп есептеді. Ол сондай-ақ ақсүйектердің киімдерін реформалады, ұзын жеңді дәстүрлі москвалық көйлектерді еуропалық киіммен алмастырды. 1699 жылдан бастап патша неміс, венгр, француз және ағылшын стильдерінен алынған киім үлгілерін қатаң талап етіп, бұған бағынбаған ақсүйектерге айыппұл салды. Неміс киімін киіп, шашын қырқып тастаған Петрдің өзі жақсы үлгі болды. Ақсүйектер Петрдің сарайдағы киім талғамын жалпы қолдағанмен, оны құдайға қарсы деп санайтындықтан жек көретін. Санкт-Петербургтен тыс жерлерде ақсүйектердің өте азы ғана Петрдің нұсқауларын орындады және олардың орындалуы да нашар болды. Петр ақсүйектердің мінез-құлқы мен тілінде де өзгерістерді талап етті. Орыстарға "дұрыс" мораль мен әдет-ғұрыптардың негізгі жиынтығын ұсыну үшін ол батыс әдептілігі туралы нұсқаулықтарды жариялауға бұйырды. Олардың арасында ең танымал - "Жастардың құрметті айнасы" немесе "Әртүрлі авторлардан жиналған әлеуметтік мінез-құлық жөніндегі нұсқаулық", ол көптеген еуропалық көздерден алынған мінез-құлық ережелерінің жинағы, алғаш рет 1717 жылы Санкт-Петербургте басылып шықты. Ол сондай-ақ шетел тілдерін, әсіресе француз тілін үйренуге шақырды, ол сол кезде Еуропаның ең басты саяси және интеллектуалды тілі болды. Ақсүйектер үшін бұл өзгерістер киім ережелерінен де күштірек сезілді. Киімге қатысты сияқты, батыс әдет-ғұрыптары сарайда біркелкі қабылданды, бірақ Санкт-Петербургтен тыс жерлерде оларға көбінесе немқұрайлы қарады. Сонымен қатар, батыстықтар Петрдің сарайына келгенде, сарай қызметкерлерінің бейнесі мен тұлғасы мәжбүрлі және ыңғайсыз болып көрінді. 1716 жылы Ұлыбританияның өкілі Фридрих Кристиан Вебер ақсүйектердің "неміс киімін киетінін" айтты; бірақ олардың көпшілігіне оған көп уақыт бойы үйренбегенін байқау оңай болды.

Ұлылардың арасында

1725-1762 жылдар аралығында билік құрған ешбір билеуші мәдени батыстануға осы деңгейде назар аудармады, бірақ Петр бастаған трансформацияны тоқтату мүмкін емес еді. Білім алулары мен саяхаттары арқылы ақсүйектердің кейбіреулері Ресейдің саяси және білім беру жүйелерінің, технологиясы мен экономикасының күрделілігі тұрғысынан Батыс Еуропадан қаншалықты қалып қойғанын түсіне бастады. 1750 жылға қарай секуляризм, скептицизм және гуманизм идеялары элиталық топтарға жетіп, кейбіреулеріне жаңа көзқарас сыйлады және Ресейге Ағартушылықтың алғашқы үлгісін көрсетті, оны олар аз таныған еді. Ақсүйектердің ең білімділері феодалдық жүйені сақтайтын автократияны қолдағанмен, кейбіреулері оны халыққа жақындату және бюрократияны жақсарту жолдарын ойлады. Петр I мен Екатерина II арасындағы кезең ақсүйектер арасында батыс мәдениетінің біртіндеп, бірақ маңызды дамуын көрсетеді. Анна императрица ақсүйектерге көптеген жеңілдіктер берді. 1730 жылы ол Петр I енгізген тұңғыш балаға мүлік құқығы заңын жойды, бұл мүлікті бөлісуге мүмкіндік берді. 1736 жылы дворянның қызметке қабылдану жасы 15-тен 20-ға дейін көтерілді, қызмет мерзімі өмір бойы емес, 25 жылға дейін өзгертілді, ал бірнеше ұлы бар отбасылар отбасылық мүлікті басқару үшін біреуін қалдыра алды. 1726 жылы Екатерина I, ал 1743 жылы Елизавета императрица дворян киімдерін батыс үлгісінде реттеуді жалғастырды. 1755 жылы, Елизаветаның тұсында, жоғары орта білім беретін мектептер мен Мәскеу университеті ашылды, олардың оқу бағдарламаларына шет тілдері, философия, медицина және құқық кірді; оқу материалдарының көп бөлігі Батыстан әкелінген кітаптарға негізделген. Ең маңыздысы, Петр III 1762 жылы дворяндарды міндетті мемлекеттік және әскери қызметтен босатты, оларға жеке мүдделерін іске асыруға мүмкіндік берді. Кейбіреулер осы бостандықты сәнді өмір сүруге пайдаланса, ал таңдалғандары білім алу, оқу және саяхаттау арқылы батыс идеяларын тереңірек зерттеді. Бұрынғыдай, бұл өзгерістер ақсүйектердің көпшілігіне қатысты емес, ақсүйектердің жеке тұлғасындағы біртіндеп өзгерісті білдірді, кенеттен немесе толыққанды өзгеріс емес. Марк Раэфф «Орыс интеллигенциясының пайда болуы» еңбегінде бұл дворяндардың жеңісі емес, мемлекетке олардың қажеті болмай қалғанын көрсететін белгі екенін айтты, өйткені енді жеткілікті білікті кадрлар бар еді.

Ұлы Екатерина

Екатерина II таққа отырғанда, ол өзінің саяси және философиялық көзқарастарын 1767 жылғы «Нұсқаулық» деп аталатын ұзын құжатта нақтылады, оны ақсүйектерге арнады. Ол құжатта батыс, әсіресе Жан-Жак Руссоның идеяларын кеңінен пайдаланды, тіпті олардан көшірме жасады. Ол ең бастысы Ресейдің нағыз еуропалық мемлекет екенін қаперіне салғысы келді, және оның сарай мен білім берудегі реформалары осы сенімді көрсетеді. Екатерина көбінесе батыстықтарға (әсіресе, оған жазбаша хат алмасып тұрған философтарға) әсер етуге тырысса да, сонымен қатар ақсүйектерді тәрбиелеуге және оларды батыс философиясы мен өнерімен таныстыруға да күш жұмсады. Ол сарайды XIV Людовик стилінде жобалап, ақсүйектерді батыс театры мен музыкасының қойылымдарымен көңіл көтерді. Ақсүйектердің батыстың классикалық, тарихи және философиялық әдебиетін оқу үшін француз, неміс және ағылшын тілдерін меңгеруін ынталандырды. Ресей сарайында алғаш рет «интеллектуалдық ізденістер сәнге айналды». Екатерина шетелдіктер сарайға келгенде, ақсүйектер мен олардың әйелдері тек батыстық киіммен ғана емес, сонымен қатар батыс тілдерінде ағымдағы оқиғалар туралы талқылау қабілетімен де мақтанатынын күтті. Екатерина сондай-ақ ақсүйектердің мәдениетін батысқа қарай жылжытқан институционалдық білім беруде нақты реформалар жасады. Ол Ресей білім беру жүйесін Австрия жүйесіне негіздеді, неміс оқулықтарын импорттады және 1786 жылы жаңадан құрылған мемлекеттік мектептерде оқытылатын стандартты оқу бағдарламасын қабылдады. Мұндай мектептерге төменгі таптың көптеген өкілдеріне кіруге рұқсат берілсе де, Екатерина олардың қабілеттеріне сәйкес лауазымдар тізімі арқылы көтеріліп, ақырында ақсүйектер қатарына қосылатындай білім алуларын үміттенеді. Екатерина сондай-ақ француз немесе неміс тілдерін оқи алмайтын ресейліктерге білім беру мақсатында «Шетел кітаптарын аудару қоғамын» құрды. Пётр I сияқты, Екатерина Ұлы да жаңа ақсүйектерді, «жаңа руды» құруды қалады. Ол 1762-72 жылдары 66 000 крепостной шаруасын, 1773-93 жылдары 202 000-ын, ал 18 тамыз 1795 жылы бір күнінде 100 000-ын сыйлады. Осылайша ол ақсүйектерді өзіне байланыстырып алды. 1782 жылдан бастап азаматтық қызметкерлердің формасы немесе жай ғана азаматтық форма деп аталатын ақсүйектерге арналған бірыңғай форма енгізілді. Форманың түсі аймаққа байланысты белгіленді. Бұл форма қызмет орындарында, сарайда және басқа да маңызды қоғамдық орындарда міндетті болды. Ақсүйектердің артықшылықтары бекітілді және 1785 жылы «Ақсүйектер жарғысында» заңды түрде кодификацияланды. Жарғы ақсүйектер ұйымын енгізді: әрбір провинцияда (губерния) және ауданда (уезд) Ақсүйектер Ассамблеясы болды. Ассамблея төрағасы провинциялық/аудандық маршалы деп аталды. 1831 жылы Николай I ассамблеядағы дауыс беру құқығын 100-ден астам крепостной шаруасы барлармен шектеді, нәтижесінде 21 916 сайлаушы қалды.

Орыс емес дворяндар

Ресей империясының ақсүйектері көпұлтты болды. Ресейлік емес жергілікті халықтар, мысалы поляктар, грузиндер, литвалықтар, татарлар және немістер, ақсүйектер қатарының маңызды бөлігін құрады. Балтық неміс ақсүйектері ерекше көзге түсті. 1897 жылғы халық санауы бойынша, ресейліктердің 0,87% -ы мұрагерлік дворяндар деп есептелді, ал грузиндердің 5,29% -ы және поляктардың 4,41% -ы, одан кейін литвалықтар, татарлар, әзербайжандар және немістер. Жемқорлықты жоюдан кейін, Финляндиядан басқа ресейлік емес дворяндар арнайы мәртебесін жоғалтты. Кейіннен кедейленіп, әлеуметтік жағдайы төмендеген поляк және грузин ақсүйектерінің көптегені ұлтшыл және радикалды саяси қозғалыстардың, соның ішінде большевизмнің жетекшілеріне айналды. Тарихшы Джон Армстронгтың сөздерін келтіре отырып, Андрей Знаменский Балтық немістерін Ресей империясының мәдени және дипломатиялық өкілдері ретінде әрекет еткен "жұмылдырылған диаспора” деп сипаттайды.

Ресей революциясы, Кеңес Одағы және ақ эмигранттар

1917 жылғы ақпан революциясында белсенді рөл атқарған және саясат пен мемлекеттік басқаруда көптеген лауазымдарды иеленген дворяндар (мысалы, Георгий Львов) Октябрь революциясында большевиктер басқаратын жаңа совет үкіметімен 1917 жылғы 10 қарашада / 23 қарашада қабылданған жарлықпен таратылды. Барлық дворян сыныбы мемлекеттік заңмен белгіленген сынып ретінде өмір сүруін тоқтатты. Бай және жоғары дәрежелі дворяндардың көпшілігі Ресейді «ақ эмигранттар» ретінде тастап кетті немесе Ресей азамат соғысының немесе большевиктердің террор құрбаны болды. Қазан төңкерісінен кейінгі азамат соғысында сансыз дворяндар қаза тапты. Ақ армияда тек дворян офицерлерінен тұратын толыққанды полктер болды. Басқалары, әсіресе Швейцарияға, Женеваға, Польшаға, Германияға және Францияға көшті, онда Париж орыс эмигранттарының орталығы болды («княз таксишілер» 1920 жылдары стереотип ретінде танымал болды) және одан көбінесе АҚШ-қа кетті, онда Ресей императорлық отбасының, Романовтар әулетінің және олардың ұрпақтарының көп бөлігі бүгінде тұрады. Ресейден тыс Орыс православие шіркеуі жылдам дамыды. Большевиктер билігі кезінде көптеген дворяндар қуғынға түсіп, түрмеге қамалып, атылды. Император Николай II және оның отбасы Екатеринбургке жер аударылып, сол жерде өлтірілді. Мыңдаған диссиденттер, берілген христиандар, орыс емес халықтардың өкілдері, коммунистік шенеуніктер және Кеңес Одағында қалған көптеген дворяндар кейін Сталиннің «тазартуларының» құрбаны болды. Дегенмен, шағын дворяндардың (көбінесе тегі жоқ) айтарлық саны, есімдері көзге түспейтін, бұрын мемлекеттік қызметкерлер болып жұмыс істеген және көбінесе аз жер иеленген, жағдайға бейімдесті. Олардың кейбіреулері тіпті жаңа мемлекет құруға қатысты, мысалы, Лениннің өзі, Сыртқы істер министрі Георгий Чичерин, сондай-ақ барлау қызметінің басшысы Феликс Дзержинский және оның ізбасары Вячеслав Менжинский, екеуі де поляк дворян отбасынан шыққан; сондай-ақ Сталиннің құпия қызметінің басшысы Всеволод Меркулов, маршалдар Михаил Тухачевский және Константин Рокоссовский. Көрнекті аристократиялық отбасылардың мүшелері де кейде жағдайға бейімделіп, дипломат Леонид Леонидович Оболенский (1873–1930) сияқты большевиктерге айналды немесе жазушы Алексей Николаевич Толстой немесе актер Михаил Геловани сияқты жаңа жүйені қолдады. Кейбіреулері пролетариатқа үйленді, ал келесі, советтік ықпалмен тәрбиеленген ұрпақ Георгий Голицын, Владимир Владимирович Голицын немесе Андрей Гагарин сияқты совет академиялық элитасына қабылданды. Большевиктік революциядан кейін Ресейден қашқан орыс дворяндарының көптеген өкілдері Еуропаға, Солтүстік Америкаға және әлемнің басқа бөліктеріне қоныс аударған ақ эмигрант қауымдастықтарында маңызды рөл атқарды. 1920-1930 жылдары Ресейден тыс жерлерде бірнеше орыс дворяндық бірлестіктері құрылды, соның ішінде Францияда (Union de la Noblesse Russe (UNR) – CILANE мүше ұйымы), Бельгия және АҚШ. Нью-Йоркте 1933 жылы Америкадағы орыс дворяндары қауымдастығы құрылды.

1991 жылдан бері Ресей билігі

Ресейде 70 жылдан астам коммунизмнен кейін әлі күнге дейін өмір сүріп жатқан асыл отбасылардың ұрпақтарының санын анықтау қиын, бірақ 1917 жылы 100 миллионға жуық халқы болғандықтан, олардың саны кем дегенде 50 60 000-ға жетеді деп есептеуге болады. Князьдық және графтық үйлердің ұрпақтарының көпшілігі революциядан бері батыс елдерінде тұрып жатса, төменгі рухты отбасылардың көптеген мүшелері Ресейде қалды. 1991 жылы КСРО тарағаннан кейін Ресейде асыл дәстүрді сақтаған аристократиялық қауымдастықтар мен ұйымдарға қайта рұқсат берілді, бірақ орыс асылдары енді әлеуметтік топ ретінде жоқ. Тарихи ақсүйек отбасылар туралы мәліметтер көздерде сақталған. Алайда, Ресейде, Еуропаның басқа елдеріндегідей, тарихи аристократиялық заңға сәйкес, дворяндық тек еркек желісі бойынша беріледі. Дәстүрге қайшы келетін және қазіргі кездегі кейбір қауымдастықтар қолданатын әйел желісі арқылы ұрпақтарды қабылдау өте даулы мәселе. Әртүрлі аристократиялық бірлестіктер аристократиялық құқыққа және Ресей патшасының тәжін талап етушілердің мұрагерлігіне қатысты әртүрлі пікірлерде. Кейбіреулер Ресейдің Ұлы князь Мария Владимировнаны тақтың заңды мұрагері деп санайды, бірақ Романовтар әулетінің қалған тармақтары оны мойындамайды. Ол, әсіресе, президент Владимир Путиннің айналасындағы жаңа ресейлік элитамен келісімге келді және олардың мүшелеріне патшалардың тарихи династиялық ордендерін, тіпті жаңадан құрылған ордендерді де – мысалы, 1988 жылы құрылған Архангел Михаил орденін немесе 2010 жылы құрылған Қасиетті Анастасияның әйелдер орденін – табыс етеді. Ол тіпті осындай адамдарды "дворяндыққа көтеруге" дейін барады. 2007 жылы ол Ресейдің ішкі қауіпсіздік қызметінің бұрынғы басшысы, Федералдық қауіпсіздік қызметінің (ФСБ) Николай Патрушевті, Владимир Путиннің ең жақын серіктерінің бірі (және оның ықтимал мұрагері деп саналатынын) дворяндыққа көтергендігі айтылады. Патрушев өзінің сұхбатында ФСБ қызметкерлерін "біздің жаңа асылдарымыз" деп сипаттады, олардың адал қызмет ету сезіміне байланысты. Сондықтан аристократиялық бірлестіктерде дәстүрлі дворяндықпен байланысы жоқ, бірақ тарихи тұрғыдан КПСС немесе КГБ-мен байланысты және көбінесе ықпалды "жаңа аристократтармен" қалай қарым-қатынас жасау керек деген сұрақ туындайды. Кейбір қауымдастықтар осы бағытты ұстанады және мұндай "дворяндықты" заңды деп мойындайды. Алайда, көпшілігі оны қабылдамайды, өйткені Ұлы князь Мария Владимировна таққа талассыз үміткер емес және биліктегі монарх емес, сондықтан оның дворяндық атағын беруге конституциялық құқығы жоқ. Ресейдің CILANE мүшелері қауымдастығы, негізінен "Ақ эмигранттардың" ұрпақтарынан тұратын Париждегі Union de la Noblesse Russe, сондай-ақ бұрынғы Ресей империясының Балтық неміс дворяндарының отбасыларын біріктіретін Балтық рыцарлық қауымдастығы Мария Владимировнаны немесе басқа біреуді дворяндық атағын беруге құқылы тұлға деп мойындамайды. Алайда, жаңа ресейлік аристократиялық бірлестіктердің мүшелерінің маңызды бөлігін құрайтын ықпалды "асылдардың" болуы ресейлік аристократиялық бірлестіктер ішінде және арасындағы қақтығыстарға әкелуде. Дворяндыққа мүшелік заңды түрде танылмайды және қорғалмайды, сондықтан 1991 жылдан бері жалған атақтар мен гербтарға үлкен нарық қалыптасқан. "Царлық дәуірден" деп аталатын асылзаттық хаттар немесе күмәнді ұйымдардың растау дипломдарын тіпті интернеттен сатып алуға болады.

Атаулы дворяндар

Атаулы дворянство (титулованное дворянство) – ең жоғарғы санат: ханзада, граф және барон атақтарына ие болғандар. Осы екі атақты Ұлы Петр енгізді. Барон немесе граф жеке меншік иесі (владетельный) немесе титулярный, яғни тек атақпен ғана марапатталған болуы мүмкін.

Тұқым қуалайтын дворяндар

Тұқым қуалайтын дворяндық (потомственное дворянство) әйелге, балаларға және еркек (агнатикалық) желі бойынша тікелей заңды ұрпақтарға беріліп отырды. Көбінесе, император белгілі бір әулеттің атын сақтау мақсатымен, ерекше жағдайларда, жанама немесе әйел желісі арқылы да дворяндық атағын беруге құқылы болды.

Жеке абырой

Жеке дворянство, мысалы, Ресей империясының рыцарлық ордендеріне қабылдану арқылы иеленуге болатын. Ол тек әйелге ғана мұрагерлік етіп берілуі мүмкін.

Мемлекетсіз дворяндар

Жерсіз ақсүйектер (беспоместное дворянство) – мемлекеттік қызмет арқылы иеленген, бірақ жермен қамтамасыз етілмеген ақсүйектер.

Ежелгі ақсүйектер

Сонымен қатар, Рюрик, Гедиминас және тарихи боярлар мен князьдердің ұрпақтары – ежелгі дворянство да мойындалды, мысалы, Шуйскийлер, Галициндер, Нарышкиндер, Хилковтар, Горчаковтар, Белосельский-Белозерскийлер және Челядниндер.

Сатып алу

Тұқым қуалайтын дворяндыққа келесі жолдармен қол жеткізуге болады: 1) жеке адамдарға немесе отбасыларға Императордың үсынуы арқылы; 2) белсенді қызметте болған кезде белгілі бір әскери немесе азаматтық шенге ие болу арқылы; 3) Ресей империясының рыцарлық орденімен марапатталу арқылы. 1722 және 1845 жылдар аралығында тұқым қуалайтын дворяндық, 14-ші шендегі прапорщикке жеткен әскери офицерлерге, 8-ші шендегі коллегиялық кеңесшіге жеткен мемлекеттік қызметшілерге және Ресей империясының кез келген орденімен марапатталған кез келген адамға (1831 жылдан бастап – Польшаның Virtuti Militari орденінен басқа) берілді. 1845 және 1856 жылдар аралығында тұқым қуалайтын дворяндық, 8-ші шендегі майор/3-ші дәрежедегі капитанға жеткен әскери офицерлерге, 5-ші шендегі мемлекеттік кеңесшіге жеткен мемлекеттік қызметшілерге және Санкт-Георгий орденіне немесе Санкт-Владимир орденінің кез келген класына, немесе Ресей империясының бірінші кластағы кез келген орденіне ие болған кез келген адамға берілді. 1856 жылдан 1917 жылға дейін тұқым қуалайтын дворяндық, 6-шы шендегі полковник/1-ші дәрежедегі капитанға жеткен әскери офицерлерге, 4-ші шендегі белсенді мемлекеттік кеңесшіге жеткен мемлекеттік қызметшілерге және Санкт-Георгий орденінің кез келген класына немесе Санкт-Владимир орденінің кез келген класына (1900 жылдан бастап – үшінші кластан жоғары) ие болған, немесе Ресей империясының бірінші кластағы кез келген орденімен марапатталған кез келген адамға берілді. Жеке дворяндық келесі жолдармен алынуы мүмкін: 1) Императордың үсынуы арқылы; 2) 14-ші әскери шендегі прапорщикке немесе 9-шы азаматтық шендегі титулярлық кеңесшіге жету арқылы; 3) Ресей империясының ордендерімен марапатталу арқылы, егер олар тұқым қуалайтын дворяндық бермесе; саудагерлерден басқа (1826 және 1832 жылдар аралығында марапатталғандардан басқа), олар құрметті азаматтыққа ие болды. Жеке дворяндық балаларға мұра болып берілмейді, бірақ оны алған адамның әйелімен бөліседі.