Кіріспе

Ресей империясының қызметші әйел Анна Александровна Вирубова (туған аты Танеева; А́нна Алекса́ндровна Вы́рубова (Тане́ева)); 16 шілде 1884 – 20 шілде 1964) – Ресей империясының соңғы жылдарындағы қызметші әйел, императрица Александра Федоровнаның ең жақын досы және сенімді жаны.

Ерте өмір

Анна Александровна Танеева Ораниенбаумда императорлық кеңсесінің аға басқарушысы және белгілі композитор Александр Танеевтің қызы ретінде дүниеге келді. Оның анасы, графша Надежда Толстой, фельдмаршал Михаил Кутузовтың ұрпағынан тараған. Осы байланыстардың арқасында ол ерте жасында император сарайымен байланысты болды. Оның Сергей мен Александра деген екі кіші сіңлісі болды. Ол Феликс Юсуповпен бала кезінен ойнасқан, кейін Распутиннің өлтірілуіне жетекшілік еткен. Юсупов оны әдемі деп санамады:

Патша сарайындағы өмір

Патшайым Аннаның өзіне деген адалдығын бағалап, онымен дос болды, сарайдағы басқа әйелдерге мән бермеді. 1905 жылы жиырма жасында оған алғаш рет сарайда қызмет ету мүмкіндігі берілді. Ол Романовтармен үш жыл қатарынан демалысқа шықты. 1907 жылы Анна императорлық кеңседе қызмет атқаратын офицер Александр Васильевич Вырубовқа тұрмысқа шықты. Бірнеше күн бұрын Распутин оған осы некенің бақытсыз болатынын ескерткен. Вирубованың сөзіне қарағанда, күйеуі ақылдан безгендей болып, емделу үшін Швейцарияға кеткен. Жарты жылдан кейін олар ажырасып кетті. Күйеуі оның Распутинмен байланысқа түскенін білген соң ренжігені айтылады. Лили Дэннің мұнан өзгеше пікірі бар. Ақпан революциясынан кейін тергеушілерге Вирубованың анасы күйеуінің "мүлдем қабілетсіз екенін, өте бұрмаланған жыныстық психологиясы бар екенін, оның әртүрлі садистік эпизодтарда көрініс бергенін, осы арқылы оған моральдық азап шеккенін және одан жирену сезімін тудырғанын" айтқан. Вирубова Распутиннің жақтастарының біріне айналды және патшайымның бұйрығымен Распутин туралы қауесеттерді тексеру үшін оның туған ауылы Покровскоеге сапарға шықты. Ол аймақтағы бірнеше монастырларды аралады. "Кронштадттық Иоанн әке қайтыс болғаннан кейін, "әке" Григорий оның көзінде Құдаймен жалғыз байланыс құратын, тиімді дұғалары бар жалғыз адам болды. Ол Иоанн әке орнына келді". 1909 жылы ол өз үйінде иеромонах Илиодорды патшамен кездесуге қабылдады. 1912 жылғы Пасха маңында Вирубова Распутинді Ялтаға баратын пойызға мінгізді, осылайша ол Қырымдағы Ливадия сарайындағы императорлық отбасымен кездесе алды.

Распутин

1912 жылдың қазан айының басында, Ресейдегі Спала қаласындағы ауыр дағдарыс кезінде, Алексей тәжшайыры соңғы қасиеттілікке ие болды. Үмітсіз патшайым, сол кезде жағдайы нашар болған шаруа емшінің көмегін алу үшін Вирубоваға жүгінді. (Распутиннің хлист ретінде айыпталуына себеп – Сібірдің көптеген аймақтарындағы шаруалар арасында кең таралған, әртүрлі жынысты адамдардың бірге шомылуы болды.) Ол ұзақ уақыт бойы патшайым мен Распутин арасында делдалдық қызмет атқарды. 1914 жылдың жазында Вирубова Хиония Гусеваның Тюмень ауруханасында жасаған шабуылынан кейін жазылып жатқан Распутиннен телеграмма алды. Ол оны тікелей Николай II патшаға көрсетуі керек болды. Распутин Германиямен соғыс салдарынан қорқып, алаңдады. Николай ашуға келді, бірақ Анна олардың кездесуін ұйымдастырды. Императорлық Думадағы пікірталас кезінен кейін Александрамен сирек кездескен Распутин, патша 1915 жылдың 23 тамызында Ресей армиясының бас қолбасшысы болғаннан кейін оның жеке кеңесшісіне айналды, бұл моральдық рухты көтереді деп үміттенді. Патшайым мен Распутин арасындағы барлық байланыс Вирубова арқылы жүзеге асты; ол әр таңда сағат онда Распутинге телефон соғып, ол Александрамен кездесу үшін Царское Селодағы лимон сары үйіне келетін. Патшаның ең басты алаңы – Александраның ақпаратты басқалармен бөлісіп беруі мүмкін деген қауіп еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Қызыл Крест медбикесінің курсын бітіріп, патшайым мен оның үлкен қыздары, Ұлы княгиня Ольга мен Татьянамен бірге әскерилерге көмектесті. 1915 жылдың қаңтар айында Вирубова астана мен Царское Село арасындағы пойыз апатында ауыр жарақат алды; жазылғаннан кейін Вирубова сал болуын сезінді, бірақ Распутиннің дұғаларымен өмірін сақтап қалғанына сенді. 1916 жылдың қыркүйегінде Лили Дэн, Распутин және олар Тобольск қаласындағы Иоаннға құрмет көрсету үшін Тобольскіге барды. Вирубова пойыз компаниясынан алған ақшаға аурухана ашты. Протопопов ауруханаға күнде келіп тұратын. Сондай-ақ, ол өзінің жерінде Саровтық Серафимге арналған шіркеу салуды жоспарлады. (Распутин сол жерге жерленбек.) 1916 жылдың 16 желтоқсанында кешкісін Распутин Вирубоваға патшайым мен оның қыздары қол қойған және датасы қойылған кішкентай иконаны сыйлады, ол князь Юсуповтың Мойка сарайындағы әйелімен кездесуге шақыруды білдірді. Ертесіне таңда Распутиннің жоғалып кеткені туралы оның қызы Вирубоваға хабарлады. Вирубова бұл туралы императрицаға айтқанда, Александра Ирина Александровна Романованың Петроградта жоқ екенін атап өтті. Тергеу жүргізіліп, князь Юсупов пен Ұлы князь Дмитрий Сергей сарайында үй қамауына алынды. Патшайым екеуін кездесуге келіспеді, бірақ Анна оларға болған жағдайды хат арқылы түсіндіре алатынын айтты. Екі күннен кейін Распутиннің денесі Большой Петровский көпірінің жанынан табылды. Оның денесі мәйіттік сараптама жасау үшін Чесменский кедейлер үйіне жеткізілді. Түн ортасында Вирубова мен патшайым кедейлер үйіне киім-кешек әкелді. 21 желтоқсанда Распутиннің денесі Цесме шіркеуінен цинкпен жабылған табытта алынып, Вирубованың сарайға іргелес жеріндегі құпия жерге жерленді. Жерлеуге императорлық жұп қыздарымен бірге – тәжшайыры тым ауырған, Вирубова, оның қызметшісі және Распутиннің бірнеше достары, полковник Ломан және Лили Дэн қатысты. Мария Распутиннің сол жерде болғаны белгісіз. 1917 жылдың 11 наурызында, ақпан революциясынан кейін, Распутиннің табыты қазылып, Санкт-Петербург мемлекеттік политехникалық университетіне жеткізіліп, жақын маңдағы қазандық цехының қазандықтарында бірде-бір із қалдырмай өртелді.

Кейінгі өмірі

Қызылшамен ауыратын Анна Вирубова 1917 жылғы 21 наурызда тұтқындалып, Петр мен Павел бекінісінде бес ай түрмеге қамалды, оның ішінде оның бойжеткендігін дәлелдеу үшін медициналық сараптама өтті. Оның саяси рөліне қатысты тергеу 6 мамырда басталды. Вирубова Распутинмен аптасына бір-екі рет кездесетінін мойындады, бірақ өзін әдейі балаша түрде бейкүнә көрсетті. Тергеуші оның патшайымға ешқандай ықпал ете алмайтындай қарапайым және ақыл-ойы жетілмеген деп қорытындылады. Аннаның өзінің естеліктерінде түрмедегі қауіп-қатерлерін және Санкт-Петербург көшесінде әкесінің бұрынғы достарына кездейсоқ соғысып, олардың көмегімен өлімнен аман қалғанын сипаттайды. Ол большевиктерден қашу үшін көп қиындықтарға шыдады және тек 1920 жылдың желтоқсанында ғана Финляндияға қашып кетуге мүмкіндік алды. Вирубова өмірінің қалған бөлігін алдымен Випуриде, кейін Хельсинкиде өткізді. Ол орыс православиесінің қаһарына (монахиня) кіріп, бірақ денсаулығының нашарлығына байланысты жеке үйде тұруға рұқсат алды. Ол 80 жасында Хельсинкиде қайтыс болды, оның қабірі Хиетаниеми зиратының православие бөлімінде орналасқан.