Эдвард Стиллингфлит: Ағылшын теологы және ғалымы

Кіріспе

Британдық христиан теологы және ғалымы (1635–1699 жж.) оның ұлы, ағылшын дәрігері және дін қызметкері.

Эдвард Стиллингфлит (17 сәуір 1635 – 27 наурыз 1699) британдық христиан теологы және ғалымы болған. Англикандық дінін қорғайтын көрнекті уағыздаушы және шешен жазушы ретінде танылған Стиллингфлит, мінбердегі сұлу келбеті үшін «қасиеттіліктің көркі» деп аталды, ал Джон Хоуг оны «өз заманының ең қабілетті адамы» деп сипаттады.

Өмір

Эдвард Стиллингфлит Дорсет графтығының Кранборн қаласында туған. Ол Сэмюэл Стиллингфлиттің (1661 жылы қайтыс болған), Дорсет графтығының Кранборн лоджиясының жетінші ұлы және Эдвард Норрис, Вест-Сассекстің Петворт қаласынан шыққан кісінің қызы Сусаннаның күйеуі болған. Ол он үш жасында Кембридж университетінің Сент-Джон колледжіне оқуға түсіп, 1652 жылы бакалавр (B.A.) дәрежесін алды, ал 1657 жылы Бедфордшир графтығының Саттон ауылының викариы болды. 1665 жылы жазушы ретінде танымал болғаннан кейін Стиллингфлит Холборндағы Сент-Эндрю шіркеуінің викариы болды. Ол 10 қазан 1666 жылы Лондонның Ұлы өртінен кейін «ұят күні мен ораза күні» деп белгіленген Вестминстердегі Сент-Маргарет шіркеуінде уағыз айтты. Қатысушылар сонша көп болғандықтан, тұруға орын қалмады. Сэмюэл Пеппс уағызды тыңдауға кіре алмағанын, оның орнына пабта шаян жегенін жазды. Стиллингфлит содан кейін көптеген лауазымдарды иеленді, соның ішінде Корольдік капелландық және Сент-Пол соборының деканаты (1678) болды. Соңғысы оны жаңа Сент-Пол соборының құрылысына қатысты жұмыстарға тартты. 1689 жылы Вустер епископы болды. Ол Лордтар палатасында жиі сөз сөйлеп, дін қызметкері ретінде зор ықпалға ие болды. Ол 1693 жылы бітіргеннен кейін бірнеше жыл үйінде жеке репетитор болып жұмыс істеген Ричард Бентлиді қолдады. Бентли кейін оның капелланы және өмірбаяншысы болды, оны «көрінген ең әмбебап ғалымдардың бірі» деп сипаттады. 1691 жылы Стиллингфлиттің өтініші бойынша королева Мария II Миддлсекстің судьяларына хат жазып, жамандыққа қарсы заңдарды қатаң орындауды сұрады. Бұл – Әдептілікті реформалау қоғамының бастапқы қадамы болды. Стиллингфлит қайтыс болғаннан кейін 10 000-ға жуық басылған кітаптан тұратын кітапхана қалдырды, оны Наркисс Марш сатып алды және қазір Ирландияның Дублин қаласындағы Марш кітапханасының бір бөлігі болып табылады. Оның қолжазбалар жинағын Роберт Харли, Оксфордтың 1-ші графы және Мортимер графы (1661–1724) сатып алды және 1753 жылы Харлеян қолжазбаларымен бірге Британ мұражайына негізгі коллекциялардың бірі ретінде өткізілді.

Edward Stillingfleet was born at Cranborne, Dorset, seventh son of Samuel Stillingfleet (d. 1661), of Cranborne Lodge, Dorset, a member of a landowning family originally of Yorkshire, and his wife Susanna, daughter of Edward Norris, of Petworth, West Sussex. He went at the age of thirteen to St John's College, Cambridge, graduating B. A. in 1652, and became vicar of Sutton, Bedfordshire in 1657. In 1665, after he had made his name as a writer, Stillingfleet became vicar at St Andrew, Holborn. He preached at St Margaret, Westminster on 10 October 1666, the 'day of humiliation and fasting' after the Great Fire of London, with such an attendance that there was standing room only. Samuel Pepys recorded that he could not get in to hear the sermon, eating a meal of herrings in a pub instead. Stillingfleet then held many preferments, including a Royal Chaplaincy, and the Deanery of St Paul's (1678), the latter involving him in work connected with the building of the new St Paul's Cathedral. He became Bishop of Worcester in 1689. He was a frequent speaker in the House of Lords, and had considerable influence as a churchman. He supported Richard Bentley, who lived in his household as a tutor for a number of years, from shortly after his graduation in 1693. Bentley would later be his chaplain and biographer, and describe him as "one of the most universal scholars that ever lived". In 1691, at Stillingfleet's request, Queen Mary II wrote to the magistrates of Middlesex, asking for stronger enforcement of the laws against vice. This was an early move in the campaign of the Society for the Reformation of Manners. At his death Stillingfleet left a library of some 10,000 printed books, which were purchased by Narcissus Marsh and today are part of Marsh's Library in Dublin, Ireland. His manuscript collection was purchased by Robert Harley, 1st Earl of Oxford and Earl Mortimer (1661–1724), and passed with the Harleian Manuscripts to the British Museum in 1753 as one of the foundation collections.

Патронаж, саясат және көзқарастар

Стиллингфлитке епископтық лауазым алу үшін көп жылдар күтуге тура келді, бұл 1680-ші жылдардағы сарайдағы оның беделсіздігімен байланысты болды. Дегенмен, оның ықпалды қолдаушылары жетерлік болды. Біріншісі – сэр Роджер Бургойн, 2-ші баронет, Ұзақ Парламенттегі адвокат және депутат, оның қарауындағы Саттон, Бедфордширдегі діни қызмет орны болды; одан кейін Фрэнсис Пьерпонт, парламенттік полковник және Генри Пьерпонттың кіші інісі, 1-ші Дорчестер маркизі (роялист) және Уильям Пьерпонт (Фрэнсис сияқты парламентші). Екеуі де оған оқытушылық қызметтерді ұсынды. Ол сондай-ақ Харботтл Гримстоунның қолдауын алды, ол Роллздің басшысы ретінде оған Роллз капелласында уағыз айту мүмкіндігін берді. Жаңару кезеңі, әрине, қиын болды. Саутгемптон графы Стиллингфлитті Холборндағы Сент-Эндрюге ұсынды. Лондон епископы Хамфри Хенчман оны Уильям Лаудтың Джон Персиге (Фишер деген атпен белгілі) берген жауабын қорғау үшін жалдады. Стиллингфлит көзқарастарында Исаак Барроу, Роберт Саут және Джон Тиллотсон сияқтылармен ең жақын байланыста болды. Мысалы, олар Библиялық түсіндіруде сөздік мағынаға баса назар аударды, аллегориялық оқылымдарды жоққа шығарды. Тиллотсонмен бірге ол 1660 жылдан бастап билеушінің шіркеу үстінен үлкен билікке ие болуын жақтаған Эрастиандық көзқарасқа қолдау көрсетті; Даңқты революциядан кейін олар Төменгі шіркеудің орталықтарына жатты. Гилберт Бернет, Бенджамин Ходли, Саймон Патрик, Уильям Пауэлл және Уильям Уистонмен бірге ол кейбір Жоғары шіркеу көзқарастарын ұстанды. Томас Тенисонмен бірге Стиллингфлит және Тиллотсон ақыл-ойы мен табиғи дін атынан уағыз айтты. Олар ықпалды арминиандық англикандар ретінде танылды. Олар кальвинистерге қарсы арминиандық ақталу жолын қабылдады және негізгі сенімдердің жиынтығын негізгі қағидалардың шағын жиынтығы деп санады. Стиллингфлиттің жағдайында бұл пресвитериандармен келісімге қол жеткізуге көмектесті. 1674 жылы Стиллингфлит пен Тиллотсон Ричард Бакстермен және Томас Мантонмен кездесіп, нонконформистермен келісімге келу жобасын жасауға тырысты. Олар өз заманының жаңа ғылымына үлкен қызығушылық танытты. Стиллингфлит Эдмонд Галлейдің көзқарастарындағы материалистік бейімділікке шек қойды, оны 1691 жылы Ричард Бентлидің көмегімен тексерді, Галлей астрономия кафедрасына өтініш бірген кезде.

Stillingfleet had to wait many years for a bishopric, a fact linked to his disfavour at Court in the 1680s. He never, though, lacked for well connected patrons. The first was Sir Roger Burgoyne, 2nd Baronet, a barrister and MP in the Long Parliament, in whose gift was Sutton, Bedfordshire, his living; followed by Francis Pierrepont, a Parliamentarian colonel and younger brother of Henry Pierrepont, 1st Marquess of Dorchester (a Royalist) and William Pierrepont (like Francis a Parliamentarian). These both offered him tutoring positions. He was also supported by Harbottle Grimstone, who as Master of the Rolls gave him a preaching position in the Rolls Chapel. The transition at the Restoration was certainly problematic. Earl of Southampton presented Stillingfleet to St Andrew, Holborn. Humphrey Henchman, Bishop of London, employed him to write a vindication of William Laud's answer to John Percy (alias Fisher). Stillingfleet was most closely associated, in his attitudes, with such as Isaac Barrow, Robert South and John Tillotson. They agreed, for example, on a literal interpretation to Biblical exegesis, discarding allegorical readings. With Tillotson he favoured the so called Erastian view, that the ruler had great powers over the Church, from the days of 1660; after the Glorious Revolution they became Low Church moderates. With Gilbert Burnet, Benjamin Hoadly, Simon Patrick, William Powell and William Whiston, he held some High Church views also. With Thomas Tenison, Stillingfleet and Tillotson preached on behalf of reason and natural religion. They are described as influential Arminian Anglicans. They adopted an Arminian scheme of justification in opposition to the Calvinist's one, and took the stock of core beliefs to be a small set of fundamentals. In Stillingfleet's case, it supported reconciliation with Presbyterians. Stillingfleet and Tillotson

In 1674 they met with Richard Baxter and Thomas Manton, in an attempt to draft a reconciliation with the nonconformists. They were largely sympathetic with the new science of their times. Stillingfleet did draw the line at the materialist tendency in the views of Edmond Halley, whom he examined with the help of Richard Bentley in 1691, when Halley applied for the Savilian Chair of Astronomy.

Шығармалары

Кейбір даулы мәселелерде белсенділік танытып, Англикан православиесін қорғауға бағытталған көптеген еңбектер жазды.

Дін мен шіркеу

Оның алғашқы кітабы «Иреникум» (1659) болды, ол пресвитериандармен келісімге келуді жақтады; латитудинарлық көзқарас ұстана отырып, ол Джон Селденнің ықпалын көрсетті және шіркеу құрылымының үлгісі ретінде синагогаға ерекше қызығушылық танытты. Философиялық негізі – табиғи заң мен табиғи жағдай. «Иреникумның» аргументтері 1680 жылдарға дейін де өзекті болды, сол кезде Гилберт Рул «Жақын жауап» жазды. Одан кейін «Оригинес Сакрае», яки, «Қасиетті негіздер: Жазулардың шындығы мен құдайлық билігі және олардағы мәселелер туралы рационалды есеп» (1662) және «Протестанттық діннің негіздері туралы рационалды есеп» (1664) жарық көрді. Онда католицизмге шабуыл жасалды, ал Эдвард Мередит католиктер тарапынан жауап берді. «Рим шіркеуіндегі бейшаралыққа табыну туралы әңгіме» (1671) католик қарсыласы Томас Годден және танымал шіркеу ғалымы Серенус де Кресси арасындағы пікірсайыстың бір бөлігі болды. «Араздасудың зияны» (1687) бастапқыда уағыз болған, содан кейін «Араздасудың ақылға сыймауы: яки, Англия шіркеуінің қауымдастығынан қазіргі ажырасу тарихы, мәні және себептері туралы бейтарап есеп» (1680) жарық көрді. Сепаратистерге жасалған шабуылдар, конформист емес дін өкілдерінен кең ауқымды қарсылық тудырды, олардың көпшілігі бұрынғыда келісімге шақырған англиканның қатал ұстанымына көңілі қалды. Оның қарсыластары Ричард Бакстер және Джон Оуэн болды. Джон Хоу «кеңдік» пен «шектен тыс тар» көзқарас үйлесімсіз екенін айтты. Стиллингфлитті конформист жағынан да сынға алды, оның Томас Гоббстың аргументтеріне тым жақын болғаны үшін. «Кейбір қағаздарға жауап» (1685) король Карл II жазған деген қағаздардың жариялануына байланысты туған ұятты жағдайды реттеуге тырысты, онда Рим католик шіркеуі ғана нағыз шіркеу деп дәлелдеді. Келесі дау барысында ол Джон Драйденді «қатал логик» деп атап, «Кейбір соңғы қағаздарға жауап беруді қорғау» (1687) атты еңбегін жариялады. Драйден «қатал логик» фразасын өзінің «Елдік және пантера» (1687) поэмасында өзінің сипаттамасы ретінде пайдаланды, ол Стиллингфлитке сілтеме жасайды.

His first book was The Irenicum (1659) advocating compromise with the Presbyterians; following a Latitudinarian approach, he there shows the influence of John Selden and takes a close interest in the synagogue as a model of church structure. The philosophical basis was natural law and the state of nature. The arguments of the Irenicum were still live in the 1680s, when Gilbert Rule produced a Modest Answer. It was followed by Origines Sacrae, Or, A Rational Account of the Grounds of Christian Faith, as to the Truth and Divine Authority of the Scriptures, and Matters Therein Contained (1662) and A Rational Account of the Grounds of Protestant Religion (1664). It included an attack on Catholicism, and Edward Meredith replied on the Catholic side. A Discourse Concerning the Idolatry Practised in the Church of Rome (1671) formed part of a controversy with the recusant Catholic Thomas Godden and noted Church scholar Serenus de Cressy. The Mischief of Separation (1687) originally a sermon, was followed up by The Unreasonableness of Separation: Or, An Impartial Account of the History, Nature and Pleas of the Present Separation from the Communion of the Church of England (1680). These attacks on the separatists among non conformists prompted a large scale response from dissenters, many of whom were disappointed with the harsher line from an Anglican who had in the past held out an olive branch. His opponents included Richard Baxter and John Owen. John Howe took the line that "latitude" was not compatible with a "mean narrow" approach. Stillingfleet was also criticised from the conforming side, for coming too close to the arguments of Thomas Hobbes. An Answer to Some Papers (1685) attempted to deal with the embarrassing publication of papers, allegedly written by the King, Charles II, arguing that one true church was that of Roman Catholicism. In the ensuing controversy, he issued A Vindication of the Answer to some Late Papers (1687) attacking John Dryden, whom he called a "grim logician". Dryden retaliated, and incorporated the "grim logician" phrase as self description in his poem The Hind and the Panther (1687), which alludes to Stillingfleet.

Антиквариаттық ғылым

Origines Sacrae (1663) Жаратылыс кітабындағы оқиғаларды қорғау мақсатымен ежелгі тарихшылардың кемшіліктерін толыққанды талдаудан бастау алды. Ол Исаак Ла Пейрердің Адамға дейінгі теорияларына қарсы тұрды және ежелгі британдық тектің бұрынғы теорияларымен, сондай-ақ Витерболық Аннийдің еңбектеріне қатысты өте сыншыл көзқарас білдірді. Тамырға оралуға ұмтылған тағы бір еңбек – "Британдық шіркеулердің ежелгі тарихы" (1685). "Лондонның нағыз ежелгі тарихы туралы хабарлама" 1704 жылы "Шіркеулік істердің екінші бөлігімен" бірге жарияланды. Бұл Римнің Лондон қаласы туралы жоғары деңгейдегі ғылыми еңбек болды; алайда, қолда бар, бірақ әлі жазба түрінде жарияланбаған жаңа археологиялық деректерді назарға алмады.

Стиллингфлит туралы

Тимоти Гудвин, Ең көрнекті және білімді дін қызметкері доктор Эдв. Стиллингфлит, Ворстердің марқұм лорд-епискобы: Оның өмірі мен мінезімен бірге (1710)
Тимоти Гудвин, Сол көрнекті және білімді прелаттың өмірі мен мінезі, доктор Эдвард Стиллингфлит, Ворстердің лорд-епискобы (1735)
Роберт Тодд Кэрролл, Епископ Эдвард Стиллингфлиттің дін философиясының қарапайым түсінігі, 1635-1699 (1975), (1974 жылғы докторлық диссертация, Ричард Попкиннің жетекшілігімен, Сан-Диегодағы Калифорния университеті)