Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб-иерусалимдік және Осман саясаткері (1842–1906)
Arab Jerusalemite and Ottoman politician (1842–1906)
Юсуф Диа Паша әл-Халиди (1842–1906; يوسف ضياء الدين باشا الخالدي, Yousef Ḍiya’ ad Dīn Bāshā al Khalidī) – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында бірнеше рет үзіліспен Иерусалим қаласының мэрі қызметін атқарған көрнекті Осман саясаткері. Әл-Халиди 1870 жылдан 1876 жылға дейін, 1878 жылдан 1879 жылға дейін және 1899 жылдан 1906 жылға дейін Иерусалимнің мэрі болды. Ол Осман империясының алғашқы парламентіне сайланған депутат және Иерусалимді ұсынды. Сонымен қатар ол губернатор, аудармашы, профессор және жемісті жазушы болды. Осман патриоты және Мысырдың Сириядан шығуын ұстап, жүйе реформасына белсенді қатысушы ретінде Халиди Иерусалимді туған жері деп мақтан тұтты. Ол араб немесе Сирияның Осман империясынан тәуелсіздігін жақтамай, Осман жүйесін іштен реформалауға тырысты. Ол өз отанын (ватани) Иерусалим деп, ал елін (биладуна) Осман империясы деп атады.
Yusuf Dia Pasha al Khalidi (1842–1906; يوسف ضياء الدين باشا الخالدي, Yousef Ḍiya’ ad Dīn Bāshā al Khalidī) was a prominent Ottoman politician who served as mayor of Jerusalem during several non consecutive terms in the nineteenth and early twentieth centuries. Al Khalidi served as mayor of Jerusalem from the years 1870 to 1876, 1878 to 1879, and 1899 to 1906. He was an elected member of the first Ottoman parliament, and he represented Jerusalem. He was also a governor, translator, professor and prolific writer. As an Ottoman patriot and an active participant in the reform of the system following Egyptian withdrawal from Syria, Khalidi was proud of his Jerusalem heritage, and was a relentless reformer of the Ottoman system from within, rather than a precursor of Arab, or Syrian independence from the Ottomans. He continuously refers to his homeland (watani) as Jerusalem, and his country (biladuna) as the Ottoman Empire.
Ерте өмір және білім
Әл-Халиди 1842 жылы Осман империясының Иерусалим қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, әл-Сайид Мұхаммед Әли әл-Халиди, шамамен елу жыл бойы Иерусалимдегі Иерусалим шариғат сотының хатшылығының орынбасары және басшысы қызметін атқарды. Халиди отбасы, жергілікті дворяндықтың саяси жағынан белгілі ескі отбасыларының бірі (басқалары әл-Хусейни және Нашашиби отбасылары), 18-шы және 19-шы ғасырларда үздіксіз осы лауазымды иеленді. Хусейни отбасы үлкен және бай болғанымен, Халидилер біріккендігімен және зиялылықтарымен көзге түсті. Жасөспірім шағында Әл-Халидиге 1856 жылғы Осман реформасының ықпалы тиген болуы мүмкін. 17 жасында ол әлемнің жағдайы, жеке адамның қадір-қасиеті және бостандыққа ұмтылысы туралы ойларын жазды, Осман империясының байлығын тонап, аймақты қоршап алған еуропалық державалардың себептерін зерделеді және аймақ пен Еуропа арасындағы білімнің аражігін жағдайдың түпкі себебі деп анықтады. Елдің мүддесін қорғау үшін, пайдасыз оқудан бас тартып, ғылыми, тарихи және философиялық білім алу қажет. Юсефтің Мысырда білім алуға жасаған алғашқы өтініші қабылданбады, себебі оған сол елден шақыру келмеді, ал әкесі оның Еуропада білім алу ниетін қабылдамады. Кейін ол өзінің туған інісі Хусейнмен бірге отбасының рұқсатынсыз Иерусалимнен шығып, Мальтаға жетті, онда Иерусалимнің англикан епискобы Гобаттың көмегімен протестант колледжіне қабылданды. Ол жерде ағылшын және француз тілдерін оқыды. Юсефтің ағасы Ясин оны екі жыл протестант колледжінде оқығаннан кейін империяның астанасы Константинопольдегі Императорлық медицина мектебіне баруға көндірді. Бір жылдан кейін Юсеф медицина мектебіндегі өміріне қанағаттанбады, "құтқарылу жолын таба алмады" және астанадан тыс жердегі американдық протестант миссионерлік мектебіне, Роберт колледжіне түсті. Ол сол жерде бір жарым жыл оқып, әкесінің қазасынан кейін Иерусалимге қайта оралды. Кейіннен ол Венадағы Шығыс академиясында семит тілдерін оқытты және алғашқы күрд-араб сөздігін жазды.
Al Khalidi was born in Jerusalem, Ottoman Empire in 1842. His father, al Sayyid Muhammad Ali al Khalidi, served as deputy qadi and chief of the Jerusalem Sharia court secretariat in Jerusalem, Ottoman Empire for about fifty years. Members of the Khalidi family, one of the politically prominent old families of the local nobility (the others being the al Husayni family and the Nashashibi family), continuously held the office through the 18th and 19th centuries. Although the Husayni family was larger and wealthier, the Khalidis were more united and noted for their intellect. As a teenager, al Khalidi may have been influenced by the Ottoman Reform Edict of 1856. At the age of 17, he wrote of his thoughts about the state of the world, personal dignity and the individual's quest to become free, in the context of meditations on why the Ottoman Empire was being increasingly surrounded by European powers pilfering the region of its wealth and identified the cause of the situation to be the disparity in knowledge between the region and Europe. The interests of the country could only be defended by dropping frivolous studies and acquiring scientific, historical and philosophical knowledge. Yousef's initial requests to receive an education in Egypt was turned down because he lacked an invitation from that country and his father rebuffed his proposal that he be educated in Europe. Afterward he and his cousin Husayn left Jerusalem without the family's permission and reached Malta where they were enrolled into the Protestant college through the mediation of the Anglican bishop Gobat of Jerusalem. There, he studied English and French. Yousef's brother Yasin persuaded him after two years in the Protestant college to attend the Imperial Medical School in Constantinople, capital of the Empire. Yousef was dissatisfied with his time at the medical school after a year, finding no "salvation, he enrolled in an American Protestant missionary school outside of the capital, Robert College." He remained there for a year and a half before returning to Jerusalem because of the death of his father. Later in life he taught Semitic languages in the Oriental Academy of Vienna, where he also wrote the first Kurdish Arabic dictionary.