Кіріспе
Кеңес Одағының мәдениеті 69 жылдық өмірінде бірнеше кезеңнен өтті. Оған он бес одақтық республиканың әрқайсынан шыққан түрлі ұлт өкілдері үлес қосты, алайда ең көп ықпал ресейліктерден болды. Кеңес мемлекеті мәдени ошақтарды қолдағанмен, қатаң цензура саясатын да жүргізді.
The culture of the Soviet Union passed through several stages during the country's 69 year existence. It was contributed to by people of various nationalities from every one of fifteen union republics, although the majority of the influence was made by the Russians. The Soviet state supported cultural institutions, but also carried out strict censorship.
Ленин дәуірі
1918–1929 жылдардағы коммунистік көзқарастың басты ерекшелігі – салыстырмалы еркіндік, сонымен қатар ерекше совет өнерінің стилін табу мақсатындағы әртүрлі стильдердегі ізденістер мен тәжірибелер. Көп жағынан, НЭП кезеңі Кеңес Одағының әлеуметтік және мәдени өмірі үшін салыстырмалы еркіндік пен тәжірибе жасау дәуірі болды. Үкімет бұл салалардағы түрлі бағыттарға төзімділік танытты, олар билікке ашық қарсылық көрсетпесе. Өнер мен әдебиетте дәстүрлі және радикалды эксперименталдық сипаттағы көптеген мектептер пайда болды. Осы кезеңде коммунист жазушылар Максим Горький мен Владимир Маяковский белсенді қызмет етті, бірақ социалистік саяси мазмұны жоқ көптеген шығармалары кейіннен қуғынға ұшыраған басқа авторлардың еңбектері де жарияланды. Сауатсыздығы жоғары қоғамға ықпал ету құралы ретінде кино мемлекет тарапынан қолдау алды; кинорежиссер Сергей Эйзенштейннің ең үздік туындыларының көпшілігі осы кезеңмен байланысты. Комиссар Анатолий Луначарский басшылығымен білім беру саласы прогрессивті оқу теорияларына негізделген тәжірибелік кезеңге енді. Сонымен қатар, мемлекет бастауыш және орта мектептер желісін кеңейтті, жұмыс істейтін ересектер үшін кешкі мектептер ашты. Жоғары білім беру сапасына үміткерлердің біліктілігіне қарамастан, пролетарлық топтан шыққандарға буржуазиялық ортадан келгендерге қарағанда басымдық берілген қабылдау саясатының әсері тиді. Украина әдебиетінің қысқа ғана қайта жандану кезеңінен кейін, Ұлы тазалау кезінде Валериан Пидмогильный (1901–1937) сияқты 250-ден астам украин жазушысы қаза тапты, бұл оқиға "Атқан қайта жандану" деп аталды. Түрмедегі авторлардың қолжазбаларын НКВД тәркілеп алды, ал кейбіреулері кейін жарияланды. Кітаптар кітапханалардан алынып, жойылды. Әдебиеттен өзге, сталиндік дәуірде музыкалық өнер де қуғынға ұшырады, кейде көптеген кеңестік композиторлардың музыкасы тіпті толығымен тыйым салынды. Дмитрий Шостаковичтің Сталинмен қарым-қатынасы өте ұзақ және күрделі болды, оның музыкасы 1936 және 1948 жылдары екі рет сыналып, тыйым салынды (Жданов доктринасына қараңыз). Сергей Прокофьев пен Арам Хачатурян да ұқсас жағдайларға тап болды. Игорь Стравинский Кеңес Одағында тұрмаса да, оның музыкасы ресми түрде формалистік және кеңеске қарсы деп есептелді.
Соңғы Кеңес Одағы
Кейінгі Совет Одағында советтік танымал мәдениет батыс танымал мәдениетіне деген қызығушылықпен сипатталды, оның ең жарқын мысалы – көк джинсқа деген құмарлық. Өнер саласында, Хрущевтің жібіту кезеңінен бастап өмірдің барлық салаларын либерализациялау, түрлі формальды емес, подпольелік және диссиденттік өнердің дамуына мүмкіндік берді; олар әлі де қуғынға ұшырады, бірақ енді түрмеге қамау қатерінен алыс болды. Александр Солженицын, "Иван Денисовичтің өмірінен бір күн" атты сынды туындысын жазған, әдебиет бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды және кейіннен Совет Одағынан қуылды. 1970 жылдары өнер формаларындағы тәжірибелерге рұқсат берілді, нәтижесінде күрделі және сыни көзқараспен жасалған туындылар көбейді. Үкімет социалистік реализмнің қатаң шектеулерін жеңілдетті, сондықтан, мысалы, Юрий Трифоновтың романдарының көптеген кейіпкерлері социализмді құрумен емес, күнделікті өмірдің мәселелерімен айналысты. Музыкада, мемлекет джаз бен рок сияқты батыс құбылыстарына қарсы болғанымен, осы жанрлардағы батыс музыкалық топтарына шектеулі өнер көрсетуге рұқсат берді. Бірақ, Совет Одағында кеңінен танымал болған туған жердің балладашысы Владимир Высоцкий, оның иконаға қарсы лирикасы үшін ресми мойынұстаудан айырылды.