Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ішек полиптерінің қатерліге ұшырау мүмкіндігі
Pre cancerous intestinal polyps
Отбасылық аденоматозды полипоз (FAP) – аутосомдық-доминантты түрде мұраға берілетін жағдай, онда көптеген аденоматозды полиптер негізінен ірі ішектің эпителийінде қалыптасады. Бұл полиптер бастапқыда қатерсіз болғанымен, емделмеген жағдайда қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Оның үш түрі белгілі: FAP және әлсіреген FAP (бұрынғыда тұқым қуалайтын жазық аденома синдромы деп аталатын) 5-хромосомадағы APC генінің мутацияларынан туындайды, ал аутосомдық-рецессивті FAP (немесе MUTYH-қа байланысты полипоз) 1-хромосомадағы MUTYH генінің мутацияларынан пайда болады. Үшеуінің ішінде FAP ең ауыр және ең көп кездесетін түрі болып табылады; алайда, барлық үш түрінде де пайда болған ірі ішектің полиптері мен қатерлі ісіктері бастапқыда ішектің қабырғасымен шектеледі. Метастаздар ішектен тыс жерлерге тарағанға дейін анықтау және алып тастау қатерлі ісіктің таралуын айтарлықтай азайтуы және көптеген жағдайларда тоқтатуы мүмкін. FAP-тың түпкі себебі – организмдегі ісікке қарсы гендердің генетикалық мутациясы, яғни ісіктің дамуын болдырмайтын гендердің өзгеруі. Бұл өзгеріс ішек қабырғасының көптеген жасушаларының қалыпты өмірлік циклын аяқтаған кезде қатерлі полиптерге айналуына мүмкіндік береді; сөзсіз, бірі немесе бірнешеуі прогрессияға ұшырап, қатерлі ісікке әкеледі (21 жасқа дейін 7% қауіп, 45 жасқа дейін 87% және 50 жасқа дейін 93%). Бұл гендік өзгерістер қатерлі ісікті тудырмайды, керісінше, жасушалардың қатерліге айналуын болдырмау қабілетін төмендетеді. Геннің өзгеруіне қарамастан, қатерлі жасушаның пайда болуына уақыт қажет болуы мүмкін, сонымен қатар, кейбір жағдайларда ген ісікті бақылау үшін ішінара жұмыс істей алады, сондықтан FAP-тан туындаған қатерлі ісік дамуына көп жылдар қажет, және ол көбінесе ересек жаста басталады. FAP-тың екінші түрі – әлсіреген отбасылық аденоматозды полипоз, онда APC генінің функциясы бұзылған, бірақ толық емес. Сондықтан ол белгілі бір деңгейде қалыпты жұмыс істей алады. Әлсіреген FAP өмір бойы қатерлі ісікке шалдығу қаупін 70% (шамамен) құрайды, бірақ әдетте FAP-та кездесетін жүздеген немесе мыңдаған полиптерге қарағанда азырақ полиптермен (әдетте 30) сипатталады және әдетте FAP-тың ықтимал емес деп есептелетін жаста пайда болады – әдетте 40 мен 70 жас аралығында (орташа 55 жас), ал FAP үшін бұл жас 30-дан жоғары болады. Полиптердің азырақ болуына байланысты, емдеу әдістері әртүрлі болуы мүмкін. Торлы қабықтың пигментті зақымдануы ("CHRPE – торлы қабықтың пигментті эпителийінің туа біткен гипертрофиясы"), жақ сүйектерінің кисталары, майлы кисталар және остеомалар (жақсы ұрықтық сүйек ісіктері). Полипоз, остеомалар, фибромалар және майлы кисталардың үйлесімі Гарднер синдромы деп аталады (аномальді жаралармен немесе онсыз).
Familial adenomatous polyposis (FAP) is an autosomal dominant inherited condition in which numerous adenomatous polyps form mainly in the epithelium of the large intestine. While these polyps start out benign, malignant transformation into colon cancer occurs when they are left untreated. Three variants are known to exist, FAP and attenuated FAP (originally called hereditary flat adenoma syndrome) are caused by APC gene defects on chromosome 5 while autosomal recessive FAP (or MUTYH associated polyposis) is caused by defects in the MUTYH gene on chromosome 1. Of the three, FAP itself is the most severe and most common; although for all three, the resulting colonic polyps and cancers are initially confined to the colon wall. Detection and removal before metastasis outside the colon can greatly reduce and in many cases eliminate the spread of cancer. The root cause of FAP is understood to be a genetic mutation—a change in the body's tumour suppressor genes that prevent development of tumours. The change allows numerous cells of the intestinal wall to develop into potentially cancerous polyps when they would usually reach the end of their life; inevitably one or more will eventually progress and give rise to cancer (7% risk by age 21, rising to 87% by age 45 and 93% by age 50). These gene changes do not trigger cancer, but rather, they reduce the body's ability to prevent cells from becoming cancerous. Even with the gene change, it may still take time before a cell actually does develop that is cancerous as a result, and the gene may in some cases still partially operate to control tumours, therefore cancer from FAP takes many years to develop and is almost always an adult onset disease. The second form of FAP, known as attenuated familial adenomatous polyposis has the APC gene functional but slightly impaired. It is therefore somewhat able to operate as usual. Attenuated FAP still presents a high 70% lifetime risk of cancer (as estimated), but typically presents with far fewer polyps (typically 30) rather than the hundreds or thousands usually found in FAP, and arises at an age when FAP is usually no longer considered likely—typically between 40 and 70 years old (average 55) rather than the more usual 30s upward. Because it has far fewer polyps, options for management may be different. pigmented lesions of the retina ("CHRPE—congenital hypertrophy of the retinal pigment epithelium"), jaw cysts, sebaceous cysts, and osteomata (benign bone tumors). The combination of polyposis, osteomas, fibromas and sebaceous cysts is termed Gardner's syndrome (with or without abnormal scarring).
Генетика
Отбасылық аденоматты полипоздың мұрагерлік үлгілері мен генетикалық себептері әртүрлі болуы мүмкін. Егер бұл жағдай APC геніндегі мутациялар нәтижесінде туындаса, ол аутосомалық-доминантты түрде мұраға беріледі, яғни бұзылған геннің бір ғана көшірмесі бұл ауруды дамыту үшін жеткілікті. Мұндай жағдайларда қатерлі ісікке шалдығу ықтималдығы 100%-ға жуық. Көбінесе, ауруға шалдыккан адамның біреуі ата-анасынан мұраға алған.
Familial adenomatous polyposis can have different inheritance patterns and different genetic causes. When this condition results from mutations in the APC gene, it is inherited in an autosomal dominant pattern, which means one copy of the altered gene is sufficient to cause the disorder. The incidence of malignancy in these cases approaches 100%. In most cases, an affected person has one parent with the condition.
APC генінің мутациялық варианттары
APC – бұл аденоматты полипоз coli (APC) өндірісіне жауапты, ісіктердің дамуын болдырмайтын "қақпашы" рөліндегі, ірі көпфункционалды ісіктерді басушы белокты құрайтын ісіктерді басушы ген. (APC клеткалық байланыс, сигнал беру, өсу және бақыланатын жойылу процесінде маңызды рөл атқаратын β-катенин протеинін реттейді, бірақ оның бақыланбауы көптеген қатерлі ісіктерге алып келеді. Егешқұйрықтардағы (>90%) ісіктердің кішкентай ішекте пайда болуына қарамастан, Pirc егешқұйрығында ісіктер көбінесе (>60%) үлкен ішекте пайда болады, бұл адамдардағы клиникалық көрініске ұқсас.)
The APC is a tumour suppressor gene responsible for the production of adenomatous polyposis coli (APC), a large multifunction tumour suppressing protein which acts as a "gatekeeper" to prevent development of tumours. (APC regulates β catenin, a protein that plays a crucial role in cell communication, signalling, growth, and controlled destruction, but which left uncontrolled also gives rise to numerous cancers In contrast to the mouse models where >90% of tumors form in the small intestine, the Pirc rat forms tumors preferentially (>60%) in the large intestine, similar to the human clinical presentation.
Отбасылық тарихы
NCBI былай мәлімдейді: "АПК-мен байланысты полипоз жағдайымен диагнозы қойылған адамдардың көпшілігінде әсер еткен ата-анасы болғанымен, отбасы тарихы теріс болуы мүмкін, себебі отбасы мүшелерінде бұл ауруды танудың қате болуы, ата-ананың белгілер пайда болғанға дейін ерте қайтыс болуы немесе әсер еткен ата-анада аурудың кеш пайда болуы себепті. Симптомдары жоқ адамдар (сонымен қатар симптомдары жоқ отбасы мүшелері) де бар екені белгілі."
NCBI states that "Although most individuals diagnosed with an APC associated polyposis condition have an affected parent, the family history may appear to be negative because of failure to recognize the disorder in family members, early death of the parent before the onset of symptoms, or late onset of the disease in the affected parent." Asymptomatic individuals (and therefore asymptomatic family members) are also known to exist.
Болжам
Ішек-тірек қатерлі ісігінің дамыған сатыларына дейін полиптер ішек жолының ішкі қабырғасымен және қалыңдығымен ғана шектеледі, және метастаздалмайды немесе "тарамайды". Егер тұқым қуалаушы полипоз (FAP) қатерлі ісікке дейінгі кезеңде немесе қатерлі полиптер ішек жолының ішінде болғанда анықталып, бақыланса, хирургиялық араласу қатерлі ісіктің пайда болуын немесе оны қайталамастан алып тастаудың өте жоғары мүмкіндігін береді, себебі қатерлі ісік пайда болған жерлер операция кезінде толығымен алынып тасталады. Операциядан кейін, егер ішінара колоктомия жасалса, қалған ішек бөлігін колоноскопиялық бақылауда ұстау қажет, өйткені адамда ішек қатерлі ісігі даму қаупі сақталады. Бірақ, егер мұндай жағдай туындаса, ол бастапқы операцияда алынған қатерлі ісіктің қайта оралуы немесе метастазы емес, операциядан кейін алынбаған ішек бөлігінде жаңадан пайда болған полиптердің салдары болар еді. Десмоидтық ісіктер, олардың инфильтративті табиғаты мен маңызды мүшелерге жақын орналасуы, өлімнің екінші ең көп кездесетін себебі болып табылады.
Prior to reaching the advanced stages of colorectal cancer, the polyps are confined to the inner wall and thickness of the intestinal tract and do not metastasize or 'spread'. So provided FAP is detected and controlled either at the pre cancerous stage or when any cancerous polyps are still internal to the intestinal tract, surgery has a very high success rate of preventing or removing cancer, without recurrence, since the locations giving rise to cancer are physically removed in toto by the surgery. Following surgery, if a partial colectomy has been performed, colonoscopic surveillance of the remaining colon is necessary as the individual still has a risk of developing colon cancer. However, if this happened, it would be a fresh incident from polyps developing anew in the unremoved part of the colon subsequent to surgery, rather than a return or metastasis of any cancer removed by the original surgery. Desmoid tumors, with their infiltrative nature and potential proximity to vital structures, are the second highest cause of death.
Полипоздық тіркелімдер
ФАП-тың генетикалық табиғатына байланысты, әлем бойынша полипоз тіркелімдері құрылды. Бұл тіркелімдердің мақсаты – ФАП-тың берілу жолдары туралы білімді арттыру, сондай-ақ, ауруға шалдыққан адамдардың отбасы мүшелерін тіркеу, қадағалау және хабардар ету. Бір зерттеу көрсеткендей, отбасы мүшелерін хабарлау үшін тіркелімді пайдалану (шақырулар) бағалауға қарағанда өлім-жітімді айтарлықтай азайтқан. Сент-Марк полипоз тіркелімі – әлемдегі ең көне тіркелім, ол 1924 жылы құрылған, және қазіргі таңда көптеген басқа полипоз тіркелімдері де бар.
Because of the genetic nature of FAP, polyposis registries have been developed around the world. The purpose of these registries is to increase knowledge about the transmissibility of FAP, but also to document, track, and notify family members of affected individuals. One study has shown that the use of a registry to notify family members (call ups) significantly reduced mortality when compared with probands. The St. Mark's polyposis registry is the oldest in the world, started in 1924, and many other polyposis registries now exist.