Кіріспе

Кэша клубы (記者クラブ) – белгілі бір жаңалықтар ұйымдарынан келген тілшілердің жапондық жаңалықтар жинау қауымдастығы, олардың хабарлау орталығы премьер-министрдің ресми резиденциясы, үкіметтік министрліктер, жергілікті билік органдары, полиция немесе корпоративтік ұйымдар сияқты дереккөздер ұйымдастырған баспасөз бөлмесіне негізделген. Ағылшын тілінде бұл Пресс-клуб деп те аталады. Кэша клубы бар мекемелер баспасөз мәслихаттарын тек сол клубтың тілшілеріне ғана өткізеді, ал кэша клубтарына қабылдану ережелері шектеулі. Бұл журналдар мен кішкентай газеттер сияқты жергілікті мүше емес БАҚ-тың, сондай-ақ шетелдік БАҚ пен тәуелсіз тілшілердің баспасөз мәслихатына қатысуына кедергі келтіреді. Басқа елдерде де осындай жүйелер бар, бірақ жапондық ұйымның осы түрі ең радикалдысы саналады, тілшілер басқа тілшілерге кіруге белсенді түрде тыйым салады, нәтижесінде жапон термині басқа тілдерде, көбінесе сынды білдіретін мағынада қолданылады.

Есеп беру туралы келісімдер

Kisha клубтары көбінесе хабарлау туралы келісімдер жасайды, олар "қара тақта келісімдері" (黒板協定) деп аталады, себебі олар баспасөз бөлмесіндегі тақта арқылы жеткізіледі. Хабарлау туралы келісімдер жасаудың мақсаты көбінесе хабарлау барысында артық бәсекелестікті болдырмау болып табылады. Сонымен қатар, мысалы, полицияның өтініші бойынша, қақтығыстар сияқты жағдайларда құрбандарды қорғау мақсатында да келісімдер жасалуы мүмкін. Бұл жасырын келісімдер 2011 жылғы Фукусима-1 ядролық апатынан кейін сынға ұшырады, олар журналистердің өздігінен цензуралауына және хабарлауды үкімет пен станция қызметкерлерінің ресми хабарламаларымен шектеуіне себеп болды деп айыпталды.

Журналдық шиша клубтары

1956 жылы "J Magazine" (日本雑誌協会) қауымдастығы құрылды, оған мүше компаниялардан құрылған "жапондық журнал тілшілер клубы (日本雑誌記者会)" және "жапондық журнал фототілшілер клубы (日本雑誌写真記者会)" кірді, мақсаты журналды дайындаумен байланысты ақпарат таратуды жеделдету болды.

Кесиялық шұңқырдың артықшылықтары

Кесия клубын құру мемлекеттік органдар сияқты ұйымдарға ресми хабарламаларды бұқаралық ақпарат құралдарына жылдам жеткізуге мүмкіндік береді. Атап айтқанда, егер хабар беруші ұйым хабарлама уақытын клубқа берсе, бұл хабарлау процесін жеңілдетеді. Сонымен қатар, әрбір медиакомпания үшін баспасөз бөлмесінде хабар тарату жабдықтарын орнату арқылы ақпарат жинау және өңдеу арасындағы уақытты қысқартуға болады. Мысалы, егер жергілікті билік органдары ақпарат беруді қаласа, жоғары деңгейдегі орган үшін кесия клубы арқылы байланыс орнату арқылы оны оңай жеткізе алады. Жүйені қолдайтындар кесия клубтарының ықпалы олар жасырып отырған мекемені тексеруге ашу үшін қолданылады деп санайды, бірақ бұл аргумент өзіне қарсы келеді.

Кша клубтарының кемшіліктері

Кесиа клубтары Жапонияда да, шетелде де кеңінен сынға ұшырады. Олар журналистиканың ең жоғары дәрежеде қолжетімділікке бағытталған, шұғыл түрдегі түрін қолдап, сынды басаңдату арқылы Жапониядағы журналистика сапасын төмендетіп, тілшілерді олар жабуға тиіс институттардың айқын сөйлеу құралдарына айналдырады. The Guardian газетінің бұрынғы Токио бюро меңгерушісі Джонатан Уоттс берген бір сын пікірінде, кесиа клубтары "күзетші иттің қолға ұсталатын итке айналуы" мәселесін тудырады, себебі "кесиа клубтары жүйесі өзін-өзі цензуралауды марапаттайды, біркелкілікті күшейтеді және бәсекелестікті тежейді". "Шекарасыз журналистер" атты үкіметтік емес ұйым, Жапонияның 180 елдің ішінде 68-орынға ие болуының басты себебі ретінде кесиа клубтарын атады, "Журналистер демократияның күзетшісі ретінде толыққанды рөлін ойнауға қиналады" деді. Кіші медиа компаниялар, тәуелсіз журналистер және шетелдік жаңалықтар агенттіктеріне көбінесе кесиа клубтарына қосылуға тыйым салынады, бұл мемлекеттік шенеуніктер мен клуб мүшелері арасындағы ашық емес, эксклюзивті байланыстарды күшейтеді деген кең таралған сынға алып келеді, олар ақпарат алу үшін өздерінің көздеріне тым көп тәуелді болады. Кейбір жағдайларда, кесиа клубтарының мүшелері құпия сақталуы тиіс ақпаратты жариялағандары үшін немесе клуб орналасқан мемлекеттік органның ресми ұстанымын сынға алғандары үшін кесиа клубына қатысуға тыйым салу сияқты жазаларға ұшырады. 2009 жылы Токиодағы аймақтық газеттің тілшілеріне үш апта бойы Токио прокуратурасымен сөйлесуге тыйым салынды, себебі олар саяси жемқорлық туралы хабарлағанда Либералды-демократиялық партияның саясаткерінің атын атаған еді. Кейбір сыншылар мемлекеттік органдар, жергілікті билік органдары мен полиция құрған кесиа клубтары үшін ашылған баспасөз бөлмелері салық төлемдерінің есебінен қаржыландырылатынын, бірақ оларды тек мүше компаниялар ғана пайдалана алатынын, бұл жемқорлыққа әкеледі деп санайды. Егер жергілікті билік органдары да ескерілсе, жылдық шығын 600 миллион иенге жетеді деп болжанады. 1921 жылы газ компаниясы газ бағасын көтеруге келісім беру үшін Токио қалалық кеңесіне (東京市議会) пара берді. Қалалық әкімдікте және Токио полициясы кесиа клубтарында жұмыс істейтін газет тілшілеріне де пара берілгені анықталды, бұл оқиғаны қоғамдық пікір айыптады. (Токио газ компаниясының пара алуына қатысты күдік). 1974 жылы апталық "Бунгей Шуншу" журналы Какуэй Танаканың қаржылық мәселесі туралы хабарлаған кезде, бұл айыптаулар кесиа клубтарында жақсы белгілі болған, бірақ бұқаралық ақпарат құралдары бұл оқиғаға үнсіз қарайды. 1998 жылы TBS телеарнасының "Sōri to Kataru" (総理と語る) бағдарламасының эфирі кезінде "Премьер-министрмен әңгімелесу" телеарнасының хабаршысы Тэцуя Чикуши сол кездегі премьер-министр Кейдзо Обучиге президент Билл Клинтон өткізген қалалық кездесулердің табыстылығын ескере отырып, Обучи де Клинтон стиліндегі қалалық кездесулерге қатысуды қалап бағатынын ұсынды. Обучи құлшыныс танытты, бірақ кесиа клубтарының қарсылығына байланысты бұл жоспар орындалмады, соңында "Сори к Катару" бұрынғы форматында көрсетіле берді. (Чикуши бұл оқиғаларды өзінің "Newscaster" атты кітабында баяндады. Айтпақшы, Чикуши кесиа клубтарына қатысты сын көзқарасымен танымал). 1999 жылы БАҚ өкілдері Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігінің қызметкерлерімен министрліктің кесиа клубының мәжіліс залында жапон туын көрсету мәселесі бойынша дау туғызды. Бұл Ұлттық ту және ұлттық әнұран туралы заң қабылданғаннан кейін болды, үкімет топтарды туды көрсетуге мәжбүрлеу туралы пікірталас ортасында. Кейбір БАҚ-тың әрекеттеріне жауап ретінде Ұлттық ту мен ұлттық әнұран туралы заңды жақтағандар да, қарсы болғандар да сынға түсті, соның ішінде "Олар министрлік ғимаратында сахна жасамауы керек" және "Бұл тек кесиа клубтарының өзімшілдігінің белгісі емес пе?" деген сияқты пікірлер айтылды. 2000 жылы сол кездегі премьер-министр Кейдзо Обучи кенеттен Nippon TV және TV Asahi телеарналарына телефон соғып, осы арналарда тікелей эфирде шығуға рұқсат алды. Кесиа клубтары TV Asahi-ді сынға алып, бұл "бұрын-соңды болмаған" жағдай деп атады. (Nippon TV телеарнасы сынға алынбады). 2000 жылдың 25 маусымында Жапония Премьер-Министрінің ресми резиденциясы аумағындағы Кабинет кесиа клубында (内閣記者会) "Ертеңгі баспасөз конференциясы туралы жеке пікір" деп аталатын жазбалар табылды. Бұл кездесу Жапония Премьер-Министрі Йоширо Моридің Жапониядағы дін туралы "Ками но куни" мәлімдемесі туралы түсініктеме беруі тиіс болған кездесудің алдындағы күні болды, ал жазбалар премьер-министрге медиадан түсетін сұрақтарға қалай жауап беру керектігі туралы нұсқаулар жиынтығы сияқты көрінді. Апталық жаңалықтар журналы құжатты жазған ұйымды (NHK) атағанымен, Кабинет кесиа клубы оқиғаның себебін анықтау үшін белсенді әрекет жасамады. Құжаттың басылған форматы NHK оқиғаларын басып шығару үшін пайдаланылатын 5300 терминалынан басылып шығарылатын "коммуникациялық электрондық хаттардың" форматымен бірдей болды, сонымен қатар құжатта "жеке телеарналар" деген мағынаны білдіретін minpō (民放) термині де болды, ол, ең болмаса, NHK-да ғана қолданылуы мүмкін. Баспасөз бөлмесіндегі тілшілердің негізгі жұмысы баспасөз конференцияларының мазмұнын қорытындылауға бағытталғандығы, сондықтан олар жарияланған ақпараттың рас екенін тексермейді және бұқаралық ақпарат құралдарының манипуляциясына оңай түседі, соның салдарынан тілшілердің көпшілігі әртүрлі орындарға барып зерттеу жұмыстарын жүргізуді үйренбейді деген сын айтылады. Бұрынғы Kyodo News тілшісі Акира Уозуми кесиа клубтары тілшілерді психологиялық тұрғыдан баяу әсер ететінін және олардың журналисттік сезімдерін күңкіртетінін айтты, (2001 жылдың 26 мамырындағы Asahi Shimbun газетінде) "егер сіздің жұмыңыңыздың 70% немесе 80% мемлекеттік органдардан мүмкіндігінше жылдам екінші немесе үшінші деңгейдегі ақпаратты жинау болса, онда сіздің әлемде не болып жатқанын сезу қабілетіңіз күңкірейді. Сіз білмейтінше, мемлекеттік қызметкерлердің логикасы сізге сіңіп кетеді және басқарылатын адамдардың көзқарасынан ойлау қиын болады. Менің бұған түскенімді сескенбедім, бірақ тәуелсіз тілші болғаннан кейін бес жыл өткен соң, мен оның орын алғанын біртіндеп түсіндім". Осының салдарынан, көптеген БАҚ хабарлары кесиа клубтарына жарияланған хабарламалар туралы есептер болып табылады, бұл дамысқан елде ойға келмейтін құбылыс. Сонымен қатар, кесиа клубтары жүйесі тілшілер мен саясаткерлер арасындағы қашықтықты қысқартып, тиісті емес қарым-қатынастарға әкеледі деген сын бар. Мұны дәлелдеу үшін, Халық депутаттары палатасының мүшесі Таро Кавано журналистердің (жапондық БАҚ-тан) саясаткерлердің тамағын төлейтінінің қалыпты жағдай екенін, саясаткерлер сапарға шыққанда тілшілердің сол қонақүйде тұратынын және БАҚ-тың "жақсы тілші" белгісі саясаткерлер мен тілшілердің ең жақын достар болғанында көрінетінін айтты. (Масаказу Кобаяшидің (小林雅一) "Bunshun Shinsho" (文春新書) баспасынан шыққан "Медиа фактілерді қалай жасырады және медиа қалай алданады" (隠すマスコミ、騙されるマスコミ) кітабынан алынған цитата). Сонымен қатар, Мацумото сарин оқиғасы кезінде, полициядан алынған ақпарат негізіндегі есептердегі бірінші куәгер қылмыскер ретінде қарастырылды. Кесиа клубтарының табиғаты эксклюзивті екені және жаңа медиа, шетелдік медиа немесе тәуелсіз журналистердің өкілдеріне сирек рұқсат берілетіні де сынға ұшырайды. Мұның жауабы ретінде Жапония газет баспагерлері мен редакторлар қауымдастығы шетелдік тілшілер клубының мүшелері Жапония газет баспагерлері мен редакторлар қауымдастығының мүшелерімен бірдей қарастырылатыны туралы саясатты енгізді және 1990 жылдардың соңында Reuters-ті Кабуто клубының мүшесі етіп қабылдады. Бірақ...

Кесия клубтарын жоюға бағытталған шаралар

Ұлттық деңгейде 1994 жылы Жапонияның жаңару партиясының басшысы Ичиро Озава, «киша» клубына кірмейтін журналдардың тілшілеріне баспасөз конференциясына қатысуға рұқсат беру арқылы жаңа тәжірибе жасады, бірақ бұл жоба сәтті болмады, себебі Озава мен БАҚ арасында келіспеушіліктер туды. 2002 жылы Жапонияның Демократиялық партиясының сол кездегі төрағасы Кацуя Окада, спорт газеттері, апталық журналдар және шетелдік ақпарат құралдарының барлық түрлерінің қатыса алатын баспасөз конференциясы форматын енгізді. Осыған дейін тек оппозициялық партиялардың «киша» клубына (野党クラブ) кіретін БАҚ өкілдері ғана қатыса алатын. Кейбір жергілікті мемлекеттік органдардың, бизнес немесе қаржы топтарының басшылары да «киша» клуб жүйесінің кемшіліктерін түсініп, баспасөз орталықтарын жапты. 1993 жылдың маусым айында Токио қор биржасының «Кабуто клубы» (兜倶楽部) осы уақытқа дейін жапондық БАҚ ұйымдарына ғана мүшелікке рұқсат берген ережелерін өзгертті, соның ішінде «Жапония газеттері баспагерлері мен редакторлары қауымдастығының деңгейіндегі медиа жұмысын атқаратын шетелдік медиа ұйымдарын» қабылдады. Бұл іс жүзінде шетелдік БАҚ өкілдеріне есік ашты. 1996 жылдың сәуірінде Камакура қаласы, Канагава облысы, ұлттық газеттер мен жергілікті «Канагава Шимбуны» қоса алғанда, алты компанияның мүше болған «Камакура тілшілер клубын» (鎌倉記者会) пайдалануды тоқтатты және қалада тіркелген кез келген БАҚ ұйымы пайдалана алатын «Жарнамалық медиа орталығын» ашты. Ол кездегі қала әкімі Кен Такеучи, бұрын «Асахи Шимбун» газетінің редакциялық комиссиясының мүшесі және қазіргі уақытта «Джанжан» интернет-газетінің басшысы, «салық төлемдерімен қаржыландырылатын қалалық мекеменің тек бір ғана медиа сегментін білдіретін «киша» клубының монополиясына ие болуы орынсыз» деп мәлімдеді. 1999 жылдың наурыз айында «Кейданрен Кикай клубы» (経団連機械クラブ), оны басқаратын «Кейданрен» ұйымының өтініші бойынша жабылды. Бұл «киша» клубы электр машиналарын, кеме құрылысын, жартылай өткізгіштерді және автомобильдерді сияқты өнеркәсіптік салаға қатысты хабарларға бағытталған. БАҚ және компаниялар арасында клубты сақтап қалу туралы пікір-таластар болды, бірақ жаңа шешім табылмағандықтан клуб таратылды. Оқиғаның түпкі себебі электр өндірушілер ашық баспасөз конференцияларын өткізіп, баспасөз хабарламалары мен электрондық поштаны пайдаланғандықтан, «киша» клубын пайдаланудың артықшылығы болмады деп есептелді. Автомобиль өнеркәсібі «киша» клубын белсенді ұстағысы келгендіктен, «Жапония автомобиль өндірушілер қауымдастығы» (日本自動車工業会) құрамында «киша» клубын ашты, бірақ «Асахи», «Йомиури», «Маиничи» және «Никкей» газеттері оған қосылудан бас тартты, бұл клубты оның функциясынан айырды. 1999 жылдың шілдесінде NTT-нің «киша» клубы «Аой клубы» (葵クラブ), NTT-дегі құрылымдық өзгерістердің нәтижесінде жабылды. Бұл клуб бұрын жеке компанияға арналған клуб болғандығы үшін сынға ұшырады, бірақ NTT қайта құрылымдағаннан кейін әртүрлі БАҚ компанияларынан жиналған экономикалық редакторлар тобы «Аой клубын» «киша» клубы ретінде қабылдамауға келісті. NTT бұны қабылдады және клубты жапты, клуб мүшелерінен басқа ұйымдарға, соның ішінде журналдарға және шетелдік БАҚ-қа баспасөз бөлмесін ашу мақсатымен. 2001 жылдың 6 тамызында Токионың астаналық үкіметі «Каджибаши/Юраку тілшілер клубынан» Токионың мемлекеттік кеңселерін пайдалану үшін ақы төлеуін сұрады, бірақ кейіннен оны қайтарып алды, оның орнына жарық, жылу, су және телефон ақысын төлеуді талап етті. Токионың губернаторы Шинтаро Исихара да журналдар мен шетелдік БАҚ-қа баспасөз конференциясына қатысуға рұқсат бермеу саясатын күмәнге түсірді. 2004 жылдың 30 наурызында Сыртқы істер министрлігі орталық үкімет кеңселеріне, әрбір префектура кеңсесіне, полицияға және басқа да органдарға жазбаша өтініш жолдап, оларға шетелдік тілшілерге баспасөз конференциясына қатысуға рұқсат беруді сұрады. 2006 жылдың 14 наурызында қиын қаржылық жағдайға байланысты Хоккайдо үкіметі жаңа қаржы жылынан бастап «Хоккайдо үкіметі тілшілер клубынан» (道政記者クラブ) жарықтандыру, жылыту, су және басқа да шығындар үшін шамамен 2,5 миллион иенге төлем талап етуді шешті. «Киша» клубтарына қарсы ең үлкен әрекеттердің бірі 2009 жылдың күзінде, оппозициялық Демократиялық партия (Жапония, 1998) ұзақ жылдар бойы билікте болған ЛДП-ден билікті алғанда болды. Жаңа премьер-министр Юкио Хатояма, премьер-министр кеңсесіндегі баспасөз конференцияларын отандық және шетелдік БАҚ-тың «киша» клубына кірмейтін тілшілеріне ашты, «баспасөз конференцияларын барлығына ашық етуге» уәде берді. Сыртқы істер министрлігіндегі баспасөз конференциялары да «киша» клубына кірмейтін БАҚ өкілдеріне ашылды. Алайда, жаңа қаржы министрі Сидзука Камей өзінің агенттігінде баспасөз конференцияларын ашуға тырысқанда, «киша» клубы соншалықты қарсылық көрсетті, оның нәтижесінде ол келісімге келуге мәжбүр болды. Ол екі баспасөз конференциясын тікелей өткізді, біреуін «киша» клубы үшін, екіншісін барлық басқа тілшілер үшін. «Жапонияның жаңа медиасы жабық», - деді Камей «киша» клубына кірмейтін баспасөз конференциясының бірінде. «Олар тек нағыз тілшілер екенін ойлайды, бірақ олар жаңылысады».

Нагано префектурасының "Киша клубының жойылуы туралы декларациясы"

2001 жылдың 15 мамырында Нагано қаласының бұрынғы мэрі Ясуо Танака "Біздің КИША клуб жүйесіміздің тоқтатылғанын жариялады". Ол префектуралық кеңселердегі үш кша клубын жабып, "Өрнек орталығы" (表現センター) деп аталатын, кез келген адам пайдалана алатын баспасөз орталығын ашты. Бұл шараның мақсаты – ірі бұқаралық ақпарат құралдарының ақпаратқа монополиясын жою еді, бірақ бұл компаниялар тарапынан күшті сынға ұшырады және осы әрекет префектураның ішінде де, сыртында да ірі бұқаралық ақпарат құралдарымен қарым-қатынастың нашаруына әкелді. 2006 жылдың 3 қазанында қазіргі қала әкімі Хитоси Мурай "Өрнек орталығының" "Пресс-конференциялар алаңы" (会見場) деп аталатынын жариялады. Танака сияқты, ол да өтініш берген жағдайда, халық өкілдеріне конференцияларға қатысуға мүмкіндік берді.

Басқа елдерде Kisha клубтары

Оңтүстік Кореяда жапондық "киша" клуб жүйесіне ұқсас клубтар болған. Бірақ 2000 жылдардың басында жүзеге асырылған реформалардан кейін Оңтүстік Корея үкіметі мен БАҚ арасында бұл жүйе енді жоқ. Бұл реформалар БАҚ-тың өзінің өзгерістеріне байланысты болды, мысалы, 2001 жылдың 11 маусымында Сеоннам қаласындағы, Кёнгидо облысындағы үкімет кеңселеріне барған 11 жергілікті газет, оның ішінде "Кёнгин Ильбо" және "Джонме" газеттері клубты таратып, конференц-залдан шығып кетті. Сонымен қатар, сол жылы Incheon халықаралық әуежайында өткен баспасөз конференциясынан OhmyNews интернет газеті шығарылып, оған шағымдану арқылы сотқа жүгінуі де осы реформалардың бір бөлігі болды. 2003 жылы президент Ро Му Хённың саясатының нәтижесінде Президенттік резиденция – Көк үйдің баспасөз клубы таратылды. Интернет-медиа және шетелдік БАҚ өкілдері үшін тіркелгендердің барлығына ашық конференц-зал құрылды. Америкада жапондық "киша" клубтарына ұқсас бірнеше клубтар бар, мысалы, Қорғаныс министрлігінің клубы. Бірақ Жапониядан айырмашылығы, олардың атмосферасы көбінесе салондық сипатта болады. Ақ үйде "брифингтер" деп аталатын құпия кездесулер өтеді, оларға тек ірі БАҚ компанияларының белгілі бір өкілдері шақырылады. Дегенмен, олардан өзге, кез келген баспасөз куәлігі бар журналистің қатыса алатын баспасөз конференциялары да ұйымдастырылады. Журналистерге баспасөз куәлігі алу үшін барлық ведомстволардың қатаң қауіпсіздік тексерулерінен өту қажет, және бұл процесс бірнеше айға созылуы мүмкін. Жақында интернет-блогтарда жаңалықтар жариялаған блогерлерге баспасөз куәлігі берілді, бұл көп назар аударды. Бірақ, консервативті жаңалықтар сайтының журналисінің заңсыз порнографиялық веб-сайтты басқарғаны анықталды, бұл қауіпсіздік тексерулері журналистің заңсыз әрекеттерін анықтауға жеткіліксіз болды деген сынға алып келді. Ұлыбританияда бұрынғыда Парламент палатасына кіретін баспасөз куәлігі бар журналистер ғана брифингтерге қатыса алатын. Бірақ Тони Блэр билікке келгеннен кейін тәуелсіз журналистерге де қатысуға рұқсат берілді. Сонымен қатар, осы реформадан бұрын брифингтердің мазмұны жарияланбау шартымен өткізілетін. Францияда кез келген журналистке баспасөз карточкасы беріледі, бірақ оны алу үшін журналистер "баспасөз карточкалары комитеті" жүргізетін тексеруден өтуі керек. Осы карточканың арқасында журналист Президенттік резиденцияға (Елисей сарайына) кіре алады және кез келген министрлікте өткізілетін баспасөз конференциясына қатыса алады.

Басқа мәліметтер

Жапониядағы көптеген киша клубтары жергілікті мемлекеттік органдармен немесе компаниялардың жарнама бөлімдерімен бірлескен бейресми шаралар (мысалы, жыл соңындағы, жазғы және атқарылған жұмыстан шығу тойлары) өткізеді. Бұл заңға қайшы емес, бірақ журналистерге лайық емес мінез-құлық. Киша клубының мөлшері неғұрлым кішкентай болса, бұл тенденция соғұрлым айқын байқалады. 2002 жылы Кабинет төлем қоры (内閣官房報償費) (сонымен қатар құпия Кабинет қоры деп те аталады) мәселесі туралы хабарлар тарағанда, жыл соңындағы, Жаңа жылдық мерекелерде және демалыс сапарларының басында Бас Кабинет хатшысы журналистерге "қоштасу сыйлықтарын" (餞別) тапсырған, және бұл төлем Кабинет төлем қорынан жасалған. 2005 жылы Татебаяши қаласының қалалық кеңесі Татебаяши қаласының әкімі мен бұқаралық ақпарат құралдары өткізетін баспасөз мәслихаттарындағы түскі астың мемлекеттік қаражат есебінен төленгенін анықтады. Қалалық әкімдік бұл төлемдерді тоқтату ниетін жариялады.