Кіріспе

сайлаушылардың құқықтарын шектеу

Сайлаушылардың тіркеу мәртебесін тексеру және оларға дауыс беруге рұқсат берудің заңдылығына күмән тудыру – осыдан тұрады сайлаушыларды тіркеуден шығару амалы. Әдетте, тіркелген сайлаушыларға тікелей пошта жіберіледі және қайтарылып келген поштадан тізім жасалады. Қайтарылып келген пошта адамның сайлаушы тізілімінде көрсетілген мекенжайда тұрмайтынының дәлелі ретінде қарастырылады. Содан кейін сайлау әкімшіліктері осы тізімді сайлаушылар тізілімінен есімдерді алып тастау үшін немесе сайлаушылардың тіркелген мекенжайларында тұрмайды деген негізде дауыс беруге құқығын жоққа шығару үшін пайдаланады. АҚШ-та, сайлаушылар тізімін тазалау практикасы Американдық азаматтық бостандықтар одағы, Fair Fight Action және басқа да дауыс беру құқығын қорғаушылар тарапынан сотта нәсілдік дискриминацияға ұшырағандықтары үшін, әсіресе аз ұлт өкілдері тұратын аудандарда, шағымданулар тудырды. Кейбір соттар мұндай тазалауды 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға қайшы деп жариялады. Дегенмен, бұл практика көптеген штаттарда заңды болып қала береді және АҚШ Жоғарғы Соты 2018 жылы Огайо штатының тізімді жаңарту процесіне қатысты сот талабын қабылдамады.

Әдіс

Сайлаушыларды тексеру әдетте сайлаушылар тізіліміндегі мекенжайларға хаттар жіберу, жеткізілмеген хаттардың тізімін жасау және осы тізімді пайдалану арқылы сайлаушылардың тіркелуін және дауыс беруін күшін жою немесе даулау үшін қолданылады. Партия өздері немесе Сайлау комиссиясы жасаған тізімдерді пайдаланып, сайлаушылардың тіркеу мәртебесін даулап, мемлекеттік заңдарға сәйкес оларды сайлау тізімінен шығарып тастауға тырысады. Сайлаушылар дауыс беруге келгенде, оларға қарсылық білдіріліп, уақытша бюллетеньмен дауыс беру талап етілуі мүмкін. Егер алдын ала дауыс беру бюллетені тексерілгенде сайлаушының жақында көшкені немесе мекенжайда қате бар екені анықталса және сайлаушы заңды түрде тіркелген болса, дауыс саналуы керек. Сайлаушыларды тексеру – сайлаушының дауыс беруге құқығы жоқ екенін анықтаудың сенімсіз әдісі және көбінесе қарсы партия мүшелерін нысанаға алу үшін партиялық мақсаттармен қолданылады. Бреннан орталығының мәлімдемесінше, "Сайлаушыларды тексеру басқа да тәсілдермен байланысты, олар сенімсіз деректерді пайдаланып сайлаушылардың құқығына қатысты негізсіз қорытындылар жасауға тырысады, содан кейін осы қорытындыларды кең ауқымды тізімдерді күшін жою және даулау үшін ақтауға тырысады". Сайлаушыларды тексерудің сенімсіз болуына себептер: сайлаушылардың мекенжайларындағы қателер, көшелердің аттарының өзгеруі, хаттардың дұрыс жеткізілмеуі, сайлаушылардың белгілі бір мекенжайға хат алмаулары немесе хатты қабылдаудан бас тартулары, тұрғын үйсіздер пайдаланатын уақытша мекенжайлар, сайлаушылардың тұрғылықты жерінен алыстауы немесе тұрақты түрде көшіп кеткен, бірақ әлі де дауыс беруге құқылы сайлаушылар. Сайлаушыларды тексеру, егер негізгі мақсаты дұрыс тіркелмегендерді анықтау және олардың заңсыз дауыс беруіне жол бермеу болса, заңды болуы мүмкін, бірақ егер негізгі мақсаты заңды түрде тіркелген сайлаушыларды техникалық себептермен сайлау құқығынан айыру болса, онда заңсыз. 2018 жылдың қаңтар айында АҚШ Жоғарғы Соты Огайо штатының сайлаушыларды тексеру заңдарын күшін жоюға талаптанған Хастед пен Рэндольф институтының ісі бойынша ауызша дәлелдерді тыңдады. Сот 2018 жылдың маусым айында 5:4 дауыспен Огайо штатының тізімді күтіп ұстау тәжірибесін қолдады. 1981 жылы RNC Нью-Джерсидегі қара нәсілділер көп тұратын аудандарға хаттар жіберді. 45 000 хат жеткізілмегендіктен қайтарылып келгенде, комитет осы сайлаушыларды тізімнен шығару үшін дау тізімін жасады. Содан кейін RNC қызметтен босатылған құқық қорғау органдарының қызметкерлерін сайлау учаскелеріне жіберіп, қара нәсілділер көп тұратын аудандарда сайлау заңдарын бұзу қылмыс екендігі туралы ескертулер іліп қойды. Бұл қара нәсілді сайлаушыларды қорқытуға немесе олардың сайлауға қатысуын тоқтатуға бағытталған. 1986 жылы Луизианада RNC партиясы партиялық хат қайтарылған кезде, көбінесе қара нәсілділерден тұратын 31 000 сайлаушыны тізімнен шығаруға тырысты. Бұл дауға шағымданылып, қабылданбады. Нәтижесінде бекітілген келісімшарттар партияға азшылықтарды нысанаға алатын алаяққа қарсы іс-қимылдарға қатысуға немесе "сайлаушылардың дау тізімдерін жасау" үшін пошталық кампаниялар жүргізуге тыйым салды.

2013: RNC v. DNC келісім жарлығын сақтау

1982 жылғы сайлаушыларды тізімнен шығаруға қатысты бастапқы келісімнен кейін RNC мен DNC арасында, сондай-ақ азаматтық құқықтар ұйымдары мен кәсіподақтар арасында бірқатар сот процестері мен қарсы шағымдар орын алды. RNC келісімді күштен шығаруға тырысты, ал басқа тараптар келісімнің бұзылуын айыптайтын нақты жағдайларда оның орындалуын қамтамасыз етуге ұмтылды. 2008 жылдың қараша айында RNC Ньюарк қаласындағы АҚШ округтік сотына келісімді күштен шығару туралы өтініш білдірді (Республикалық Ұлттық Комитет Демократиялық Ұлттық Комитетке қарсы). Сот судьясы Дикинсон Р. Дебевоуз бұл өтінішті қабылдамады, ал оның шешімі Үшінші апелляциялық округ сотымен бекітілді. Үшінші округ соты: «Келісімді күштен шығару халықтың мүддесіне жатпайды» деп мәлімдеді. Сондай-ақ, «Егер RNC келісімді бұзатын әрекеттерге бармау ниетінде болса, онда округтік соттың келісімге енгізген маңызды өзгерістеріне қарамастан, RNC күштен шығаруды осылай қарқынды түрде жалғастыруы таңғажайып» деді.

2016 жыл: Жаңа бұзушылықтар анықталмаған

2016 жылдың 26 қазанында Демократиялық Ұлттық Комитет (DNC) сотқа өтінішпен жүгініп, Республикалық Ұлттық Комитет (RNC) бұл қаулыны бұзған деп тануды сұрады. 5 қарашада, қысқартылған сот тергеуінен кейін, округтік сот DNC-нің өтінішін қабылдамады, себебі DNC Трамптың сайлауалды штабы мен RNC арасындағы дауыс беру қауіпсіздігі жөніндегі операциялар бойынша координацияға жеткілікті дәлелдер ұсынбады. Алайда, сот DNC-ге сайлаудан кейін қосымша дәлелдер ұсынуға рұқсат береді, - деп хабарлады Нью-Йорк университетінің құқық мектебіндегі Бреннан Әділет орталығы.

2016: Индианада сайлаушылар тазалау

2016 жылы Индиана штаты сайлаушыларды тізімнен шығару үшін қолданған, «99% қате» деп сипатталған бағдарламалық құралды пайдаланғаны үшін сотқа тартылды.

2017: келісім жарлығының мерзімі аяқталды

2018 жылдың 8 қаңтарында АҚШ-тың Нью-Джерси округінің аудандық соты келісім шартын бұрынғы 2017 жылдың 1 желтоқсанындағы мерзімінен кейін ұзартудан бас тартты, себебі "Ұлттық демократиялық комитеті (DNC) 2017 жылдың 1 желтоқсанына дейін [1982] жылғы келісім шарлығының бұзылғанын дәлелдемеді". Гарвард құқық профессоры Николас Стефанопулос бұл шешімге, сайлау заңнамасы мәселелеріне соттардың араласуға дайындығының жалпы азаюының әсер еткенін болжайды, бұл АҚШ Жоғарғы Сотының бірнеше соңғы шешімдерінде, әсіресе Shelby County v. Holder ісінде көрінді. Ол былай деп жазды: "Федералдық соттардың сайлау округтерін қайта бөлу жөніндегі істерді қараған жарты ғасырын екі кезеңге бөлуге болады: 1960 жылдардан 1980 жылдарға дейінгі кезең, онда сайлаушылар мен саясаткерлер салыстырмалы түрде бейтарап болды; және 1990 жылдардан бүгінгі күнге дейінгі кезең, бұл ел тарихындағы ең қақтығысты кезеңдердің біріне тең."