Кіріспе
Оркней аралдарындағы теңіз тірегі, Шотландия. Хой қариясы – Шотландияның солтүстік жағалауындағы Оркней архипелагының бір бөлігі Хойдағы 449 фут (137 м) биіктіктегі теңіз тірегі. Ол Ұлыбританиядағы ең биік тіректердің бірі. Бұл тірек альпинистердің арасында танымал және алғаш рет 1966 жылы бағындырылды. 1750 жылдан кейін судың күшімен жартастың эрозиясы нәтижесінде пайда болған тірек бірнеше ғасырдан аспайды, бірақ жақын арада теңізге құлау қаупі бар.
The Old Man of Hoy is a 449 feet (137 m) sea stack on Hoy, part of the Orkney archipelago off the north coast of Scotland. Formed from Old Red Sandstone, it is one of the tallest stacks in the United Kingdom. The Old Man is popular with climbers, and was first climbed in 1966. Created by the erosion of a cliff through hydraulic action some time after 1750, the stack is not more than a few hundred years old, but may soon collapse into the sea.
География
"Ескі адам" Шотландияның Оркни аралдарындағы Хой аралының батыс жағалауындағы Раквик шығанағының жанында тұр және Скрабстерден Стромнесске жүретін паромнан көрінеді. Белгілі бір бұрыштардан қарағанда, ол адамға ұқсайтын сияқты. Желдің жылдамдығы үштен бір бөлігінен асып, дауылдар жылына орташа есеппен 29 күн болады. Теңіздің тереңдігімен бірге, жылдам құлдырау нәтижесінде Хой аралының батыс жағындағы жоғары энергиялы толқындар жағалаудың жылдам эрозиялануына әкеледі.
Геология
Хой қариясы – базальт тастың тұғырына орналасқан қызыл құмтас қалыптасуы және Ұлыбританиядағы ең биік теңіз қалыптасуларының бірі.
Тарих
Ескі адам 250 жылдан кіші болуы мүмкін және құлау қаупі бар. 1230 жылы жазылған «Оркней сагасында» бұл тірек жазылмаған, ал 1600 жылғы Блау картасында Ескі адамның орнында мүйіс көрсетілген. 19 ғасырдың басында болған дауыл оның бір тірегін шайып кетіп, қазіргі күйіне келдірді, бірақ эрозия тоқтамайды. 1967 жылдың 8-9 шілдесіндегі шаруашылық «Ұлы көтеріліс» атты BBC-нің тікелей эфирдегі үш күндік бағдарламасында көрсетілді, оны шамамен 15 миллион көрермен тамашалады. Бағдарламада үш жұп альпинист өнер көрсетті: Бонингтон мен Патей бастапқы маршрутты қайталады, ал Джо Браун мен Ян Макнотт Дэвис, сондай-ақ Пит Крю мен Дугал Хастон екі жаңа маршрутпен көтерілді. 1997 жылы Кэтрин Дестивелл Хойдың Ескі адамына жеке өрледі; ол төрт айлық жүкті кезінде бұл жетістікті жасады; оның көтерілісі 1998 жылғы «Rock Queen» альпинистік фильмінде бейнеленді. Бұл көтеріліс түсірілді және көбінесе алғашқы жеке көтеріліс деп есептеледі, бірақ Ескі адамға дейін 1985 жылдың қазан айында шотланд альпинисті Боб Дункан жеке өрлеген; Дестивелл сияқты ол да екінші, шешуші кезеңнен мойынша өтті, бірақ жоғары кезеңнен де мойынша өтті, себебі «төменнен қарағанда оның қиын екені көрінді». Ред Сель, ретинит пигментоза салдарынан көру қабілеті 5% қалған күйіне қарамастан, Ескі адамға көтерілген алғашқы соқыр адам атанды. Мартин Моран мен Ник Картердің көмегімен ол 2013 жылы тіреуге көтерілді. 2019 жылы Джесси Дафтон Хойдың Ескі адамына жеке басқарып көтерілген алғашқы соқыр альпинист болды. Бұл көтеріліс 2020 жылғы «Climbing Blind» фильмінің тақырыбы болды. Хойдың Ескі адамына көтерілген ең жас әйел – София Вуд, ол 2023 жылдың маусым айында көтерілісті 3 сағаттан сәл артық уақытта аяқтағанда 10 жаста болды. Ол АҚШ-тың Вирджиния штатының оңтүстік-шығысынан Ұлыбританияның Шотландиясына сапар шегіп, Эдмунд Гастингс және Алекс Райли есімді екі жетекшісімен бірге көтерілісті аяқтады. София осы көтерілісті пайдаланып, жергілікті «Ұлдар мен қыздар клубы» арқылы балаларды альпинизммен таныстыруға көмектесетін қайырымдылық акциясын бастады. Тіреуде жеті маршрут бар, олардың ең көп қолданылатыны – бастапқы, құрлыққа қараған Шығыс беткей маршруты, ол E1 5b (өте қиын) деңгейінде бағаланған. Туpperware контейнеріндегі журналдар жинағы таудың басындағы тас үйіндісінде альпинистердің жазбалары ретінде көмілген. Жыл сайын тіреуге шамамен 50 көтеріліс жасалады.
БАС секіру
Роджер Холмс, Гас Хатчисон Браун және Тим Эммет 2008 жылдың 14 мамырында мұнарадан (стектен) алғашқы BASE секірісін жасады. Хатчинсон Браун 11 күннен кейін Швейцарияда секіріс жасағанда қаза тапты. 2019 жылдың 27 шілдесінде екі поляк, Филип Кубица мен Доминик Грайнер мұнарадан (стектен) BASE секірісін қайталады.