Кіріспе
Ертедегі ислам ғалымы және фақиһы Саид ибн Жүбайр (665–714) (سعيد بن جبير), сондай-ақ Абу Мұхаммед деп те белгілі, қазіргі Ирактағы Куфа қаласынан шыққан. Ол Тәбиғиндердің (712 ж. шамасында қайтыс болған) бас мүшелерінің бірі саналды. Саидты шииттік және сунниттік ислам дәстүрінің ғалымдары ең жоғары құрметпен қарастырды және ол сол заманғы жетекші фақиһлердің бірі деп есептелді. Ол Ибн Аббастан бірнеше хадис риуаят еткен.
Sa'id ibn Jubayr (665–714) (سعيد بن جبير), also known as Abū Muhammad, was originally from Kufa, in modern day Iraq. He was regarded as one of the leading members of the Tabi'in (d. ca. 712). Sa'īd is held in the highest esteem by scholars of the Shi'a and Sunni Islamic tradition and was considered one of the leading jurists of the time. He also narrated several hadith from Ibn Abbas.
Өмір
82 жылы Джамажим шайқасында (699-701 жж.) Ибн әл-Ашат және оның ізбасарлары, олардың ішінде 100 мың мауали болды, Омейяд халифасы Абд әл-Малик тұсында Ирак провинцияларының әкімі әл-Хаджадж (714 ж. ө.) әскеріне қарсы шықты. Олардың қатарында Құмаил ибн Зияд ан Нахази басқарған және Саид ибн Жубайрдың да ішінде болған "Құран оқушылар жасағы" деп белгілі бір топ болды. Көтеріліс қатыгездықпен басылды, және Саид Мекке шеткеріне қашуға мәжбүр болды. Ол жылына екі рет Меккеге қажылыққа және умраға барып тұрды, сондай-ақ халықтың діни мәселелерін шешу үшін Куфаға жасырын кіретін.
Ибн Джубайр мен әл-Хаджадж арасындағы диалог
Саид ақыры тұтқындалып, әл-Хаджадж алдына әкелінді. Олардың диалогтарының көшірмесі: Саид ибн Жүбайр әл-Хаджажға кірді, ол оның атын сұрады (және ол оның атын жақсы білетін): Саид: Саид ибн Жүбайр. Әл-Хаджадж: Жоқ, сен Шәқи ибн Құсайрсың. (Әл-Хаджадж бұл жерде сөзбен ойнайды: Саид – бақытты, Шәқи – бақытсыз дегенді білдіреді; Жүбайр – сынған сүйектерді бітіруші, ал Құсайр – сындырушы дегенді білдіреді.) Саид: Мені ат қойғанда анам жақсырақ білген. Әл-Хаджадж: Сен бақытсызсың (шақита) және анаң да бақытсыз" (шақият). "Аллаға ант етемін, мен саған дүниеңді өртеуші отпен ауыстырамын. Саид: Егер сен мұны істей алатыныңды білгенімде, сені құдай деп қабылдайтын едім. Әл-Хаджадж: Менде алтын мен байлық бар. Саид ибн Жүбайрдың алдына алтын мен күмістен толы қаптар әкеліп, оны сынау үшін жайып қойды. Саид: Әй, Хаджадж, егер сен мұны көрсету үшін, мақтаныш үшін жинаған болсаң, және оны Алланың жолынан бұру үшін пайдалансаң, онда Аллаға ант етемін, ол саған Алла алдында ешқандай пайда бермейді. Осыны айтып, ол қиблаға қарай бет бұрды. Әл-Хаджадж: Оны алып, қибладан бұрыңыз. Саид ибн Жүбайр, Аллаға ант етемін, сені ешкімді өлтірмегендей өлтіремін. Саид: Әй, Хаджадж, өзіңе қалағандай өлтіруді таңда, Аллаға ант етемін, сен мені тек Алла да сондай өлтірумен өлтіре алады, сондықтан өзіңе қалағандай өлтіруді таңда. Әл-Хаджадж: Оны қибладан бұрыңыз. Саид: Қай жаққа бұрылсаң да, сонда Алланың Жүзі бар. Әл-Хаджадж: Оны жердің астына қойыңыз. Саид: Сендерді Одан (жерден) жараттық, қайта Оған қайтарамыз, және Одан сендерді тағы да шығарамыз. Әл-Хаджадж жеңіліп, Саид ибн Жүбайрдың басын кесуге бұйрық берді. Саид Шағбан айының 95 жылы (шамамен 714 жылдың мамыр айы) 49 жасында шейіт болды. Әл-Хаджаджтың ақылынан айырылып, бір ай ішінде қайтыс болғаны хабарланады.
Sa'īd: Sa'īd ibn Jubayr. Al Hajjaj: Nay, you are Shaqīy ibn Kusayr. (al Hajjāj is playing with words here: Sa'īd means happy and Shaqī means unhappy; Jubayr means one who splints broken bones and Kusayr means one who breaks them.) Sa'īd: My mother knew better when she named me. Al Hajjāj: You are wretched (shaqīta) and your mother is wretched" (shaqiyat). Then he told him: "By Allah, I will replace your dunya with a blazing Fire. Sa'īd: If I knew you could do it, I would take you as a God. Al Hajjāj: I have gold and wealth. Bags of gold and silver were brought and spread before Sa'īd ibn Jubayr in order to try him. Sa'īd: O Hajjāj, if you gathered it to be seen and heard in showing off, and to use it to avert others from the way of Allah, then by Allah, it will not avail you against Him in any way. Saying this, he aligned himself towards Qiblah. Al Hajjāj: Take him and turn him to other than the Qiblah. By Allah, O Sa'īd ibn Jubayr, I will kill you with a killing with which I have not killed any of the people. Sa'īd: O Hajjāj choose for yourself whatever killing you want, by Allah you will not kill me with a killing except that Allah will kill you with a like of it, so choose for yourself whatever killing you like. Al Hajjāj: Turn him to other than the Qiblah. Sa'īd: Wherever you [might] turn, there is the Face of Allah. Al Hajjāj: Put him under the earth. Sa'īd: From it (the earth) We created you, and into it We will return you, and from it We will extract you another time. Al Hajjāj was outdone and ordered the beheading of Sa'īd ibn Jubayr. Sa'īd was martyred in the month of Sha'bān, 95 AH (ca. May 714) at the age of 49. Al Hajjāj is reported to have soon lost his senses and died within a month.
Шиилердің көзқарасы
Әл-Хиллидің "Хуласат әл-аквал" және Мұхаммед ибн Омар әл-Кашшидің "Рижал әл-Кашши" еңбектерінде айтылуынша, ол шиит мұсылманы болған. Олардың көптеген деректерінің ішінде Саид ибн Жүбайрдің Әли ибн Хусейн Зейн әл-Абидиннің ізбасары және серігі болғаны, Омейяларға қарсы Әлидің көтерілісін қолдағаны, содан кейін Омейялардың тағайындаған Әл-Хаджадж ибн Юсуфтың қолынан қаза тапқаны көрсетілген. Саидтан Абдул Малик ибн Марван Құранды түсіндіруге қатысты кітап жазуды өтінген. Оның түсіндірмесі Ибн әл-Надимнің "Әл-Фихрист" кітабында шиит түсіндірмелерінің ішінде еске алынған, ал одан бұрынғы ешқандай түсіндірме туралы айтылмаған. Оның мазары Ирактың Васит провинциясындағы әл-Хай қаласында орналасқан. Иракта жыл сайынғы Рабиғ әл-Аувал айының 25-і Саид ибн Жүбайрдың шейіт болған күні ретінде еске алынады. Бұл күні адамдар оның мазарына жиналады және осы күнді құрметтейді. Оның мазары шиит мұсылмандары үшін қасиетті сапар орындарының бірі болып табылады.