Кіріспе

Ертедегі ислам ғалымы және фақиһы Саид ибн Жүбайр (665–714) (سعيد بن جبير), сондай-ақ Абу Мұхаммед деп те белгілі, қазіргі Ирактағы Куфа қаласынан шыққан. Ол Тәбиғиндердің (712 ж. шамасында қайтыс болған) бас мүшелерінің бірі саналды. Саидты шииттік және сунниттік ислам дәстүрінің ғалымдары ең жоғары құрметпен қарастырды және ол сол заманғы жетекші фақиһлердің бірі деп есептелді. Ол Ибн Аббастан бірнеше хадис риуаят еткен.

Өмір

82 жылы Джамажим шайқасында (699-701 жж.) Ибн әл-Ашат және оның ізбасарлары, олардың ішінде 100 мың мауали болды, Омейяд халифасы Абд әл-Малик тұсында Ирак провинцияларының әкімі әл-Хаджадж (714 ж. ө.) әскеріне қарсы шықты. Олардың қатарында Құмаил ибн Зияд ан Нахази басқарған және Саид ибн Жубайрдың да ішінде болған "Құран оқушылар жасағы" деп белгілі бір топ болды. Көтеріліс қатыгездықпен басылды, және Саид Мекке шеткеріне қашуға мәжбүр болды. Ол жылына екі рет Меккеге қажылыққа және умраға барып тұрды, сондай-ақ халықтың діни мәселелерін шешу үшін Куфаға жасырын кіретін.

Ибн Джубайр мен әл-Хаджадж арасындағы диалог

Саид ақыры тұтқындалып, әл-Хаджадж алдына әкелінді. Олардың диалогтарының көшірмесі: Саид ибн Жүбайр әл-Хаджажға кірді, ол оның атын сұрады (және ол оның атын жақсы білетін): Саид: Саид ибн Жүбайр. Әл-Хаджадж: Жоқ, сен Шәқи ибн Құсайрсың. (Әл-Хаджадж бұл жерде сөзбен ойнайды: Саид – бақытты, Шәқи – бақытсыз дегенді білдіреді; Жүбайр – сынған сүйектерді бітіруші, ал Құсайр – сындырушы дегенді білдіреді.) Саид: Мені ат қойғанда анам жақсырақ білген. Әл-Хаджадж: Сен бақытсызсың (шақита) және анаң да бақытсыз" (шақият). "Аллаға ант етемін, мен саған дүниеңді өртеуші отпен ауыстырамын. Саид: Егер сен мұны істей алатыныңды білгенімде, сені құдай деп қабылдайтын едім. Әл-Хаджадж: Менде алтын мен байлық бар. Саид ибн Жүбайрдың алдына алтын мен күмістен толы қаптар әкеліп, оны сынау үшін жайып қойды. Саид: Әй, Хаджадж, егер сен мұны көрсету үшін, мақтаныш үшін жинаған болсаң, және оны Алланың жолынан бұру үшін пайдалансаң, онда Аллаға ант етемін, ол саған Алла алдында ешқандай пайда бермейді. Осыны айтып, ол қиблаға қарай бет бұрды. Әл-Хаджадж: Оны алып, қибладан бұрыңыз. Саид ибн Жүбайр, Аллаға ант етемін, сені ешкімді өлтірмегендей өлтіремін. Саид: Әй, Хаджадж, өзіңе қалағандай өлтіруді таңда, Аллаға ант етемін, сен мені тек Алла да сондай өлтірумен өлтіре алады, сондықтан өзіңе қалағандай өлтіруді таңда. Әл-Хаджадж: Оны қибладан бұрыңыз. Саид: Қай жаққа бұрылсаң да, сонда Алланың Жүзі бар. Әл-Хаджадж: Оны жердің астына қойыңыз. Саид: Сендерді Одан (жерден) жараттық, қайта Оған қайтарамыз, және Одан сендерді тағы да шығарамыз. Әл-Хаджадж жеңіліп, Саид ибн Жүбайрдың басын кесуге бұйрық берді. Саид Шағбан айының 95 жылы (шамамен 714 жылдың мамыр айы) 49 жасында шейіт болды. Әл-Хаджаджтың ақылынан айырылып, бір ай ішінде қайтыс болғаны хабарланады.

Шиилердің көзқарасы

Әл-Хиллидің "Хуласат әл-аквал" және Мұхаммед ибн Омар әл-Кашшидің "Рижал әл-Кашши" еңбектерінде айтылуынша, ол шиит мұсылманы болған. Олардың көптеген деректерінің ішінде Саид ибн Жүбайрдің Әли ибн Хусейн Зейн әл-Абидиннің ізбасары және серігі болғаны, Омейяларға қарсы Әлидің көтерілісін қолдағаны, содан кейін Омейялардың тағайындаған Әл-Хаджадж ибн Юсуфтың қолынан қаза тапқаны көрсетілген. Саидтан Абдул Малик ибн Марван Құранды түсіндіруге қатысты кітап жазуды өтінген. Оның түсіндірмесі Ибн әл-Надимнің "Әл-Фихрист" кітабында шиит түсіндірмелерінің ішінде еске алынған, ал одан бұрынғы ешқандай түсіндірме туралы айтылмаған. Оның мазары Ирактың Васит провинциясындағы әл-Хай қаласында орналасқан. Иракта жыл сайынғы Рабиғ әл-Аувал айының 25-і Саид ибн Жүбайрдың шейіт болған күні ретінде еске алынады. Бұл күні адамдар оның мазарына жиналады және осы күнді құрметтейді. Оның мазары шиит мұсылмандары үшін қасиетті сапар орындарының бірі болып табылады.