Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам хадисі ғалымы (810–870)
Islamic hadith scholar (810–870)
Әбу ʿАбд Аллаһ Мухаммад ибн Исмаил ибн Ибраһим әл-Жуғфи әл-Бухари (أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبرهيم الجعفي البخاري; 21 шілде 810 – 1 қыркүйек 870) – 9 ғасырдағы мұсылман мухаддис, сунниттік ислам тарихындағы ең маңызды хадис ғалымы ретінде кеңінен танылған. Әл-Бухаридің қазірге дейін сақталған еңбектеріне хадис жинағы «Сахих әл-Бухари», «әл-Тарих әл-Кабир» және «әл-Адаб әл-Муфрад» кіреді. Қазіргі Өзбекстанның Бұхара қаласында туған Әл-Бухари жас кезінде хадис үйренуге кіріскен. Ол Аббасид халифалығын аралап, сол кездегі бірнеше ықпалды ғалымдардан білім алған. Бұхари мыңдаған хадис риуаяттарын жаттап, 846 жылы «Сахих әл-Бухари» жинағын құрастырған. Өмірінің қалған бөлігін ол жинаған хадистерін оқытумен өткізген. Өмірінің соңында Бұхари Құранның жаратылғаны туралы айыптауларға тап болып, Нишапурдан қуылған. Кейін Самарқанның жанындағы Хартанкқа көшіп барған. «Сахих әл-Бухари» сунниттік исламдағы ең маңызды хадис жинағы ретінде құрметтеледі. «Сахих әл-Бухари» және Әл-Бухаридің шәкірті Мұслим ибн әл-Хаджадждың хадис жинағы «Сахих Мұслим» екеуі бірге «Сахихайн» (صحيحين) деп аталады және сунниттер оларды Құраннан кейінгі ең сенімді кітаптар деп санайды. Бұл «Күтуб әл-Ситтахтың», сунниттік исламдағы ең жоғары бағаланған алты хадис жинағының бір бөлігі.
Abū ʿAbd Allāh Muḥammad ibn Ismāʿīl ibn Ibrāhīm al Juʿfī al Bukhārī (أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبرهيم الجعفي البخاري; 21 July 810 – 1 September 870) was a 9th century Muslim muhaddith who is widely regarded as the most important hadith scholar in the history of Sunni Islam. Al Bukhari's extant works include the hadith collection Sahih al Bukhari, al Tarikh al Kabir, and al Adab al Mufrad. Born in Bukhara in present day Uzbekistan, Al Bukhari began learning hadith at a young age. He travelled across the Abbasid Caliphate and learned under several influential contemporary scholars. Bukhari memorized thousands of hadith narrations, compiling the Sahih al Bukhari in 846. He spent the rest of his life teaching the hadith he had collected. Towards the end of his life, Bukhari faced claims the Quran was created, and was exiled from Nishapur. Subsequently, he moved to Khartank, near Samarkand. Sahih al Bukhari is revered as the most important hadith collection in Sunni Islam. Sahih al Bukhari and Sahih Muslim, the hadith collection of Al Bukhari's student Muslim ibn al Hajjaj, are together known as the Sahihayn (صحيحين) and are regarded by Sunnis as the most authentic books after the Quran. It is part of the Kutub al Sittah, the six most highly regarded collections of hadith in Sunni Islam.
Ата-бабалары мен ерте өмір
Мұхаммед ибн Исмаил әл-Бухари әл-Джуфи 810 жылы 21 шілдеде (13 шауаль 194 а.х.) жұма намазынан кейін қазіргі Өзбекстанның Үлкен Хорасан аймағындағы Бухара қаласында дүниеге келді. Ол парсы тегінен деп есептеледі, ал оның әкесі Исмаил ибн Ибрахим – хадис ғалымы және Малик ибн Анас, Абдалла ибн әл-Мүбарак және Хаммад ибн Саламаның шәкірті болған. Исмаил әл-Бухари әлі нәресте кезінде қайтыс болды. Әл-Бухаридің бес атасы, әл-Мугира, Бухараның билеушісі Яман әл-Джуфиден ислам дінін қабылдағаннан кейін Бухараға қоныстанған. Дәстүр бойынша ол Яманның мавласы болды, ал оның отбасы "әл-Джуфи" тегін сақтап қалды. Әл-Мугираның әкесі Бардизба (بردزبه) – көптеген ғалымдар мен тарихшылардың пікірінше, Әл-Бухаридің ең ерте белгілі атасы. Бардизба – зороастризм дінінің бас жұмасы (маги). Тәқий әл-Дин әл-Субки ғана Бардизбаның әкесі Баззаба (بذذبه) деп аталатынды айтады. Олар екеуі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар парсы тегінен шыққандығы және өз халқының дінін ұстанғандығы белгілі. Тарихшылар Әл-Бухаридің әкесі Ибрахим ибн әл-Мугира (إبراهيم ابن المغيرة) туралы да ешқандай мәлімет тапқан жоқ. Әл-Бухари екі жыл Мекеде тұрды, содан кейін Мединеге көшіп, онда Мұхаммедтің сахабалары мен табиғиндері туралы "Қадияс Сахаба уа ат-Табиин" кітабын жазды. Сондай-ақ ол Мединеде болған кезінде "Әл Тарих әл Кәбир" кітабын жазды.
Muhammad ibn Ismail al Bukhari al Ju'fi was born after the Friday prayer on Friday, 21 July 810 (13 Shawwal 194 AH) in the city of Bukhara in Greater Khorasan in present day Uzbekistan. He has been described as Persian and his father was Ismail ibn Ibrahim, a scholar of hadith and a student of Malik ibn Anas, Abd Allah ibn al Mubarak, and Hammad ibn Salamah. Ismail died while Al Bukhari was an infant. Al Bukhari's great grandfather, Al Mughirah, settled in Bukhara after accepting Islam at the hands of Bukhara's governor, Yaman al Ju'fi. As was the custom, he became a mawla of Yaman, and his family continued to carry the nisba "al Ju'fi." Al Mughirah's father, Bardizbah (بردزبه), is the earliest known ancestor of Al Bukhari according to most scholars and historians. Bardizbah was a Zoroastrian Magi. Taqi al Din al Subki is the only scholar to name Bardizbah's father, who he says was named Bazzabah (بذذبه). Little is known of both of them except that they were Persian and followed the religion of their people. Historians have also not come across any information on Al Bukhari's grandfather, Ibrahim ibn al Mughirah (إبراهيم ابن المغيرة). Al Bukhari stayed in Mecca for two years, before moving to Medina where he wrote Qadhāyas Sahābah wa at Tābi'īn, a book about the companions of Muhammad and the tabi'un. He also wrote Al Tārīkh al Kabīr during his time in Medina.
Михна, кейінгі жылдары және өлімі
Джонатан Браунның айтуынша, Ибн Ханбалдан кейін әл-Бухари «Құранды оқу – жаратылыстың бір бөлігі» деп мәлімдеген. Осы мәлімдеме арқылы әл-Бухари мутазилиттердің ілімдеріне қарсы жаңа жауап іздеп, жаратылыс элементінің тек адамдарға ғана қатысты екенін, Алланың сөзіне емес екенін айтқан. Оның бұл сөздері көрнекті хадис ғалымдары тарапынан жағымсыз қабылданды және ол Нишапурдан қуылды. Алайда, әл-Бухари «Менің Құран оқуым жаратылған» (لفظي بالقرآن مخلوق) дегенде, ол тек Құран оқудың адамның іс-әрекеті екенін білдірген. Әл-Дхаби және әл-Субки әл-Бухаридің Нишапур ғалымдарының қызғанышынан қуылғанын айтты. Әл-Бухари өмірінің соңғы жиырма төрт жылын өзі жинаған хадистерді оқытуға арнады. Михна кезінде ол Самарқанға жақын орналасқан Харанқ ауылына қашып, 870 жылдың 1 қыркүйегінде сол жерде қайтыс болды. Бүгінде оның қабірі Өзбекстанның Хартанг қаласындағы Имам Бухари кесенесінде орналасқан, ол Самарқандтан 25 шақырым қашықтықта жатыр. Кесененің күйреуіне және ұзақ жылдар бойы қараусыз қалғаннан кейін ол 1998 жылы қайта жаңартылды. Мавзолей кешеніне әл-Бухаридің қабірі, мешіт, медресе, кітапхана және шағын Құран жинағы кіреді. Қазіргі заманғы жер үстіндегі қабір тасы – әл-Бухаридің тек ескерткіші ғана, ал нағыз қабірі құрылыстың астындағы кішкентай криптада сақталған.
According to Jonathan Brown, following Ibn Hanbal, Al Bukhari had reportedly declared that 'reciting the Quran is an element of createdness’. Through this assertion, Al Bukhari had sought an alternative response to the doctrines of Mu'tazilites and declared that the element of creation is applied only to humans, not the Word of God. His statements were received negatively by prominent hadith scholars and he was driven out of Nishapur. Al Bukhari, however, had only referred to the human action of reading the Qur’an, when he reportedly stated "My recitation of the Quran is created" (لفظي بالقرآن مخلوق). Al Dhahabi and al Subki asserted that Al Bukhari was expelled due to the jealousy of certain scholars of Nishapur. Al Bukhari spent the last twenty four years of his life teaching the hadith he had collected. During the mihna, he fled to Khartank, a village near Samarkand, where he then also died on Friday, 1 September 870. Today his tomb lies within the Imam Bukhari Mausoleum in Hartang, Uzbekistan, 25 kilometers from Samarkand. It was restored in 1998 after centuries of neglect and dilapidation. The mausoleum complex consists of Al Bukhari's tomb, a mosque, a madrasa, library, and a small collection of Qurans. The modern ground level mausoleum tombstone of Al Bukhari is only a cenotaph, the actual grave lies within a small crypt below the structure.