Кіріспе

Сириялық суннит шафиит заңгері және хадис ғалымы (1233–1277)

Яхья ибн Шараф әл-Науави (يحيى بن شرف النووي; (631 А.H. – 676 А.H.) (1230 жылдың қазаны – 1277 жылдың 21 желтоқсаны) – суннит шафииттік заңгер және хадис ғалымы. Әл-Науави 45 жасында дүниеден озды.

Өмірбаян

Ол Сириядағы Дамаск қаласының жанындағы Навада дүниеге келген.

Ғылымдағы өмірі

Ол 18 жасынан бастап Дамаскіде оқыды, ал 1253 жылы қажылық сапарынан оралғаннан кейін жеке ғалым ретінде сонда қоныстанды.

Белгілі ұстаздар

Дамаскіде болған кезінде ол өз салалары мен оқытқан пәндері бойынша шебер және сарапшы саналатын жиырмадан астам ұстаздан білім алды. Ән-Науауи хадис, ислам құқығы, оның қағидалары, синтаксис және этимологияны оқыды. Оның ұстаздары: Әбу Ибраһим Исхақ ибн Ахмад әл-Мағриби, Әбу Мұхаммед Әбдур Рахман ибн Ибраһим әл-Фазари, Радийуддин Әбу Исхақ Ибраһим ибн Әбу Хафс Омар ибн Мудар әл-Мудари, Әбу Исхақ Ибраһим ибн Иса әл-Муради, Әбу Бәқа Халид ибн Юсуф ән-Наблуси, Әбу Аббас Ахмад ибн Салим әл-Мисри, Әбу Абдулла әл-Жияни, Әбу Фәтх Омар ибн Бандар, Әбу Мұхаммед ат-Танухи, Шарафуддин Әбдүл Азиз ибн Мұхаммед әл-Ансари, Әбу Фараж Әбдур Рахман ибн Мұхаммед ибн Ахмад әл-Мақдиси және Әбу Фадаил Саллар ибн әл-Хасан әл-Арбали және тағы да басқалар.

Сенімі

Ол Алланың қасиеттері туралы Құранның кейбір аяттары мен хадистерді тәуілдеді. Ол хадистің түсіндірмесінде былай дейді: Бұл – ғалымдардың екі пікірге бөлінген "қасиеттер хадистерінің" бірі. Біріншісі – оның мағынасын талқыламастан, Алла Тағалаға сену, сондай-ақ "Оның затындай нәрсе жоқ" (Құран 42:11) дегенге иман ету және Оның жаратылыстарының қасиеттерінен Оның жоғары тұрғанына сену. Екіншісі – оны лайықты бейнелі түсіндіру. Осы пікірді ұстанатын ғалымдар хадистің мақсаты құл қызды сынау болды дейді: Ол, жалғыз Алланың – Жаратушы, Қадағалаушы, Істеуші екенін және дұға (дуа) жасаған адам аспанға қарағанда, намаз (салат) оқушылар Қағбаға қарағандай, оны шақыратынын мойындайтын, бір Құдайға сенетін адам ба, әлде олар өздеріне орнатқан жын-сыйырларға табынатын ба? Ол "аспанда" деді де, оның жын-сыйырға табынбайтыны анық болды.

Мамлюк сұлтандарымен қарым-қатынасы

Әл-Науави екі рет мамлюк сұлтаны Рукн әл-Дин Бейбарстың гневiне ұшырады. Бiрiншi рет, Дамаск тұрғындары жылдар бойы созылған құрғақшылықтан кейiн ауыр салық жүгiнен құтылуды сұрағанда, Әл-Науави Бейбарс тұрғындарға әдiлетсiз салық салуды тоқтатпаса, Алла оның жасаған зұлымдықтарын ақыретте есепке алады деп жазды. Бұл Бейбарс-ты оны Дамасктан қуумен қорқытуға итерiп бiлдi. Оған жауап ретiнде ол: «Менiң өзім үшін қорқытулар маған зиян келтірмейді де, мағынасы да жоқ. Олар менi билеушiге кеңес беруден тоқтатпайды, себебi менiң пiкiрiмше, бұл менiң және басқалардың парызы», – дедi. Әл-Науави екінші рет сұлтан Бейбарсқа, ол уламалардан бастапқыда халыққа арналған уақфты тек сұлтанға жинауды жарлықтауға бұйрық беруiн қалағанда қарсылық бiлдiрдi. Әл-Науави оны Алладан қорқуға және ашкөздігін шектеуге шақырып, айыптады, ал сұлтан оның сөзiн қабылдады. Кейбiр адамдар Бейбарстан, Әл-Науавиге жау қайтару үшiн неге түрмеге отырғызбағанын сұрады. Бейбарс оларға Әл-Науавидi қамау туралы ойлаған сайын жүрегiне үрей келгенiн айтты. Осылайша ол, Шафии мазхабына жатса да, барлық мазхабта құрметке ие болды. Әл-Дхахабидiң айтуынша, Имам Науавидің бiлiмге деген құштарлығы мен оған берiлгенi туралы әңгiме кең таралды. Ол өмiрiнiң барлық уақытын оқу мен зерттеуге арнады. Оқу мен жазудан басқа, ол уақытын өзара байланысты және күрделi мәселелердi зерделеуге және олардың шешiмдерiн табуға жұмсады.