Ханбали мәзхабы – сүнни исламының төрт маңызды мектебінің бірі. Ахмед ибн Ханбалдың ілімдеріне негізделген, Сауд Арабиясы мен Катарда ресми түрде қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам заңгерлігі мектебі
School of Islamic jurisprudence
Ханбали мектебі немесе Ханбализм (ٱلْمَذْهَب ٱلْحَنْبَلِيّ) – сүнни исламындағы ислам заңгерлігінің төрт негізгі мектебінің бірі. Ол 9-ғасыр ғалымы, заңгер және дәстүрді сақтаушы Ахмад ибн Ханбалдың іліміне негізделген және кейіннен оның шәкірттерімен институционалдық деңгейде қалыптастырылған. Бұл төрт негізгі сүнни мектебінің ең кішісі және ең қатаң дәстүрлісі, ал қалғандары – Ханафи, Малики және Шафии мектептері. Басқа сүнни мектептер сияқты, ол шариғатты Құраннан, хадистерден және Мұхаммедтің (ﷺ) сахабаларының пікірлерінен шығарады. Ханбали мектебі негізінен Сауд Арабиясы және Катар елдерінде кездеседі, онда ол ресми заңгерлік мектеп болып табылады. Ханбали ұстанушылары БАӘ-нің төрт әмірлігінде демографиялық көпшілікті құрайды: Шаржа, Умм әл-Кувайн, Рас әл-Хайма және Аджман. Ханбали ұстанушыларының ірі азшылықтары Бахрейн, Сирия, Оман, Йеменде, сондай-ақ Ирак және Иордания бедуиндері арасында табалады. 18-ғасырдағы консервативті уаһаби қозғалысының күшеюімен Ханбали мектебі үлкен реформаға ұшырады. Алайда, тарихшы Майкл Кук Ахмадтың жеке сенімдерінің «ваххабизмнің орталық ілімдерін қалыптастыруда нақты роль атқармағанын» айтады, және олардың ортақ дәстүріне қарамастан, «ескі ханбалиттік биліктердің ілімдері ваххабилердің ілімдерінен өте ерекше болған». Ханбали мектебін ұстанатын адамдар ханбали, ханбалиттер немесе ханбалистер (ٱلْحَنْبَلِيّ, ٱلْحَنْبَلِيَّة немесе ٱلْحَنَابِلَة) деп аталады.
The Hanbali school or Hanbalism (ٱلْمَذْهَب ٱلْحَنْبَلِيّ) is one of the four major schools of Islamic jurisprudence within Sunni Islam. It is named after and based on the teachings of the 9th century scholar, jurist and traditionist Ahmad ibn Hanbal, and later institutionalized by his students. It is the smallest and most strictly traditionalist of the four major Sunni schools, the others being the Hanafi, Maliki and Shafi'i schools. Like the other Sunni schools, it primarily derives sharia from the Quran, hadith and views of Muhammad's companions. It is found primarily in the countries of Saudi Arabia and Qatar, where it is the official jurisprudence. Hanbali followers are the demographic majority in four emirates of the UAE: Sharjah, Umm al Quwain, Ras al Khaimah and Ajman. Large minorities of Hanbali followers are also found in Bahrain, Syria, Oman, Yemen and among Iraqi and Jordanian bedouins. With the rise of the 18th century conservative Wahhabi movement, the Hanbali school experienced a great reformation. However, the historian Michael Cook argues Ahmad's own beliefs actually played "no real part in the establishment of the central doctrines of Wahhabism", and in spite of their shared tradition, "the older Hanbalite authorities had doctrinal concerns very different from those of the Wahhabis". One who ascribes to the Hanbali school is called a Hanbali, Hanbalite or Hanbalist (ٱلْحَنْبَلِيّ, ٱلْحَنْبَلِيَّة or ٱلْحَنَابِلَة).
Тарих
[[Файл:Madhhab Map3.png|thumb|400px|Мұсылман әлемінің картасы. Ханбали (қою жасыл) Сауд Арабиясы мен Катардағы басым сүнни мектебі. Ол Имам Әбу Ханифа сияқты, Имам Джафар әл-Садықтан тәлім алған. Осылайша, сүнни фикһінің төрт ұлы имамының барлығы тікелей немесе жанама түрде Мұхаммедтің үйінен (Байт) шыққан Имам Джафар әл-Садықпен байланысты. Әл-Шафии мен Дауд әл-Захири сияқты, Ахмад та өз заманының көптеген заңгерлерінің шектен тыс икемділігіне қатты алаңдады. Олар Құран мен Хадистердің қағидаларын халифалар мен байлардың талаптарына сай қайта түсіндіру үшін өз еркіндіктерін пайдаланды. Алайда, оның ізбасарлары Ибн Ханбал қайтыс болғаннан кейін бірнеше ұрпақ өткен соң ғана жүйелі құқықтық әдістемені құрды. Ибн Ханбалдың әдісіне негізделген мектепті сақтау жұмысының көп бөлігін оның шәкірті Әбу Бәкір әл-Халлал жасады; оның негізін қалаушының көзқарастары туралы құжаттамасы ақырында жиырма томға жетті. Бұл еңбектің түпнұсқасы, Ақыл үйінде сақталған, монғолдар Бағдадты қоршаған кезде көптеген әдебиеттермен бірге өртенді. Кітапты тек қана қоршау алдында әл-Халлалдың кітабының жазбаша көшірмелеріне қол жеткізген ханбали заңгері әл-Хираки ғана жинақтап сақтады. Бағдадтағы мектепті әл-Барбахари басқарған кезде дүкендер тоналып, көшеде әйел ойын-сауықшыларға шабуыл жасалды және жалпы қоғамдық тәртіпсіздік орын алды. Олардың күш-жігері 935 жылы өздерінің құлдырауына әкелді, өйткені әл-Барбахаридің ізбасарлары тарапынан үйге шабуылдар мен бұқаралық зорлық-зомбылық сериясы, сондай-ақ, олардың қате көзқарастары халифа Ар-Радидің мектепті толығымен жариялап айыптауына және мемлекеттік діни органдардың ресми демеушілігін тоқтатуына себеп болды. Тарихи тұрғыдан Ханбали мектебі төрт негізгі сүнни мадхабтың (заң мектебі) бірі саналды, және Абдул Қадыр Ғилани сияқты көптеген көрнекті ортағасырлық суфилер бір уақытта Ханбали заңгерлері және мистиктер болды. Қазіргі таңда осы діннің көптеген ізбасарлары Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Оман сияқты елдерде кездеседі.
[[File:Madhhab Map3. png|thumb|400px|Map of the Muslim world. Hanbali (dark green) is the predominant Sunni school in Saudi Arabia and Qatar. who was a student of the Imam Ja'far al Sadiq, like Imam Abu Hanifa. Thus all of the four great Imams of Sunni Fiqh are connected to Imam Ja'far al Sadiq from the Bayt (Household) of Muhammad, whether directly or indirectly. Like Al Shafi'i and Dawud al Zahiri, Ahmad was deeply concerned with the extreme elasticity being deployed by many jurists of his time, who used their discretion to reinterpret the doctrines of Qur'an and Hadiths to suit the demands of Caliphs and wealthy. However; his followers would later establish a systematic legal methodology some generations after Ibn Hanbal's death. Much of the work of preserving the school based on Ibn Hanbal's method was laid by his student Abu Bakr al Khallal; his documentation on the founder's views eventually reached twenty volumes. The original copy of the work, which was contained in the House of Wisdom, was burned along with many other works of literature during the Mongol siege of Baghdad. The book was only preserved in a summarized form by the Hanbali jurist al Khiraqi, who had access to written copies of al Khallal's book before the siege. During al Barbahari's leadership of the school in Baghdad, shops were looted, female entertainers were attacked in the streets, and public chaos in general ensued. Their efforts would be their own undoing in 935, when a series of home invasions and mob violence on the part of al Barbahari's followers in addition to perceived deviant views led to the Caliph Ar Radi publicly condemning the school in its entirety and ending its official patronage by state religious bodies. Historically, the Hanbali school has been seen as one of the four major Sunni madhahib (schools of law), and many prominent medieval Sufis, such as Abdul Qadir Gilani, were Hanbali jurists and mystics at the same time. Now most of the followers of this religion are present in different countries such as Saudi Arabia, United Arab Emirates, Oman.
Құқық көздері
Сунни исламның басқа мектептері сияқты, Хәнбали мектебі ислам заңдарының екі негізгі көзі – Құран мен Хадистерде (Мұхаммедтің (с.ғ.с.) айтқан сөздері, іс-әрекеттері мен дәстүрлерінің жинағы) кездесетін Сунна екенін қабылдайды. Бұл мәтіндерде нұсқаулық болмаған жағдайда, Имам Ханбал Мұхаммедтің (с.ғ.с.) сахабаларының (серіктерінің) орнықты консенсусынан, содан кейін сахабалардың жеке пікірлерінен, одан кейін нашар хадистерден және сирек жағдайларда қияс (аналогия) арқылы басшылық алуды ұсынды. Хәнбали мектебі тақлидті (ғалымдардың пікірлеріне сөзсіз сену) қабылдамайды және Құран мен Хадисті зерттеу арқылы ижтихадты (өз бетінше ойлау) қолдануға шақырады. Ибн Ханбал діни консенсусқа (ижма) қол жеткізу мүмкін емес деп санады, себебі мұсылмандардың кейінгі ұрпақтары әлемге тарағаннан кейін оны тексеру қиын. Бірақ мектептің кейінгі өкілдері жарамды консенсус түрлерін кеңейтті, ал көрнекті ханбалит Ибн Таймия заңдық консенсусты кейінгі ұрпақтарға дейін кеңейтті, бірақ оны діни білім иелерімен шектеді. Кейінгі ханбалит заңгерлердің көпшілігі аналогтық ойлауды жарамды деп қабылдады және осы мәселе бойынша шафиит заңгерлерінің еңбектерін пайдаланды. Ибн Ханбалдың ислам заңдарының көздеріне қатысты қатаң талаптары, мүмкін, ол ойшыл теологиямен (калам) теңестірген Усул әл-Фиқх саласына деген күдігімен байланысты. Ханбали фикхы Құран мен Хадисті қатаң түрде қолдануды талап етеді, бірақ Киелі кітаптарда қамтылмаған мәселелерде икемділік танытады. Құран мен Хадистердің мағынасы түсініксіз немесе анық емес болған жағдайларда ханбали фуқахалары (заңгерлер) үкім шығару үшін ижтихад жасады. Сонымен қатар, Хәнбали мазхабы жаңа мәселелерді шешуде ислами қағидасы – маслаханы ("қоғамдық мүдде") қабылдады. Қазіргі заманда ханбалиттер діни заңды анықтаудың дұрыс әдісі деп саналмайтын қоғамдық мүддені (маслаха) қорғау (истислах) және құқықтық қалауды (истихсан) зерттеп, осы мәселелерге де қатысты.
Like all other schools of Sunni Islam, the Hanbali school holds that the two primary sources of Islamic law are the Qur'an and the Sunnah found in Hadiths (compilation of sayings, actions and customs of Muhammad). Where these texts did not provide guidance, Imam Hanbal recommended guidance from established consensus of Muhammad's companions (Sahabah), then individual opinion of Muhammad's companions, followed in order of preference by weaker hadiths, and in rare cases qiyas (analogy). The Hanbali school also rejects taqlid (blind adherence to scholarly opinions) and encourages the practice of Ijtihad (independent reasoning) through the study of Quran and Hadith. Ibn Hanbal rejected the possibility of religiously binding consensus (Ijma), as it was impossible to verify once later generations of Muslims spread throughout the world, Later followers of the school, however, expanded on the types of consensus accepted as valid, and the prominent Hanbalite Ibn Taymiyyah expanded legal consensus to later generations while at the same time restricting it only to the religiously learned. with a near unanimous majority of later Hanbalite jurists not only accepting analogical reasoning as valid but also borrowing from the works of Shafi'ite jurists on the subject. Ibn Hanbal's strict standards of acceptance regarding the sources of Islamic law were probably due to his suspicion regarding the field of Usul al Fiqh, which he equated with speculative theology (kalam). While demanding strict application of Qur'an and Hadith, Hanbali Fiqh is nonetheless flexible in areas not covered by Scriptures. In issues where the Qur'an and the Hadiths were ambiguous or vague; the Hanbali Fuqaha (jurists) engaged in Ijtihad to derive rulings. Additionally, the Hanbali madh'hab accepted the Islamic principle of Maslaha ('public interest') in solving the novel issues. In the modern era, Hanbalites have branched out and even delved into matters regarding the upholding (Istislah) of public interest (Maslaha) and even juristic preference (Istihsan), anathema to the earlier Hanbalites as valid methods of determining religious law.
Теология
Ибн Ханбал Құранның Құдай сөзі екеніне мұсылман сеніміне орай жаратылмаған екенін үйретті, себебі Құдайдың сөзі жаратылмайды. Мұтазилиттер Құранның, оқылатын және қолға тигізілетін нәрсе, басқа жаратылыстар мен жаратылған заттар сияқты жаратылған деп үйретті. Ибн Ханбал мұны діннен шығу деп қарастырып, қолға тигізілмейтін, бірақ жаратылған нәрселердің бар екенін айтты, мысалы, Құдайдың Аршы. Ислам құқығының басқа үш мектебінен (Ханафи, Малики және Шафиғи) өзгеше, Ханбали мазхабы теологияда дәстүрлі немесе Атари болып қалып келді және Атари ой-пікір мектебін жүйелеумен негізінен Ханбали ғалымдары айналысты.
Ibn Hanbal taught that the Qur'an is uncreated due to Muslim belief that it is the word of God, and the word of God is not created. The Muʿtazilites taught that the Qur'an, which is readable and touchable, is created like other creatures and created objects. Ibn Hanbal viewed this as heresy, replying that there are things which are not touchable but are created, such as the Throne of God. Unlike the other three schools of Islamic jurisprudence (Hanafi, Maliki, and Shafi), the Hanbali madhab remained largely traditionalist or Athari in theology and it was primarily Hanbali scholars who codified the Athari school of thought.