Малики мектебі – сүнни исламының негізгі мектептерінің бірі. Құран, хадис, Медина тұрғындарының келісімі негізделген. Африка, Шығыс Араб елдерінде кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам заңгерлігі мектебі
School of Islamic jurisprudence
Маликилік мектеп немесе Маликизм (ٱلْمَذْهَب ٱلْمَالِكِيّ) – сүнни исламындағы ислам заңгерлігінің төрт негізгі мектебінің бірі. Оны 8-ші ғасырда Мәлік ибн Анас құрған. Маликилік заңгерлік мектебі Құран мен хадистерге басты көздер ретінде сүйенеді. Басқа ислами фиқхтардан өзгешелігі, Малики фиқхы да Медине халқының бірауыздан келісімін ислам заңның жарамды көзі деп есептейді. Малики фиқхына негізделген шариғат көбінесе Солтүстік Африкада (Солтүстік және Шығыс Египеттен басқа), Батыс Африкада, Чадта, Суданда, Кувейтте, Бахрейнде, Катарда, Дубай әмірлігінде (БАӘ) және Сауд Арабиясының солтүстік-шығыс бөлігінде таралған. Орта ғасырларда Малики мектебі ислам үкімдігі астындағы Еуропаның кейбір аймақтарында, әсіресе Ислам Испаниясында және Сицилия әмірлігінде кездескен. 9-шы мен 11-ші ғасырлар аралығында Малики ілімінің маңызды тарихи орталығы Тунис мемлекетіндегі Уқба мешіті болды. Малики мектебінің қағидаларын ұстанатын адам малики, маликит немесе маликист (ٱلْمَالِكِيّ, ٱلْمَالِكِيَّة) деп аталады.
The Maliki school or Malikism (ٱلْمَذْهَب ٱلْمَالِكِيّ) is one of the four major schools of Islamic jurisprudence within Sunni Islam. It was founded by Malik ibn Anas in the 8th century. The Maliki school of jurisprudence relies on the Quran and hadiths as primary sources. Unlike other Islamic fiqhs, Maliki fiqh also considers the consensus of the people of Medina to be a valid source of Islamic law. Sharia based on Maliki Fiqh is predominantly found in North Africa (excluding northern and eastern Egypt), West Africa, Chad, Sudan, Kuwait, Bahrain, Qatar, the Emirate of Dubai (UAE), and in northeastern parts of Saudi Arabia. In the medieval era, the Maliki school was also found in parts of Europe under Islamic rule, particularly Islamic Spain and the Emirate of Sicily. A major historical center of Maliki teaching, from the 9th to 11th centuries, was in the Mosque of Uqba of Tunisia. One who ascribes to the Maliki school is called a Maliki, Malikite or Malikist (ٱلْمَالِكِيّ, ٱلْمَالِكِيَّة).
Тарих
[[Файл:Madhhab Map3. png|thumb|400px|Малики мектебіне негіделген шарият (көкжасыл түспен көрсетілген) Солтүстік Африка, Батыс Африка және Арабия түбегінің орталық-шығыс бөлігіндегі басым сунниттік мектеп болып табылады. Алайда, Аббасидтерден ресми үкіметтік қолдауды алған мектеп – Ханафи мектебі болды. Имам Мәлік (Имам әш-Шафиидің ұстазы, ол өз кезегінде Имам Ахмад ибн Ханбалдың ұстазы болды) Имам Әбу Ханифа сияқты, Имам Джафар әс-Садықтің (Ислам пайғамбары Мұхаммедтің ұрпағы және 6-шы шиит имамы) шәкірті болды. Осылайша, сүнни фикһінің төрт ұлы имамы Джафармен тікелей немесе жанама байланыста болды. Маликилер Африкада, сондай-ақ біраз уақыт Испания мен Сицилияда үлкен жетістіктерге жетті. Омейядтар мен олардың ізбасарлары кезінде Малики мектебі ресми мемлекеттік заң кодексі ретінде насиятталды, ал Малики судьялары діни амалдарға толық еркіндікке ие болды; оларға үкіметтің билікке құқығын қолдау және оны заңды ету міндеті жүктелді. Омейядтардан Альморавидтерге дейінгі Испан Андалусиясындағы бұл үстемдік жалғасты, аймақтағы ислам құқығында Малик пен оның шәкірттерінің пікірлері басым болды. Малики заңгерлері Сунна мен Хадисқа (яғни, исламдағы пайғамбарлық дәстүрге) күдікпен қарағандықтан, олардың рөлі шектеулі болды, және олардың көпшілігі оларды жақсы білмеді. Альморавидтердің орнына басым түрі Захири болған Альмохадтар келді, сол кезде Маликилер кейде төзімділікке ие болды, бірақ ресми қолдаудан айырылды. Реконкиста кезінде Иберия түбегі мұсылмандар үшін толығымен жоғалды. Андалус ақырында жоғалғанымен, Малики мектебі Солтүстік және Батыс Африкада бүгінгі күнге дейін үстемдігін сақтап келеді. Бұған қоса, бұл мектеп дәстүрлі түрде Персия шығанағының шағын араб мемлекеттерінде (Бахрейн, Кувейт және Катар) басым мектеп болып саналады. Біріккен Араб Эмираттары мен Сауд Арабиясының көп бөлігі Ханбали заңдарын ұстанса да, елдің Шығыс провинциясы ғасырлар бойы Малики мектебінің бекінісі ретінде танымал.
[[File:Madhhab Map3. png|thumb|400px|Sharia based on Maliki school (in teal) is the predominant Sunni school in North Africa, West Africa and parts of central eastern Arabian peninsula. It was eventually the Hanafi school, however, that earned official government favor from the Abbasids. Imam Malik (who was a teacher of Imam Ash Shafi‘i, who in turn was a teacher of Imam Ahmad ibn Hanbal) was a student of Imam Ja'far al Sadiq (a descendant of the Islamic prophet Muhammad and 6th Shi'ite Imam), as with Imam Abu Hanifah. Thus all of the four great Imams of Sunni Fiqh are connected to Ja'far, whether directly or indirectly. The Malikis enjoyed considerably more success in Africa, and for a while in Spain and Sicily. Under the Umayyads and their remnants, the Maliki school was promoted as the official state code of law, and Maliki judges had free rein over religious practices; in return, the Malikis were expected to support and legitimize the government's right to power. This dominance in Spanish Andalus from the Umayyads up to the Almoravids continued, with Islamic law in the region dominated by the opinions of Malik and his students. The Sunnah and Hadith, or prophetic tradition in Islam, played lesser roles as Maliki jurists viewed both with suspicion, and few were well versed in either. The Almoravids eventually gave way to the predominantly Zahiri Almohads, at which point Malikis were tolerated at times but lost official favor. With the Reconquista, the Iberian Peninsula was lost to the Muslims in totality. Although Al Andalus was eventually lost, the Maliki has been able to retain its dominance throughout North and West Africa to this day. Additionally, the school has traditionally been the preferred school in the small Arab States of the Persian Gulf (Bahrain, Kuwait and Qatar). While the majority of the United Arab Emirates and Saudi Arabia follows Hanbali laws, the country's Eastern Province has been known as a Maliki stronghold for centuries.
Негізгі қағидалар
Малики мектебінің шариғат дереккөздері иерархиялық түрде келесідей басымдыққа ие: Құран, содан кейін сенімді хадистер (Мұхаммедтің сөздері, әдет-ғұрыптары мен амалдары); егер бұл дереккөздер бір мәселеде түсініксіз болса, онда `Амал (Медина халқының әдет-ғұрыптары мен амалдары), одан кейін сахабалардың (Мұхаммедтің серіктері) бірлігі, содан кейін сахабалардың жеке пікірлері, қияс (аналогия), истислах (Ислам мен мұсылмандардың мүддесі мен игілігі) және соңында урф (мұсылман әлеміндегі халықтың әдет-ғұрыптары, егер ол шариғаттың жоғары тұрған дереккөздеріне қайшы келмесе). Малик Медина халқының амалдарын, сондай-ақ олардың хадистермен сәйкес немесе қайшы келетінін де қарастырды. Себебі Малик Мединаның (алғашқы үш буын) амалдарын оқшауланған, бірақ сахих хадистерге қарағанда "жанды" сүннеттің жоғары дәлелі деп есептеді. Малик өзіне жүгінгенде дереккөздерін нақтылауға ерекше көңіл бөлді, сондай-ақ салыстырмалы түрде шағын хадистер жинағына, әл-Муваттаға (немесе, Түзу жол) да көңіл бөлді. Бұл дәстүр Зубайр ибн әл-Ауамның пікірінен туындаған. сурет|260px|оң|Қайрауанның Ұлы мешіті, 9 ғасырдан бері Малики орталықтарының бірі ретінде танымал. Қайрауанның Ұлы мешіті Тунис қаласы Қайрауанда орналасқан. Екінші дереккөз – әл-Мудауана – Маликтың ұзақ уақыт студенті болған Ибн Қасим мен оның муджахид студенті Сахнунның бірлескен еңбегі. Мудауана Ибн Қасимнің Маликпен білім алған кездегі жазбаларынан және Сахнун қойған заңдық сұрақтарға берген жауаптарынан тұрады. Онда Ибн Қасим Маликтен цитата келтіреді, ал жазбалар болмаған жағдайда, ол Маликтен алған қағидаларға негізделген өзінің заңдық ой-пікірін жазады. Бұл екі кітап, яғни әл-Муватта және Мудауана, сондай-ақ Маликтың басқа да көрнекті шәкірттерінен алынған басқа да маңызды кітаптар Мухтасар Халилге еніп, кейінірек Малики мазхабының негізін құрайды. Малики мектебі Ханафи мектебіне ең жақын, айырмашылықтары дәрежеде, бірақ түрде емес. Алайда, Ханафи мектебінен айырмашылығы, Малики мектебі аналогияға көп мән бермейді, бірақ Құран мен сахих хадистер нақты нұсқау бермейтін жағдайларда истислах (қоғамдық мүдде) қағидаларын қолданып, тәжірибелі шешімдер қабылдайды.
The Maliki school's sources for Sharia are hierarchically prioritized as follows: Quran and then trustworthy Hadiths (sayings, customs and actions of Muhammad); if these sources were ambiguous on an issue, then `Amal (customs and practices of the people of Medina), followed by consensus of the Sahabah (the companions of Muhammad), then individual opinion from the Sahabah, Qiyas (analogy), Istislah (interest and welfare of Islam and Muslims), and finally Urf (custom of people throughout the Muslim world if it did not contradict the hierarchically higher sources of Sharia). Mālik included the practices of the people of Medina and where the practices are in compliance with or in variance with the hadiths reported. This is because Mālik regarded the practices of Medina (the first three generations) to be a superior proof of the "living" sunnah than isolated, although sound, hadiths. Mālik was particularly scrupulous about authenticating his sources when he did appeal to them, as well as his comparatively small collection of aḥādith, known as al Muwaṭṭah (or, The Straight Path). This tradition were used from opinion of Zubayr ibn al Awwam. thumb|260px|right|The Great Mosque of Kairouan, known since the 9th century as one of the most important Maliki centers. The Great Mosque of Kairouan is situated in the city of Kairouan in Tunisia. The second source, the Al Mudawwana, is the collaborator work of Mālik's longtime student, Ibn Qāsim and his mujtahid student, Sahnun. The Mudawwanah consists of the notes of Ibn Qāsim from his sessions of learning with Mālik and answers to legal questions raised by Saḥnūn in which Ibn Qāsim quotes from Mālik, and where no notes existed, his own legal reasoning based upon the principles he learned from Mālik. These two books, i. e. the Muwaṭṭah and Mudawwanah, along with other primary books taken from other prominent students of Mālik, would find their way into the Mukhtaṣar Khalīl, which would form the basis for the later Mālikī madhhab. The Maliki school is most closely related to the Hanafi school, differing in degree, not in kind. However, unlike the Hanafi school, the Maliki school does not assign as much weight to analogy, but derives its rulings from pragmatism using the principles of istislah (public interest) wherever the Quran and Sahih Hadiths do not provide explicit guidance.