Кіріспе

1924 жылы Невада штатында газбен өлім жазасына кесілген қылмыстық топ мүшесі, АҚШ.

Джи Джон (1895 – 8 ақпан, 1924) – Қытай азаматы, АҚШ-та газбен өлім жазасына кесілген алғашқы адам. Сан-Франциско, Калифорниядағы Хип Синг Тонг қылмыстық ұйымының мүшесі болған Джи, Невада штатының Мина қаласындағы қарсыласы Бинг Кунг Тонг ұйымының мүшесі Том Кунг Киді өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді. Невада штатының түрмесінде оның камерасына тікелей уытты газ құюға жасалған сәтсіз әрекет газ камерасын құруға себеп болды.

Өмірбаян

Джи Джон 1895 жыл шамасында Кантон қаласында кантондық отбасында дүниеге келген. Ол 1907-1908 жылдар аралығында АҚШ-қа көшіп келді. Өмірінің көп бөлігін Калифорния штатындағы Сан-Францисконың Қытай қалашығында өткізді, бірақ ол Стоктон қаласының Қытай қалашығында қысқа ғана уақыт тұрғандығы жазылған. Ги Хип Синг Тонг қоғамының мүшесі болды.

Том Кунг Кидің өлтірілуі

Ге Джон Том Кунг Киді Минада өлтірді, ол Бинг Конг Тонгтың номиналды мүшесі еді. Карсон-Ситиден келген 19 жасар Хьюи Синг, Джидің екі айлық шәкірті және жаңадан Hop Sing Tong-қа қабылданған, Томды нысана ретінде көрсетті. Олар 18 немесе 20 тамызда Ринодан Минаға сапар шекті, оларды шериф орынбасары В. Дж. Хаммилл жергілікті Palace Café-де жұмыс іздеп сұрағанда көріпті. Ол кезде Хаммилл көрген адамдардың Том Кунг Киді өлтіру үшін қалаға келген Тонг мүшелері екені және Тонопаға жұмыс іздеу үшін бара жатқандай көріну үшін жасырынғанын естіген. 1921 жылғы 27 тамыз күні түнде Джи мен Синг Томның үйінің есігін қақты, Джи .38 калибрлі револьвермен қаруланған. Том есікті ашқанда, пижама киген күйі, Сингтің артында тұрған Джи қартты екі рет жүрегіне оқ атты. Томның денесін ертесі күні таңертең оның достарының бірі тауып, бейбіт судья Л. Э. Корнелиусқа хабарлады, ол өз кезегінде Хаммиллге ескертті. Қылмыс орнында екі жұп із тауып, Хаммилл бұл іздерді өткен аптада көрген екі бейтаныс адаммен байланыстырды. Джи мен Синг сол күні Хаммиллдің полиция бастығы Джон Кирклиге Минадан келе жатқан екі күдікті туралы хабарлағаннан кейін Ренода тұтқындалды. Олардың тұтқындалуы ерекше саналды, себебі басқа Тонг өлтірулері көбінесе ашылмаған, ал тамыз айының соңына дейін Тонгтың қатысы бар деген күдікпен тағы үш адам өлтірілді. Тергеу кезінде Синг кісі өлтірудегі рөлін мойындап, Джидің оқ атқандығын айтты, осылайша бірден босатылатынына сенген.

Сот және үкім шығару

Ги мен Сингтің қорғауын Джеймс М. Фрейм мен Фиоре Раффетто адвокаттары жүзеге асырды. Синг өзінің көрсетулерінен бас тартып, Гимен бірге өзін кінәлі емес деп жариялады. 1922 жылдың ақпан айында екеуі де айыпты деп танылып, Невада штатының Минерал округі сотында өлім жазасына кесілді. Сингтің жазасы, ол он тоғыз жаста болғандықтан және Ги оқ атып, қылмысты жасаған адам болғандықтан, өмір бойына түрмеге жабылуға ауыстырылды. Сонымен қатар, "американдық әдет-ғұрыптармен таныс емес, сауатсыз қытай" деп сипатталған Гиден қарағанда, Синг АҚШ-та туған, екі тілді мектепте оқыған және билік органдарымен ынтымақтасқандығы ескерілді; ол 1938 жылы мерзімінен бұрын босатылды. Фрейм Гиге тағайындалған жазаның қатыгездік пен ерекше жаза екенін мәлімдеді, бірақ оның шағымы қабылданбады. Невада Жоғарғы соты штат заң шығарушыларын "қазіргі ғылымға белгілі ең гуманды жолмен өлім жазасын қолданғаны үшін" мақтады.

Өлім

[[Файл:NV Gov Denver Dickerson.]] Дэнвер С. Дикерсон атылуды қадағалады. Шенеуніктер алдымен Гей ұйықтап жатқанда оның камерасына у газды тікелей құюға тырысты. Сағат 9:40-та Гейдің денесі камерадан шығарылып, 12:20-ға қарай түрме ауруханасына жеткізілді. Жеті дәрігерден тұратын топ оны қайтыс деп жариялады, бірақ қалған газ шығуы мүмкін деген опасынан денесін қараудан бас тартты. Гей қайтыс болғанда 29 жаста болды және оның денесі Карсон қаласының түрме зиратына жерленді. Атылудан кейін, Гейдің денесін қараған дәрігерлердің бірі, доктор Делос А. Тернер, Ренодағы АҚШ ардагерлер бюросының майоры, "ғылым үшін" медициналық тәжірибелер жүргізуге рұқсат сұрады. Тернер Гейдің денесіне камфора енгізіп, оны қайта тірілтуге үміттенді. Дикерсон бұл өтінішті қабылдамады.

Реакция

Невада штатының газеті "Невада штатының жаңа өлім заңы ең жоғары сот – адамзатпен бекітілді" деп жариялады. Бірақ, Сан-Хосе Меркьюри Ньюс газеті "Жүз жылдан кейін Неваданы тек өркениет белгілері бар, жабайылар басқаратын, адаспаған мемлекет деп атайтын болады" деп басып шығарды. Түрме бастығы Дикерсон Невада губернаторы Джеймс Г. Скругхэмге және заң шығарушы жиналысқа өлімге әкелетін газды қолданудың тиімсіз екенін, ал ату отряды арқылы өлім жазасын беру әлі де ең жақсы әдіс деп санайтынын хабарлады.