Кіріспе
Конго Республикасының биліктегі партиясы – Конго Еңбек партиясы (КЕП) – Конго Республикасының биліктегі партиясы. 1969 жылы Мариен Нгуаби құрған бұл партия бастапқыда Кеңес Одағына жақын, марксистік-лениндік авангардтық партия болып, Конго Халық Республикасын құрды. 1991 жылы Кеңес Одағының тарауынан кейін, партия орташа солшыл бағытқа ие болды және 2006 жылы әлеуметтік демократияны өзінің негізгі идеологиясы ретінде қабылдады. Дени Сассу Нгуессо – КЕП Орталық комитетінің төрағасы, ал Пьер Мусса – КЕП Бас хатшысы.
The Congolese Party of Labour (, PCT) is the ruling party of the Republic of the Congo. Founded in 1969 by Marien Ngouabi, it was originally a pro Soviet, Marxist–Leninist vanguard party which founded the People's Republic of the Congo. It took a more moderate left wing stance following the dissolution of the Soviet Union in 1991 and adopted social democracy as its principal ideology in 2006. Denis Sassou Nguesso is the President of the PCT Central Committee, and Pierre Moussa is the Secretary General of the PCT.
Бір партиялық билік
ПКТ президенті Мариен Нгуаби 1969 жылғы 29 желтоқсанда құрды және ол құрылғаннан бастап Конго-Браззавильдің жалғыз билік партиясы болды. Бастапқыда партия Конго-Браззавильдің сирек қоныстанған солтүстігінен шыққан әскери шенеуніктермен күшті түрде басылып келді. ПКТ режимі совет үлгісіндегі бірпартиялық социалистік мемлекет ретінде жоспарланғанмен, ол негізінен этникалық-аймақтық сипаттамасы бар әскери режим болды. Оңтүстік этникалық топтарының өкілдері, солтүстікке қарағанда әлдеқайда көп болғанымен, билік құрылымына енгізілді, бірақ жоғары лауазымдарды әрдайым солтүстік өкілдері иеленді. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, партия марксистік-лениндік көзқарастардың кең спектрін ұсынды және 1970-ші жылдардағы ішкі тартыстардан зардап шекті, олар кейде зорлыққа ұшырады. Партияның сол қанатындағы Анже Диавара және Клод Эрнест Ндалла сияқты басшылар радикалды қытайға бағытталған ұстанымды жақтады; олар 1972 жылғы ақпанда Нгуабиге қарсы төңкеріс жасауға тырысты. Партияның оң қанаты марксизм-ленинизмге тек сырттай ғана берілгендігі үшін сынға ұшырады, оны Жоахим Йомби Опанго ұсынды; 1972 жылғы қастандық сол қанаттың Йомби Опангоға деген жеккөрінісінен туындады. Нгуаби 1977 жылғы наурызда түсініксіз жағдайда қаза тапты және оның орнын Йомби Опанго иеленді, оның ПКТ-дегі қарсыластары оның оңшыл ауытқушылығына және партияның маргинализацияланғанына ашуланды, олар оны 1979 жылғы ақпандағы техникалық төңкеріс арқылы құлатты, солтүстіктен келген тағы бір мансапты офицер Дени Сассу Нгуессоны билікке отырғызды. ПТК-ның сол қанатын ұсынып тұрған Сассу Нгуессоның тағайындалуы партияның ортодоксалдығына оралуды білдірді. Сассу Нгуессо радикалды солшыл немесе идеолог емес еді; оның саясаты көбінесе прагматизммен сипатталды және ол Батыспен де, Шығыс блогымен де жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты. Сассу Нгуессо билікті консолидациялаған сайын, 1980-ші жылдарда ПКТ-дегі фракциялықтардың арасындағы айырмашылық азайды, бірақ ішкі билік күресі жалғасты. ПКТ-ның жоғары лауазымды басшыларының бірі, солшыл идеолог Жан-Пьер Тистер Чикая, 1984 жылғы партия съезінде бомба жасауға қатысқан деген айыппен айыпталды және басшылықтан шеттетілді. Партиядағы Франсуа Ксавье Катали басқаратын күшті фракция кеңестік бағытты ұстанымды жақтады; Сассу Нгуессо 1984 жылғы съезде Катали фракциясын ықпалдан шығара алды. Катали кішігірім мемлекеттік министрлікке төмендетілді, бірақ одан әрі жазаланбады; 1986 жылы жүрек талмасынан қайтыс болған кезде ол ұлттық батыр деп есептелді. 1990 жылғы ауыр тәртіпсіздіктер ПКТ режимінің құлауына әкелді. Сассу Нгуессо 1990 жылы көппартиялық жүйені енгізуге және 1991 жылы Ұлттық конференция шақыруға мәжбүр болды. Ұлттық конференция Сассу Нгуессоны қатты сынға алды және ПКТ билігін жоққа шығарды; ол ПКТ-ға жатпайтын өтпелі үкімет құрды және Сассу Нгуессоны номиналды көшбасшы мәртебесіне төмендетті.
Көппартиялық дәуір
ПТК 1992 жылдан 1997 жылға дейін, Паскаль Лисуба президенттігі кезінде оппозицияда болды. Марксистік-лениндік идеологиядан бас тартқанмен, партия Сассу Нгуессоға адал болды және бірпартиялық кезеңнің негізгі тұлғалары оған үстемдік етті. Сассу Нгуессо 1997 жылғы маусым-қазан айларындағы азамат соғысынан кейін қайтадан билікке келді. Дени Сассу Нгуессо, ПТК және Біріккен Демократиялық Күштер коалициясының президенттік үміткері, 2002 жылғы наурыздағы президенттік сайлауда дауыстардың 89,4%-ын алып жеңіске жетті; күшті оппозициялық үміткерлер болған жоқ. ПТК 2002 жылғы мамыр-маусым айларындағы парламенттік сайлауда Ұлттық Ассамблеядағы 137 орынның 53-ін жеңіп алды; кіші, одақтас партиялармен бірге парламенттік көпшілікті құрады. 2006 жылғы желтоқсанда партияның бесінші кезектен тыс съезінде Сассу Нгуессо ПТК Орталық Комитетінің төрағасы болып қайта сайланды, ал Амброуз Нумазалайе ПТК Бас хатшысы болып қайта сайланды. 2006 жылғы съезде сайланған Орталық Комитет 500-ден астам мүшеден тұрады (бұрын 150-ден азырақ мүше болған), ал сол кезде сайланған Саяси бюро 60-тан астам мүшеден, ал Тұрақты хатшылық 15 мүшеден тұрды. Конго-Браззавильдегі саяси жағдай 1990 жылдардың басынан бері күрт бөлініп келді. Сассу Нгуессоға қолдауды нығайту үшін 2006 жылы ПТК-ны кеңейтілген партия ретінде "қайта құру" жобасы қолға алынды. Бас хатшы Нумазалайе қолдағанмен, бұл жоба ПТК-ны жеке партия ретінде сақтап қалуды қалаған Джастин Лекондзу бастаған ПТК "консерваторларынан" қатты қарсылыққа тап болды. 2007 жылғы қарашада Нумазалайе қайтыс болды, ал премьер-министр Исидор Мвуба ПТК-ның уақытша бас хатшысы болды. 2007 жылғы 24 маусым мен 5 тамызда өткен парламенттік сайлауда ПТК 46 орын жеңіп алды. Президенттік көпшілік Сассу Нгуессоны қолдаған партиялар басым көпшілікті құрады: 137 орынның 125-і. Сайлаудан кейін 2007 жылғы желтоқсанда ПТК-ны қоса алғанда, көптеген партиялар бірігіп, Президенттік көпшіліктің біріккен лигасы (РМП) құрылды. РМП-ға мүше партиялар өздерінің ерекшелігін сақтап қалғанмен, бұл біріккендік Сассу Нгуессоның қолдаушылары арасында белгілі бір деңгейде шоғырлану мен ұйымдастыруды жақсартты. 2008 жылғы жергілікті сайлауда РМП партиялары бірлескен кандидаттар тізімін ұсынды. 2011 жылғы шілдеде Бразавильде өткен ПТК-ның алтыншы кезектен тыс съезінде Пьер Нголо ПТК Бас хатшысы болып сайланды. Оның Бас хатшы болып сайлануы күтпеген оқиға болды. Бұл лауазымға ірі тұлға ие болады деп күтілген еді, бірақ Сассу Нгуессо Нголоны таңдады, оны білікті ұйымдастырушы және салыстырмалы түрде бейтарап деп есептеді. Ол "келісімге келуге бейім адам" ретінде қарастырылды: "партияның жеке басын сақтауға ұмтылған, өзгерістің қажеттілігін түсінген консерватор". Партия содан бері Ұлттық Ассамблеядағы ең ірі партия болып қала берді және 2017 және 2022 жылғы парламенттік сайлауларда өкілдігін арттырды.
Мүшелік
1990 жылы партияда шамамен 70 000 мүше болды, ал 2005 жылы шамамен 250 000 мүшеге жетті.
Президент сайлауы
Сайлау үміткері Бірінші тур Екінші тур Нәтижелер Дауыс %Дауыс% 1992 Денис Сассу Нгуессо 131 346 16,75% Жеңілді 2002 1 075 247 89,41% Сайланды 2009 1 055 117 78,61% Сайланды 2016 838 922 60,19% Сайланды 2021 1 539 725 88,40% Сайланды