Құрамындағы ВИЧ-ті қасақана жұқтыру қылмысы

Кіріспе

Адамның иммунжеткіліксіздік вирусын (АИВ) қасақана немесе салқыздап жұқтыру

АИВ-ті қылмыстық жолмен жұқтыру – адамның адамның иммунжеткіліксіздік вирусымен (АИВ) қасақана немесе салқыздап жұқтырылуы. Бұл заңдарда және талқылауларда жиі АИВ-ге қатысты қылмыстық әрекеттермен шатастырылады, ол вирустың жұқтырылуын міндетті түрде талап етпейді және көбінесе, түкіру және тістеу сияқты жағдайларда, жұқтырудың нақты мүмкіндігін қамти алмайды. Кейбір елдер мен юрисдикциялар, соның ішінде АҚШ-тың кейбір аймақтары, АИВ-ті таратуды немесе оған ұшырауды қылмыстық жазаланатын қылмыс деп қарастыратын заңдарды қабылдады, осы қылмылға қатысты айыпталушыларды АИВ-ті қылмыстық жолмен жұқтырумен айыптайды. Басқа елдерде айыпталушылар қазіргі қолданыстағы заңдар бойынша кісі өлтіру, кісі өлтіруге талпыну, дене күші қолдану немесе алаяқтық сияқты қылмыстармен айыпталады. АИВ-ті қылмыстық жолмен жұқтыру қазір АИВ-ті жасыру ретінде белгілі, ол – АИВ-положительный статусын жарияламау қылмыстық құқық бұзушылық болып табылатын кейбір юрисдикциялардағы қылмыстық құқық бұзушылық. Бұл АИВ статусын қасақана немесе білмей жасыру және содан кейін АИВ-ге ұшырату немесе жұқтыру болуы мүмкін. АИВ-ті жасыру қасақана жұқтыруды, кездейсоқ жұқтыруды, білмей жұқтыруды (жұқтырылған адам өзінің инфекциясынан хабарсыз болған жағдайда) және АИВ жұқтыруға әкелмейтін ұшырауды қамтиды. Адамдар зиян келтіру ниеті болмаған және АИВ жұқтырылмаған жағдайда да АИВ-ті жасыру қылмысы үшін айыпталып, сотталуы мүмкін. Кейбір елдердің заңдары жүктілік, босану немесе балаға емшек беру кезінде анадан балаға АИВ жұқтыруды да қылмыстық қылмыс деп санайды.

Ауру жұқтыру мүмкіндігін азайту

Вирустық жүктемесі төмен болу ВИЧ жұқтыру мүмкіндігін азайтады. ВИЧ-ке шалдыққан және тиімді антиретровирустық терапия қабылдап жүрген адамның вирустық жүктемесі соншалықты төмендейді, оны анықтау мүмкін емес (вирустың бір миллилитрде 50 данасынан аз). Анықталмайтын вирустық жүктеме жұқтыруға қабілетсіз. Сыртқы немесе ішкі презервативтерді дұрыс пайдалану да жұқтыру мүмкіндігін айтарлықтай азайтады. Біліп-біліп басқаларға ВИЧ жұқтыру қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайдың бірі – американдық ландшафт архитектор Томас Герра, ол Калифорния штатында басқа адамды қасақана ВИЧ жұқтырғаны үшін сотталған алғашқы адам болды. Сотта прокурорлар Герраға қарсы ісін растау үшін 11 000 мәтіндік хабарлама және 36 аудиожазба ұсынды. Осыдан кейін Герра ондаған басқа да ер адамдарды қасақана ВИЧ жұқтырды деп айыпталды. 2004 жылы АИТВ/ЖИТС-ке шалдыққан адамдардың жаһандық желісі осы топ арасында жүргізілген сауалнамада, осы елдердің шамамен жартысында кем дегенде бір қылмыстық қудалау болғанын, ал Финляндияда, Швецияда және Словакияда АИТВ/ЖИТС-ке шалдыққан адамдардың 0,5-1% қасақана немесе "салмақсыздықтан" ВИЧ жұқтырды деген айыппен қылмыстық қудалауға түскенін анықтады. Әлемдік деңгейде қарағанда, АҚШ және Канадада тіркелген қылмыстық қудалаулардың басым көпшілігі орын алған.

Австралия

Австралияда ВИЧ жұқтырудың алдын алу және таралуына қатысты регламенттер екі дереккөзден табылады: Халық денсаулығы актілерінен және қылмыстық заңнан.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

2010 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс (НҰУ) мемлекеттік денсаулық сақтау заңының 79-бабына сәйкес, ВИЧ жұқтырған адамның жыныстық қатынасқа түсетін барлық серіктеріне өзінің статусын ашуы міндетті. 79-баптың 3-тармағында сотқа жауапкер вирус жұғуын болдырмау үшін барлық қажетті шараларды қолданғанын дәлелдесе, ол қорғанысқа ие болады. Австралияның басқа штаттарында мұндай міндетті заңдық талаптар жоқ. Шаралар кеңес беруден бастап шектеу шараларына дейін, соңғы құрал ретінде қамауға алуға дейін жетеді. Егер қауіпсіз жыныстық қатынас туралы әңгімелесуге қарамастан мәселе шешілмесе, дәрігер ВИЧ-жұқтырған адамның мінез-құлқына бақылау орнату үшін мемлекеттік денсаулық сақтау бұйрығын алуға құқылы. Заңды бұзуы мүмкін деген күдікпен мемлекеттік денсаулық сақтау бұйрығын немесе "басқару" шарасын алған секс-жұмыскерлер мен клиенттердің саны аз. Қылмыстық заң бойынша, егер ВИЧ-жұқтырған адам өз статусын жарияламай, қасақана вирус жұқтырса, ол қылмыстық жауапкершілікке тартылады. НҰУ-дағы тиісті құқық бұзушылықтар қасақана жасалғандары (1900 жылғы Қылмыстық кодекстің 33-бабы) және салдарына немқұрайлы қарағандары (35-бабы) болып бөлінеді. Ауыр дене жарақаты (GBH) анықтамасы қазірде (4(1)(c) тармақтарында) «кез келген ауыр денсаулық ауруын» нақты көрсетеді. Бұл ауыр дене жарақатын келтіру дегеніміз – адамға ауыр денсаулық ауруын жұқтыру. 33-бап бойынша, егер біреу басқа адамға ауыр дене жарақатын келтіруге ниеттенсе, ол 25 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін, ал 35-бап бойынша, егер біреу салдарына немқұрайлы қарап, басқа адамға ауыр дене жарақатын келтірсе, ол 10 жылға дейін, ал егер ол топта болса, 14 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Бұл ВИЧ жұқтыруды да қамтиды. Адам, әдетте, оның іс-қимылының нәтижесінде екінші адамға зиян келтіру қаупі бар екенін білгенімен, осыған қарамастан іс-қимыл жасаса, салдарына немқұрайлы қараған деп есептеледі.

Канада

Канаданың қылмыстық кодексінде ВИЧ-қа қатысты ерекше қылмыстар қарастырылмаса да, ВИЧ жұқтыру туралы ақпаратты жасыру және оған қатысты әрекеттер ауыр дене жарақаты келтіру, ауыр жыныстық шабуыл және басқа да қылмыстар ретінде қудаланды.

Қазіргі заңдар мен саясат

Канадада "ВИЧ-инфекциясы туралы хабарламау" деп аталатын, ВИЧ-инфекциясының қылмыстық жолмен жұқтыруы жыныстық қатынас кезінде ВИЧ-инфекциясының "нақты мүмкіндігі" ретінде анықталады. 2019 жылы Халық палатасының Әділет және адам құқықтары жөніндегі тұрақты комитеті Канадада ВИЧ-инфекциясы туралы хабарламауды қылмыстық қылмыс деп санау туралы есеп жариялады және Халық палатасына және Канада үкіметіне төрт ұсыным жасады. Комитет жыныстық зорлық-зомбылық сияқты бұрынғы заңдарға сүйенудің орнына, ВИЧ-инфекциясын жұқтыру үшін арнайы жаңа заң жасауды ұсынды. Олар бұл заңның тек ВИЧ-инфекциясы нақты жұқтырылған жағдайда ғана қолданылуын және "ВИЧ-инфекциясы бар адамның вирус жүктемесі анықталмайтын болса (қанның бір миллилитріне 200 көшірмеден кем), ешқашан қылмыстық жауапкершілікке тартылмауы керек; (2) презервативтер қолданылса; (3) жұқтырған адамның серігі PrEP қабылдаса немесе (4) жыныстық актінің түрі (мысалы, оральдық секс) жұқтыру қаупінің өте төмен болуы" керек екенін ұсынды. ВИЧ-инфекциясы бар адамдар көбінесе хабарламау туралы заңдарды біледі, бірақ олардың көпшілігі заңды толыққанды түсінбейді немесе өздерінің статусын қашан ашу керектігін немесе жасыру керектігін білмейді.

Тарих

АИТВ-ді жария етпеудің алғашқы маңызды жағдайы – R. v Cuerrier, онда айыпталушы Қылмыстық кодекстің 268-бабы бойынша ауыр зиян келтіру және жыныстық қатынас арқылы АИТВ жұқтыру бойынша айыпталды. Жоғарғы сот төрешінің қате түсінігіне ие болғанын анықтап, ауыр зиян келтіру бойынша екі айып бойынша жаңа сот отырысын бұйырды, бірақ 1999 жылдың мамырында Британдық Колумбияның Бас прокуроры жаңа сот отырысы болмайтынын мәлімдеді. Соттың шешімі қиындық тудырды, себебі ол жыныстық қатынаста АИТВ-позитивті статусты жарияламаумен ғана байланысты болғанымен, L'Heureux Dubé алаяқтың кез келген әрекеті адамның дербестігі мен физикалық қадір-қасиетін бұзғандықтан, барлық түрдегі шабуылға келісімді жоққа шығара алатынын айта отырып, R. v Clarence ағылшын құқығын бірауыздан қабылдамады. Осылайша, Канада заң шығарушы органы АИТВ жұқтыруды қылмыстық қылмыс деп танудан бас тартқандықтан, сот жүйесі туындаған кездегі мәселелерді қарауы керек. R. v Mabior – Канада Жоғарғы сотының серостатусты жарияламау үшін қылмыстық жауапкершілікті анықтайтын соңғы шешімі. 2004 жылы Клауто Мабиорда АИТВ анықталғаннан кейін, ол 2004-2006 жылдар аралығында бірнеше серіктеспен жыныстық қатынас жасаған кезде қарқынды антиретровирустық терапиядан өтті және емделуге ұмтылды. Кондомды ара-тура қолданғанына қарамастан, АИТВ оның серіктестеріне жұққан жоқ. Нәтижесінде, сот Мабиорды ауыр жыныстық шабуыл жасағандығының алты дерегі бойынша кінәлі деп тапты. Кейінгі заңдық прецеденттер АИТВ-позитивті статусты жарияламау, қорғаныс шараларын (кондом қолдану) қолданбаумен біріктірілгенде, "келісімге" жыныстық қатынасты ауыр жыныстық шабуылға айналдыратын жеткілікті алаяқтық әрекет екенін көрсетті, себебі екінші тарапқа дұрыс хабардар болу үшін қажетті ақпарат берілмеген. Соттың "денеге зиян келтірудің маңызды қаупі" бар жағдайларда серостатусты жариялауды негіздеуі Cuerrier ісінен кейін күрт дау тудырды. Cuerrier ісінде "маңызды қаупі" нақты анықталмағандықтан, төменгі соттар АИТВ-позитивті айыпталушыларды осы бапты әртүрлі түсіндіріп қылмыстық жазаға тартты. Mabior ісі, көбінесе, Cuerrier ісіне жауап ретінде және критерийлерді қатаңдатуға жасалған әрекет болып табылады. Mabior ісінде сот "егер (i) жыныстық қатынас кезінде айыпталушының вирустық жүктемесі төмен немесе анықталмаса және (ii) презерватив қолданылса, денеге зиян келтірудің маңызды қаупі болмайды" деп шешім шығарды. 2005 жылдың 1 желтоқсанында Цзянь Гомеши осы мәселе бойынша CBC телеарнасына есеп берді. Ол АИТВ статусын жариялаудың заңдық міндеті бар ма деп сұрады. Ол 1996 жылы диагноз қойылған, бірақ кем дегенде 13 әйелмен қорғанышсыз жыныстық қатынас жасаған Джонсон Азиганың жағдайын келтірді. Азигаға екі адамды өлтіру және 11 адамға жыныстық зорлық-зомбылық жасау айыбы тағылды; прокуратура оның өз статусын жарияламағанын мәлімдеді. 2009 жылы Азига бірінші дәрежелі кісі өлтірудің 2 дерегі, ауыр жыныстық зорлық-зомбылықтың 10 дерегі және ауыр жыныстық зорлық-зомбылық жасауға талпыныстың 1 дерегі бойынша кінәлі деп танылды. Канаданың бірнеше соты жыныстық серігінің АИТВ-позитивті екенін білмеген адамдар жыныстық қатынасқа шынайы келісім бере алмайды деген шешім шығарды. Осының салдарынан Азиганың серіктестерінің өлімі адам өлтірудің жеңіл түрі емес, кісі өлтіру деп есептелді. Алайда, Mabior ісінде Жоғарғы сот АИТВ-позитивті статусты жарияламау әрқашан келісімді жоққа шығарады деген пікірді қабылдамады, оны АИТВ жұқтырудың нақты мүмкіндігі болған жағдайда ғана келісімнің болмайтыны туралы ережемен алмастырды.

The first notable case of HIV non disclosure is R. v Cuerrier, where the defendant was charged with aggravated assault and sexual transmission of HIV under section 268 of the Criminal Code. The Supreme Court found that the trial judge had misdirected himself and ordered a new trial on two counts of aggravated assault but in May 1999, the British Columbian Attorney General announced that a new trial would not take place. The Court's ruling caused difficulty because even though it only concerned non disclosure of HIV positive status in sexual situations, it unanimously rejected the English authority of R. v Clarence, with L'Heureux Dubé stating that any fraud could vitiate consent to all types of assault because the autonomy and physical integrity of the person has been violated. Thus, because the Canadian legislature has declined to criminalize the transmission of HIV, the judiciary must address the issues as and when they arise. R. v Mabior is the Supreme Court of Canada's most recent decision outlining criminal liability for serostatus nondisclosure. After being diagnosed with HIV in 2004, Clato Mabior underwent aggressive antiretroviral therapy and was adhering to treatment at the time of pursuing sexual relations with multiple partners between 2004 and 2006. Despite intermittent condom use, HIV was never transmitted to his partners. Ultimately, the Court convicted Mabior with six counts of aggravated sexual assault. Subsequent legal precedent has established that failure to disclose HIV positive status, combined with failure to utilize protective measures (condom use), is sufficiently fraudulent behaviour to constitute turning "consensual" sex into aggravated sexual assault, since the other party has been denied the information necessary to give properly informed consent. The Court's vague justification for serostatus disclosure under circumstances that lead to "significant risk of bodily harm" remained a particularly contentious issue in the aftermath of Cuerrier. Because Cuerrier did not expressly define "significant risk", lower courts inconsistently criminalized HIV positive defendants based on varied interpretations of the clause. In large part, Mabior represents a response to Cuerrier and an attempt to sharpen the criteria. In Mabior, the Court found that "significant risk of bodily harm is negated if (i) the accused's viral load at the time of sexual relations was low or undetectable, and (ii) condom protection was used." On 1 December 2005, Jian Ghomeshi filed a report on this issue for the CBC. He asked whether there is a legal obligation to disclose HIV status. He held up the case of Johnson Aziga, who was diagnosed in 1996 but then allegedly had unprotected sex with at least 13 women. Aziga was charged with two counts of murder and 11 counts of aggravated sexual assault; the prosecution claims that he did not disclose his status. In 2009, Aziga was found guilty of the 2 counts of first degree murder, 10 counts of aggravated sexual assault and 1 count of attempted aggravated sexual assault. Several Canadian courts had ruled that people who are not informed that a sexual partner is HIV positive cannot truly give consent to sex. As a result, the death of Aziga's partners was automatically considered to be murder instead of the lesser charge of manslaughter. However, in Mabior the Supreme Court rejected the view that consent will always be vitiated by non disclosure of HIV positive status, substituting the rule that there will be no consent only if in addition to the non disclosure there was a realistic possibility of transmission of HIV.

Финляндия

Финляндияда алғашқы қылмыскерлік ВИЧ жұқтыру фактісі Нью-Йорктан келген АҚШ азаматы Стивен Томас болды. Ол 1997 жылы Хельсинкиде 1993-1996 жылдары фин әйелдеріне ВИЧ жұқтырғаны үшін сотталды. 1997 жылдың қаңтар айында Финляндия полициясы Томастың суретін газеттерге жариялап, Томас оннан, тіпті жүздеген фин әйелдеріне ВИЧ жұқтырған болуы мүмкін деп мәлімдеді. 17 әйел Томаспен қорғанышсыз жыныстық қатынаста болғанын айтты. Томас 17 әйелдің 5-іне ВИЧ жұқтырған екені анықталды және оған жұқтырған әр зардап шегушіге 63 000 - 73 000 АҚШ долларын өтеуге бұйырылды. Бұл жаза соттың ішінде көп сынға ұшырады, өйткені фин заңына сәйкес адам өлтіруге әрекеттенген қылмыскерге ең көп жаза 12 жыл. Парламент Омбудсманы Лаури Лехтимая сот судьясына заңды теріс пайдалануы туралы ескерту жасады. Хельсинкидің апелляциялық соты 1997 жылдың желтоқсан айында 11 жыл 6 айға түрме жазасын төмендетті. Бұл іс бойынша құжаттар 40 жыл бойы құпия сақталған. 2002 жылы Стивен Томас тыныш түрде босатылып, Финляндиядан белгісіз жерге айдалды. Финляндиялық Аки Матти Хаккарайнен көптеген әйелдермен қорғанышсыз жыныстық қатынас жасау арқылы ВИЧ-ті жұқтырғаны үшін сотталды. Ол 2005 жылы бірінші рет айыпты болып, ауыр қылмыс жасады деп айыпталып, бір жыл тоғыз айға бас бостандығынан айырылды. 2007 жылдың тамызында Хаккараиненді Рованиеми полициясы қорғанышсыз жыныстық қатынас кезінде Хаккараиненнен ВИЧ жұқтырғанын айтқан жас әйелдің хабарламасынан кейін тұтқындады. 2007 жылдың 5 қазанында полиция Хаккарайненнің есімі мен суретін газеттерге жариялап, онымен жыныстық қатынаста болған барлық әйелдерге хабарласты. Сотта Хаккарайнен әйелдермен қорғанышсыз жыныстық қатынаста болғанын мойындады, бірақ оларды вирусқа жұқтыруға тырысқанын жоққа шығарды. 2008 жылы 22 сәуірде Рованиеми соты Хаккараиненнің бес әйелді ВИЧ-пен жұқтырғанын біліп, 2008 жылы тамыз айында оны ауыр қылмыс жасады деп есептелген бес және ауыр қылмыс жасауға тырысқан 14 айып бойынша кінәлі деп тапты. Ол он жылға түрмеге қамалды. Сонымен қатар, оған вирусты жұқтырған бес әйелге 45 00055 000 евро өтемақы төлеуге бұйрық берілді.

The first case of criminal HIV infection in Finland was that of Steven Thomas, a US citizen from New York, who was convicted in 1997 in Helsinki for knowingly infecting Finnish women with HIV during 1993–1996. In January 1997, Finnish police published Thomas' picture in newspapers and stated that Thomas may have infected tens or even hundreds of Finnish women with HIV. Seventeen women said they had been in unprotected sexual contact with Thomas. Thomas was found to have infected 5 of the 17 women with HIV, and was ordered to pay damages of $63,000–$73,000 to each infected victim. The sentence was widely criticised within the legal system, because under Finnish law the maximum sentence for multiple counts of attempted manslaughter is 12 years. Lauri Lehtimaja, the Ombudsman of the Parliament, gave a warning to the court judge about his misuse of the law. The Helsinki Court of Appeal lowered the sentence in December 1997 to be 11 years and 6 months of imprisonment. The documents of the case were classified for 40 years. In 2002 Steven Thomas was quietly released and deported from Finland to an unknown location. A Finnish man convicted of spreading HIV knowingly through unprotected sex with many women was Aki Matti Hakkarainen. He was first convicted in 2005 and sentenced to one year and nine months in prison for attempted aggravated assault. In August 2007, Hakkarainen was arrested by Rovaniemi police after a report from a young woman saying she had contracted HIV from Hakkarainen during unprotected sex. On 5 October 2007, police published the name and photo of Hakkarainen in newspapers in an effort to reach all women who had had sexual intercourse with him. In court, Hakkarainen admitted to having unprotected sex with the women but denied trying to infect them with the virus. On 22 April 2008, Rovaniemi court concluded that Hakkarainen knowingly infected five women with HIV, and in August 2008 he was found guilty of five counts of aggravated assault and 14 counts of attempted aggravated assault. He was sentenced to ten years in prison. He was also ordered to pay 45,000–55,000 euros compensation to the five women that contracted the virus.

Германия

2010 жылы 16 тамызда Германия Федеративтік Республикасында No Angels неміс поп-музыкалық тобының мүшесі Надя Бенайсса өзінің ВИЧ-позитивті екенін білген кезде бірнеше ер адаммен жыныстық қатынаста болғанын және солардың біреуін жұқтырғанын мойындады, ол кейіннен оған қарсы сотқа шағымданып берді. Ол түрмеге кесілуі мүмкін еді, бірақ оның орнына оған екі жылдық сынақ мерзімі және қоғамдық жұмыс істеу жазасы тағайындалды. Әйелдер ұйымдары әйелдің салқындап ВИЧ жұқтыруы үшін жазалану мүмкіндігіне наразылық білдірді. Ол ешқандай жұқтыру ниеті болмағанын, көп рет кешірім сұрап, "Мен қамауға алынғанда, мен аурумен күресу жолымның дұрыс болмағанын түсіндім. Мен үлкен қателік жасадым. Мен ешқашан серіктесімнің жұқтыруын қалаған емеспін" деді. Ол инфекциясын жасырғанын, өйткені бұл топтың табысына зиян келтіруден қорқуға себеп болар еді деп мәлімдеді. Бенайсса дәрігерлердің оған вирусты жұқтыру қаупі "практикалық түрде нөлге" жуық деп айтқандарын хабарлады.

Ирландия

1995 жылы католик діни қызметкері Майкл Кеннеди Дунгарвандағы жексенбілік уағызында Лондондағы әйелдің жергілікті көптеген еркектерге қасақана ВИЧ жұқтырғанын мәлімдеді. Кеннеди қалалық аңызды таратып жатыр деген консенсус болғанымен, мұндай әрекеттің құқықтық салдары талқыланды. Ирландияда жыныстық қатынас арқылы бейсақтықпен ВИЧ жұқтыру бойынша алғашқы сот үкімі 2018 жылы аудандық сотта шықты. Сотталған ер адам 2009-2010 жылдары екі әйелмен қорғанышсыз жыныстық қатынас жасаған, оларға өзінің ВИЧ-инфекциясы туралы хабарламаған. 2008 жылы ВИЧ-тің В типіне шалдыққаннан кейін, ол тағайындалған ретровирустық препараттарды қабылдауды тоқтатқан, ал 2010 жылы осы екі әйелге де дәл осы типтес ВИЧ анықталған. Ол 1997 жылғы «Адам өміріне қауіп келтірмейтін қылмыстар туралы» заңның 4-бабы бойынша «қасақана немесе бейсақтықпен басқа адамға ауыр зиян келтіргені» үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 2023 жылы Жоғарғы сот оның үкімін қайта қарап, әйелдер мен медициналық мамандардың жағдайлық дәлелдерін «әйелдердің біреуінің басқа жолмен жұқтыру мүмкіндігі жоқ екенін анықтау үшін» көбірек сақтықпен қарастыру қажет деген негізде өзгертті. Бастапқыда тергеушілерге ешқандай жыныстық серіктестері жоқ екенін айтқан екі әйел кейін басқа серіктестері болғанын, бірақ олармен әрқашан презерватив қолданғанын мәлімдеді. 1980-ші және 1990-шы жылдары гемофилияға шалдыққандарға арналған қан өнімдері мен анти-D препаратының ластануы жүздеген ВИЧ инфекциясына әкелді. Тергеу комиссиялары Қан құю қызметі мен Ұлттық гемофилия орталығының шешімдерін сынады, бірақ қылмыстық іс қозғалмады. 1997 жылғы «Адам өміріне қауіп келтірмейтін қылмыстар туралы» заң шприцтермен шабуылдаудың және қолданылған шприцтерді тастаудың көбеюіне жауап ретінде шприцпен шабуылдау немесе қауіп төндіру (6-бап), қасақана иелену (7-бап) және шприц немесе қан контейнерін қою немесе тастау (8-бап) үшін қылмыстық жаза белгіледі. Шабуылдаушының шприцте ВИЧ-позитивті қан бар екенін мәлімдеуі жазаны ауырлататын жағдай болып саналады; құрбан инфекция қаупін сезінуі міндетті емес. Егер «өмірге қауіпті аурумен» ластанған қан немесе сұйықтық берілсе, жазасы – өмір бойына бас бостандығынан айыру.

In 1995, Catholic priest Michael Kennedy alleged in his Sunday sermon in Dungarvan that a woman from London had deliberately infected numerous local men with HIV. While the consensus was that Kennedy was propagating an urban myth, the legal implications of such behaviour were debated. The first conviction in Ireland for reckless HIV transmission via sex was in the District Court in 2018, for a man who had unprotected sex in 2009–10 with two women without informing them of his HIV status. He had neglected to take prescribed anti retroviral medication after a 2008 diagnosis of HIV subtype B, the same strain the two women were diagnosed with in 2010. He was sentenced to 10 years' imprisonment under s.4 of the Non Fatal Offences Against the Person Act 1997 for "intentionally or recklessly caus[ing] serious harm to another". His sentence was overturned by the Supreme Court in 2023, on the basis that circumstantial evidence from the women and medical professionals should have been addressed with greater care "to establish there was no reasonable possibility that either of the women could have been infected another way". Both women had initially told investigators they had no other sexual partners, but later said they had other partners but always used condoms with them. In the 1980s and 1990s contamination of haemophilia blood products and of anti D led to hundreds of HIV infections. Tribunals of inquiry criticised decisions by the Blood Transfusion Service Board and National Haemophilia Treatment Centre, but no criminal charges were made. The Non Fatal Offences Against the Person Act 1997 addressed an increase in syringe attack muggings and abandoned used syringes by creating offences of attacking or threatening with (s. 6), possession with intent (s. 7), and placing or abandoning (s. 8) a syringe or container of blood. It is an aggravating factor for an attacker to assert the syringe has HIV positive blood; the victim need not perceive a risk of infection. If there is actual transmission of blood or fluid contaminated with a "potentially life threatening disease", the penalty is life imprisonment.

Ливия

Ливиядағы ҚВИ (ВИЧ) ісі, сондай-ақ «Болгар медбикелерінің ісі» деп аталады, 1998 жылы 400-ден астам балаға ҚВИ жұқтыруға қатысты деп айыпталған алты шетелдік медицина қызметкерінің сотталуы, шағымдануы және ақыры босатылуымен байланысты. Бұл қызметкерлер Бенгазидегі Эль-Фатих балалар ауруханасында эпидемия тудырды деген айып тағылды. 1999 жылы тұтқынға алынған күдіктілердің арасында бір палестиналық медициналық стажер және бес болгар медбикесі (жиі «медиктер» деп аталады) болды. Медиктердің барлығы айлар бойы соттан мойындау мақсатымен қатыгез азапқа ұшырады. Азаптау процесі Николай Йорданов пен медбикелердің бірі Валя Червианяшканың бірлесіп жазған «Тозақтан жазбалар» кітабында егжей-тегжейлі сипатталған. Нәтижесінде, медиктердің үшеуі мойындауға қол қойды. Оларға алғашқыда өлім жазасы берілді, кейін Ливияның Жоғарғы соты істі қайта қарауға жіберді, содан кейін олар тағы да өлім жазасына кесілді, бұл үкім 2007 жылдың шілде айының басында Ливияның Жоғарғы сотымен бекітілді. Кейін Ливия үкіметі олардың жазасын өмір бойы түрмеге отыруға ауыстырды. Алты адам гуманитарлық мәселелер бойынша Еуропалық Одақ өкілдерімен келісімге келгеннен кейін босатылды. Еуропалық Одақ Ливиядағы алты адамға қатысты айыпты үкімді қолдамады. 2007 жылдың 24 шілдесінде бес медик пен дәрігер Болгарияға экстрадицияланды, онда Болгария президенті Георгий Парванов олардың жазаларын жеңілдетіп, босатып жіберді. Ливия бұл босатуға наразылық білдірді және мәселе әлі де шешілмей тұр. Сонымен қатар, босату шарттарына қатысты дау туындады, оларға қару-жарақ саудасы және Франция президенті Николя Саркозидің 2007 жылдың шілдесінде қол қойған азаматтық ядролық ынтымақтастық туралы келісім кіруі мүмкін деген күдік бар.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландиядағы ВИЧ жұқтырудың алғашқы қылмыстық жағдайы 1993 жылы болды, онда туристік визамен Жаңа Зеландияға келген кениялық Питер Мвай кем дегенде екі әйелді қорғалмаған жыныстық қатынас арқылы ВИЧ-пен жұқтырғаны үшін жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Мвай Жаңа Зеландия полициясының назарына бір әйел онымен жыныстық қатынаста болғаннан кейін ВИЧ жұқтырғанын хабарлағаннан кейін ілікті. Көптеген әйелдер Мвай өзінің ВИЧ-пен ауыратынын айтпағанын мәлімдеді. Олардың кем дегенде екеуінің ВИЧ-инфекциясы анықталды. Питер Мвайға қолданыстағы заңдар бойынша "ауыр дене жарақатын келтіру" және "өміріне қауіп тудыру" айыптары тағылды. 2005 жылдың 6 қазанында Жаңа Зеландияның аудандық соты ВИЧ-положитивті адамдардың жыныстық серіктестеріне өздерінің статусы туралы қауіпсіз жыныстық қатынас сақталған жағдайда айту міндетті емес деп шешті. Аталған жағдайда ер адам жыныстық қатынас кезінде презерватив қолданған, бірақ оральдық жыныстық қатынас кезінде қолданбаған. Оның серігі жұқпаған. Сол ер адам бұрын басқа бір серігімен қорғалмаған жыныстық қатынасқа түсіп, өзінің ВИЧ-статусын жасырғаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған болатын. 2009 жылдың мамыр айында Оклендтен келген 40 жастағы бисексуал ер адам 2008 және 2009 жылдар аралығында кем дегенде бес жас гей еркекке ВИЧ жұқтырды деген күдік туды. Жұқтырған ер адамдардың бірі Жаңа Зеландия полициясына ресми шағым түсірді, секс-клубтар "ВИЧ жұқтыруға қауіпті адам" деп аталатын күдіктіге есіктерін жапты, ал полиция 2009 жылдың 28 мамырында 40 жастағы ер адамды қамауға алды. 2009 жылдың 16 маусымында сот тағы екі адамның шағымын тыңдады, осылайша шағымдардың саны алтыға жетті. Сегіз айыптаудың бірі – "басқалардың қауіпсіздігіне немқұрайлы қарап, 17, 20, 24, 26 және 31 жастағы бес еркек пен 19 жастағы әйелге ауыр дене жарақатын келтіру немесе келтіруге талпыну". Оған "20 жастағы ер адам мен 19 жастағы әйелге қасақана және ешқандай себепсіз ВИЧ ауруын жұқтыру". 2010 жылға жоспарланған сот процесі өте қойған жоқ, себебі он төрт жасқа толмаған адамдарды қасақана ВИЧ жұқтырды деген айыппен сотқа тартылған Глен Миллс 2009 жылдың 30 қарашасында Mt Eden тергеу изоляторында қайтыс тапты, бұған дейін босатуға екі рет сұраныс білдірген болатын.

New Zealand's first case for criminal HIV transmission occurred in 1993, when Peter Mwai, a Kenyan visiting New Zealand on a tourist visa, was sentenced to seven years in prison for infecting at least two women with HIV through unprotected sexual intercourse. Mwai came to New Zealand police attention after a woman reported she had contracted HIV after sleeping with him. Multiple women came forward saying they had unprotected sex with Mwai who had not told them he had HIV. At least two of the women tested positive for HIV. Peter Mwai was charged under existing laws, for causing 'grievous body harm' and 'reckless endangerment'. On 6 October 2005 a New Zealand District Court ruled that HIV positive people need not tell sexual partners about their status so long as safe sex is practiced. In the case being ruled on, the man had used a condom during intercourse but not during oral sex. His partner had not been infected. The same man was convicted of criminal nuisance earlier for having unprotected sex with another partner without revealing his HIV status. In May 2009, a 40 year old bisexual man from Auckland was thought to have infected at least five younger gay men between 2008 and 2009. One of the infected men had laid a formal complaint to the New Zealand police, sex venues shut their doors to what was called a 'HIV predator' and police arrested the 40 year old man on 28 May 2009. On 16 June 2009 the court heard that two more people had come forward with complaints bringing the total to six. The eight charges included that he "with reckless disregard for the safety of others caused – or attempted to cause – grievous bodily harm to five males aged 17, 20, 24, 26, and 31, plus a female aged 19." He faced charges of "willfully and without justification or excuse causing in a male aged 20 and a female aged 19 a disease, namely HIV." The trial set for 2010 did not proceed as Glenn Mills, accused of knowingly exposing fourteen young people to HIV, was found dead in his Mt Eden remand prison cell on 30 November 2009 after having made two unsuccessful applications to be released on bail in prior weeks.

Нидерланды

Үш ВИЧ-позитивті ер адам, Питер Малдер, Ханс Юргенс және Вим Деккер 2008 жылы 14 еркекті мас етіп зорлағандықтан және кейбіреулеріне өздерінің ВИЧ жұққан қанын инъекция салғандықтан, денеге ауыр зиян келтіруге талпынғандығы үшін сотталды. Сот кезінде құрбандардың 12-сі ВИЧ-қа шағылыңған немесе ЖИТС-тен зардап шеккен.

Польша

Польшада, Қылмыстық кодекстің 161-бабына сәйкес, өзгелерді ЖИТС-пен ұқтыру қаупін біліп тұрып тудырған адамдар 3 жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланады.

Ресей

Басқа адамды ЖИТС-пен зарарландыру, егер ол адам бұрын ЖИТС жұқтырғанын білген және оған келісім бермеген жағдайда, қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады.

Ұлыбритания

Жалпы алғанда, тарату 1861 жылғы Жеке тұлғаға қарсы қылмыстар туралы заңның 18, 20, 23, 24 немесе 47-баптарына (сәйкесінше, қасақана немесе тұтқындауға қарсылық көрсету үшін ауыр дене жарақаты, жалпы ауыр дене жарақаты, улану (екі бөлім) және нақты дене жарақаты) жатуы мүмкін. 2006 жылдың 19 маусымына дейін Англия мен Уэльсте 1861 жылғы заңның 20-бабы бойынша жыныстық қатынас арқылы ВИЧ жұқтырғаны үшін жеті адам сотталды, бұл, басқалармен қатар, денеге ауыр зиян келтіруді қылмыстық қылмыс деп санайды. Олардың бесеуі жыныстық қатынас кезінде әйелдерді жұқтырды деген айыппен ер адамдар, біреуі еркек серігін жұқтырғанын мойындаған ер адам, ал біреуі (Уэльсте) әйел болды. 2005 жылы 20 жасар уэльстік әйел жыныстық қатынас кезінде жігітіне ВИЧ жұқтырғаны үшін сотталды, ол инфекцияға шалдыққандығын білген. 2006 жылы 43 жастағы әйел 31 жастағы сүйіктісіне ауыр дене жарақатын абайсызда келтіргенін мойындады. Апелляциялық сот, егер адам ВИЧ-пен ауыратындығын білсе және инфекция туралы хабарламаған адамға ВИЧ жұқтырса, ол абайсыздық танытқан деп шешті және оны 8 жылға бас бостандығынан айырды. Ауруды "келтіру" үшін шабуылға қатысқандығын дәлелдеу қажет емес еді. Олар қарым-қатынастағы адамнан кездейсоқ жыныстық қатынастағы "белгілі тәуекелдермен" салыстырғанда, ашудың жоғары стандарты күтілуі мүмкін екенін мойындады. Мэтью Уэйт бұл істі сынға алды. R. v Konzani ісінде сол сот ВИЧ-ті абайсызда жұқтыруда айыпталған адам келісім "ерікті" немесе "хабардар" болған жағдайда ғана өзін қорғауға құқылы екенін шешті. Басқаша айтқанда, сот "жұқтыру қаупін ерікті түрде қабылдау" мен "жұқтыру қаупіне ерікті түрде келісу" арасындағы айырмашылықты көрсетті. Бұл келісім тек ең ерекше жағдайларды қоспағанда, бұрыннан белгілі ВИЧ-позитивті статусы туралы хабарланған жағдайларда ғана қорғаныс ретінде қолданылатынын көрсетеді. 2006 жылдың маусым айына дейін Ұлыбританияда екі әйел ВИЧ жұқтырғаны үшін сотталды. Біріншісі, Кардиффтен, 2 жылға бас бостандығынан айырылды; екіншісі, Сара Джейн Портер, ВИЧ-ті абайсызда жұқтыру арқылы ауыр дене жарақаты үшін айыпталды және 2006 жылдың маусым айында 32 айға бас бостандығынан айырылды. Ұлттық СПИД сенімі Англия мен Уэльсте жыныстық қатынас арқылы ВИЧ-ті абайсызда жұқтырған адамдар туралы жағдайлардың тізімін жариялады. 2017 жылдың қараша айында Дэрилл Роу есімді адам бес адамды қасақана вирусты жұқтырғаны және тағы бесеуін жұқтыруға тырысқаны үшін ауыр дене жарақаты үшін сотталды. Роу ісі Ұлыбританияда сотталушы вирусты абайсызда емес, қасақана жұқтырғаны үшін кінәлі деп танылған алғашқы іс ретінде хабарланды. 2017 жылы тағы бір адам, Антонио Рейес Минана, екі еркек серігінен өзінің ВИЧ-пен ауыратындығын жасырғаны үшін ауыр дене жарақаты үшін сотталды. Таратуды дәлелдеу қажет болған жағдайда туындайтын маңызды мәселе – шағымданушының ВИЧ инфекциясының көзін анықтау. Бұл таралу жолын және уақытын дәлелдей алмаса да, филогенетикалық талдау көптеген сотталуларда жауапкер мен шағымданушыдан алынған үлгілердегі ВИЧ штамдарының қаншалықты тығыз байланысты екенін көрсету үшін қолданылды. Қылмыстық тергеудегі филогенетикалық талдаудың мәселелері мен проблемалары aidsmap-тың 2007 жылғы есебінде талқыланды. Экономикалық және әлеуметтік зерттеулер кеңесінің 2011 жылы қаржыландырған "ВИЧ/СПИД және құқық: теория, практика және саясат" семинарының Кель университетіндегі ұсыныстары криминализация мәселесімен айналысады.

Transmission generally may fall under sections 18, 20, 23, 24 or 47 of the Offences against the Person Act 1861 (respectively grievous bodily harm (GBH) with intent or to resist arrest, GBH generally, poisoning (two sections), and actual bodily harm). As of 19 June 2006, there had been seven convictions for the sexual transmission of HIV in England and Wales under s.20 of the 1861 Act which, inter alia, criminalizes the reckless inflicting of grievous bodily harm. Of these, five were men accused of infecting female partners during sex, one was a man who pleaded guilty to infecting a male partner, and one (in Wales) was a woman. In 2005, the 20 year old Welsh woman was convicted of infecting her boyfriend with HIV during sex, knowing she had the infection. In 2006, a 43 year old woman pleaded guilty to recklessly inflicting grievous bodily harm on her 31 year old lover. the Court of Appeal held that a person was reckless if, knowing that they were HIV positive, they transmitted HIV to a person who had not been told of the infection, and convicted him of a total sentence of 8 years' imprisonment. It was not necessary to prove that the transmission had involved an assault for the "inflicting" of the disease. They acknowledged that there could be a higher standard of disclosure expected of someone in a relationship, compared with the "known risks" involved in casual sex. Matthew Weait has critically discussed the case. In R. v Konzani the same court held that a person accused of recklessly transmitting HIV could only raise the defense of consent, in cases where that consent was a "willing" or "conscious" consent. In other words, the court distinguished between "willingly running the risk of transmission" and "willingly consenting to the risk of transmission". This suggests that consent will only operate as a defense—in all but the most exceptional of cases—where there has already been prior disclosure of known HIV positive status. as of June 2006, two women have been convicted for passing on an HIV infection in the UK. The first, from Cardiff, was jailed for 2 years; the second, Sarah Jane Porter, was convicted of grievous bodily harm through the reckless transmission of HIV, and was sentenced to 32 months in prison in June 2006. The National AIDS Trust has published a table of cases of people in England and Wales charged with reckless sexual transmission of HIV. In November 2017, a man called Daryll Rowe was convicted of grievous bodily harm after intentionally infecting five men with the virus and attempting to infect five more. The Rowe case has been reported as being the first case in the United Kingdom where the defendant was found guilty for intentionally rather than recklessly transmitting the virus. In 2017, another man, Antonio Reyes Minana, was convicted of grievous bodily harm after withholding his HIV status from two male partners. An important issue that arises where proof of transmission is required is establishing the source of the complainant's HIV infection. Although it cannot prove the route and timing of transmission, phylogenetic analysis has been used in many trials to demonstrate how closely related HIV strains in samples taken from the defendant and complainant are. The issues and problems surrounding phylogenetic analysis in criminal investigation are discussed in a 2007 report by aidsmap. Presentations from the Economic and Social Research Council funded 2011 seminar series "HIV/AIDS and Law: Theory, Practice and Policy" at Keele University deal with the question of criminalization.

Шотландия

2001 жылдың ақпан айында Стивен Келли, бұрынғы сотталған және бұрынғы инъекциялық есірткі пайдаланушы, шотландтың жалпы құқығы бойынша "абайсыздықпен денсаулығына зиян келтіргені" үшін сотталды, осылайша ол бұрынғы өмірлік серігіне ВИЧ жұқтырды. HMA v Deveraux (2010) ісінде ВИЧ-положитивті сотталушы төрт мәрте абайсыздықпен зиян келтіргені үшін кінәлі деп танылды, оның бірі жәбірленушінің ВИЧ жұқтыруына әкеп соқты.

Америка Құрама Штаттары

Қылмыстық заңдар ХИВ жұқтыруды таратқаны үшін негізінен штат деңгейінде қолданылады. Бұл заңдарға Райан Уайт КЕЙР заңының қабылдануы айтарлықтай әсер етті, ол штаттық ЖИТС-ті емдеу бағдарламаларына федералдық қаржыландыруды аталған заңдар қабылданған штаттарға байланысты етті. 2010 жылдың шілдесінде Ақ үй ХИВ/ЖИТС саясатында маңызды өзгеріс жариялады, бұл өзгеріс Скотт Бёррис, Темпл университетінің заң профессоры және оның Қоғамдық денсаулық сақтау заңдары зерттеу бағдарламасының директоры жүргізген қоғамдық денсаулық сақтау заңдарының зерттеулеріне негізделген. Обама әкімшілігінің АҚШ-тағы ХИВ/ЖИТС стратегиясында «осы типтегі заңдардың (ХИВ жұқтыруды қылмыстық қылмыс деп санайтын) сақталуы мен күшін арттыру ХИВ жұқтыру жолдары туралы ғылыми дәлелдерге қайшы келеді және ХИВ-ті тексеру мен емдеуді ынталандырудың қоғамдық денсаулық мақсаттарына кедергі келтіруі мүмкін» деген қорытынды жасалды. 2010 жылдың күзінде ХИВ заңдары және саясаты орталығы «Позитивті әділет жобасы» атты науқанды бастады, бұл науқан АҚШ-тың қылмыстық әділет жүйесінде ХИВ жұқтырған адамдарға қатысты стигмамен және кемсітушілікпен күресуге бағытталған. Ол 2010 жылы 50 штат, Колумбия округі, АҚШ территориялары, федералды үкімет және әскери қызметте ХИВ-қа қатысты заңдар мен қудалаулар туралы нұсқаулық жариялады. 2011 жылдың 23 қыркүйегінде конгрессмен Барбара Ли (D CA) H. R. 3053 заң жобасын ұсынды, ол «ХИВ-қа қатысты заңдық кемсітушілікті ынталандыратын және рұқсат ететін қолданыстағы саясатты жою туралы» немесе «ХИВ-қа қатысты кемсітушілікті жою туралы» заңды жою туралы. REPEAL ХИВ-қа қатысты кемсітушілік туралы заң жобасы ХИВ-қа қатысты қылмыстық істер бойынша жеке тұлғаларды қудалауға қатысты барлық федералды және штаттық заңдарды, саясаттарды және ережелерді қарауды талап етеді. Заң жобасы Денсаулық сақтау жөніндегі кіші комитетте қарастырылмай қалды.

Соттар қылмыстық іс жүргізуден туындаған қылмыстық жазаларды жеңілдету немесе жою үшін ХИВ жұқтырудың статистикалық ықтималдығын қарады. Мысалы, 2015 жылдың 23 ақпанында АҚШ Қарулы күштерінің апелляциялық соты техникалық сержант Дэвид Гутьерреске қатысты жасалған ауыр қылмыс айыбын қайтарып алды, себебі жыныстық қатынас арқылы ХИВ жұқтыру қаупі қолданылатын заң бойынша «өлімге немесе ауыр дене жарақатына» әкелуі мүмкін емес деп танылды. 2017 жылдан бастап Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) қанда ХИВ деңгейі анықталмайтын адамдардың вирусты жұқтыра алмайтынын, бірақ олар емдеу режимін қатаң сақтаған жағдайда ғана мүмкін екенін мәлімдеді.

Қылмыстық заңдарды сынға алу

АИТВ-ті жасыруды қылмыстық жазаға тартудың салдары зерттелді. Мұндай заңдар АИТВ-ға қатысты стигманы күшейтетіні және қоғамдық денсаулыққа кері әсер ететіні көрсетілді. АИТВ-ті жасыру туралы заңдар мен АИТВ жұқтыруды қылмыстық қылу адамдардың АИТВ-ға тестілеуге қол жеткізуін және өздерінің статусын ашуын немесе денсаулық сақтау қызметкерімен жыныстық денсаулық туралы әңгімелесуін азайтуы мүмкін. Канададағы қылмыстық қудалаудың 10% ғана АИТВ-ді жасыруға қатысты болғанымен, сотталған секс-жұмыскерлер, абориген әйелдері және зорлық-зомбылықтан зардап шеккендердің үлесі артық. Сондай-ақ, кінәнің төмен деңгейіне негізделген істерде (яғни, қиын өмірлік жағдайлар, спонтанды жыныстық қатынас, билік органдарымен ынтымақтастық, презервативтерді қолдану және айыпталушының шағымданушыдан зорлық көргеніне дәлелдер) әйелдер мен аборигендердің үлесі жоғары. Оңтүстік Африканың АИТВ-мен жұқтырған Жоғарғы сотының судьясы Эдвин Камерон Мексика қаласында өткен XVII Халықаралық СПИД конференциясында қылмыстық жазалауға қарсы сөйледі.