Кіріспе

Бельгияның Валония Брабанты провинциясы (bʁabɑ̃ walɔ̃; Waals Brabant;) – Бельгияның француз тілінде сөйлейтін Валония аймағында орналасқан провинция. Ол (солтүстіктен бастап, сағат тілі бойынша) Фламанд Брабанты (Фламанд аймағы) провинциясымен және Лиеж, Намюр және Эно провинцияларымен шектеседі. Валония Брабантының астанасы және ең ірі қаласы – Вавр. 2019 жылғы қаңтар айының мәліметтері бойынша облыстың халқы 403 599 адамды құрайды.

Этимология

Валон – батыс герман тіліндегі *walh (“шетелдік, жат, кельт немесе латын тілінде сөйлейтін”) деген сөздің бельгиялық нұсқасы. Брабант – көне голланд тілінен *brākbant (ортағасырлық латын тілінде pāgus brācbatensis, Bracbantum, Bracbantia), франк тілінен, протогерман тілінен *brēk, *brekaną (“бос жатқан, бастапқыда ‘жырту’) + *bant, *bantō, *banti (“аудан, өңір”) шыққан. “Бельгия” және “Фландрия” терминдері сияқты, “Валлония” және “Брабант” терминдері де қазіргі заманғы саяси құрылымдардан әлдеқайда көне, бірақ олар саяси шекаралар өзгеше болған кезде аймақта қолданылып келген. Мысалы, Луи де Хейнен 1628 жылы былай деп жазды: “Бельгия [өңір (контре немесе провинция)] – Франция, Германия және Солтүстік теңіз арасындағы үлкен ел (pays). Бұл ел әдетте шамамен тең екі өңірге бөлінеді, яғни Бельгияның Валониясы және Бельгия немесе кейбір деректер бойынша Фламанд Германиясы [belge wallonne et belge allemagne ou flamande, selons aucun]. Де Хейнен өз уақытында валлондықтар мен неміс немесе фламандтық Бельгияны ажырату тілге негізделгенін атап өтті: валлондықтар француз тілінде сөйлейді, ал басқалары төменгі неміс (un bas alleman) диалектісінде сөйлейді, оны адамдар, әсіресе шетелдіктер фламанд деп атайды. Осы екі ірі бельгиялық өңірдегі провинциялар арасында ол “француз немесе валлондық Фландрияны” – қазір негізінен Францияда қалғанын, қалған “Фландриямен”, ал “Лотьер немесе валлондық Брабант (брабант валлон)” – Брабанттың үлкен “неміс немесе фламандтық” бөлігімен салыстырды, ол сол кезде қазіргі Нидерландыға дейін созылып кеткен. Де Хейнен мен оның замандастары үшін “Бельгия” қазіргі Бельгиядан әлдеқайда үлкен болған, ол ескі Бургундия Нидерландысымен және оған байланысты шіркеу басқаратын княздықтармен сәйкес келеді. Сондықтан “Бельгия” Нидерланды мен Люксембургтің барлығын, сондай-ақ Францияның бір бөлігін қамтыды. Керісінше, “Фландрия” термині бүгінгідей үлкен емес, солтүстік теңізге жақын Фландрия графтығының билік еткен аймағымен теңестірілуі мүмкін. Жоғарыда айтылғандай, де Хейненнің өзі голланд тіліне, оның ішінде ескі Фландрия аймағынан тыс диалекттерге қатысты “фламанд” деген сөзді қолданған, бірақ ол “фламанд” термині бастапқыда қолданылғаннан гөрі үлкен аумақты қамтитынын атап өтті, себебі ортағасырлық графтықтың беделі шетелдіктерге де танымал болды.

Тарих

1815 жылы маусым айында осы провинцияда Ватерлоо шайқасы болды. Валониялық Брабант 1995 жылы бұрынғы Брабант провинциясы үш бөлікке бөлінуі нәтижесінде құрылды: екі жаңа провинция – Валониялық Брабант және Фламандтық Брабант; сондай-ақ, енді ешқандай провинция құрамына кірмейтін Брюссель астанасы аймағы. Бұл бөліну Белгияның үш аймаққа (Фландрия, Валония және Брюссель) федерализациялануына байланысты жасалды.

Экономика

Облыстың өңірлік жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 2018 жылы 19,3 млрд. евроны құрады, бұл Бельгияның экономикалық өнімінің бар болғаны 4,2%-ын білдіреді. Сол жылы сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ 42 300 евроны құрады, бұл ЕО27 орташа көрсеткішінің 140%-ына тең. Жұмыс істейтін әрбір адамға шаққандағы ЖІӨ одан да жоғары – ЕО27 орташа көрсеткішімен салыстырғанда 157% құрады. Осылайша, Валония Брабанты Бельгияның басқа провинцияларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішкентай, бірақ ең бай провинция болып табылады. Валония Брабантының оңтүстігіндегі қалған төрт Валония провинциясының жан басына шаққандағы ЖІӨ айтарлықтай төмен, ешқайсысы 2018 жылы 30 000 евродан аспады. Бұл байлықтың бір бөлігі, әсіресе, Валония Брабантының көптеген тұрғындары жұмыс істейтін, провинция емес, көршілес Брюссель астанасының экономикасымен байланысты. Салыстыру үшін, Брюссельде сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ 61 300 евроны құрады, бұл ЕО орташа көрсеткішінің 203%-ына тең, бірақ Валония Брабантынан айырмашылығы, жұмыс істейтін әрбір адамға шаққанда 161% құрайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Үлкен Валония аймағы өнеркәсіптік дамудың алғашқы аймақтарының бірі болды, ол негізінен Валония Брабантының оңтүстігінде орналасқан, «Сильон индустриал» деп аталатын аймақта шоғырландырылды. Валония Брабантындағы Клабек қаласында да болат өндірісі болды, ол әлі де жұмыс істеп тұр. Брюссель-Шарлеруа каналындағы Ронкиердің көлбеу жазықтығы провинция арқылы өтеді, бұл «Сильон индустриал» аймағының маңызды қалаларының бірі Шарлеруа мен Брюссельді, сондай-ақ Валония Брабантының солтүстігіндегі Антверпен портын байланыстырады. Бүгінде Лувен университеті (UCLouvain) Валония Брабантында орналасқан. Лувен-ла-Нев ғылыми паркі өнеркәсіп пен UCLouvain арасындағы ынтымақтастықты дамытып, аймақтық экономикалық дамуға үлес қосады. Ол Оттиньи-Лувен-ла-Нев қаласы және Мон-Сен-Гибер муниципалитетінің (Брюссельден 30 км қашықтықта) аумағында 231 гектарды қамтиды. Басты қызмет салалары – биология, химия, ақпараттық технологиялар және инженерия. Паркте 135 инновациялық компания, 4500 жұмыскер және университеттің бизнес-инкубаторы орналасқан. Пиетрен – Валония Брабантындағы Жодойн деген шағын ауылдың атымен аталатын үй шошқасының бір түрі. Бұл провинцияның ең маңызды қаласы – Нивель, онда Сент-Гертруданың коллегиялық шіркеуі және оның батыс бөлігі орналасқан. Рикссансарттағы Recherche et Industrie Thérapeutiques компаниясы (2000 жылы GlaxoSmithKline Biologicals деп аталды) әлемдегі жетекші вакцина өндірушілерінің бірі болып табылады және әлемдегі вакциналардың шамамен 25%-ын қамтамасыз етеді: GSK Biologicals Рикссансар, Вавр және Гемблукс қалаларындағы Валониялық жерлерде 5300-ден астам адамды жұмыспен қамтиды. Компания әр секунд сайын 36 доза вакцина таратады. Солтүстік Еуропадағы осы кезеңдегі ең жақсы сақталған қамалдардың бірі – Корруа-ле-Шатоны 21 ғасыр фламанд суретшісі Вим Дельвой 3,3 миллион евроға сатып алды. Ол Корруа-ле-Шатоны заманауи өнер мұражайына айналдыруды жоспарлап отыр.