Кіріспе

"Goodnight, Irene" немесе "Irene, Goodnight" – 20 ғасырдың американдық халық әні, 4/4 өлшемінде жазылған. Алғаш рет 1933 жылы американдық блюз музыканты Хадди 'Lead Belly' Ледбеттер орындаған. The Weavers тобының 1950 жылы жазған нұсқасы хит-парадтарда бірінші орын алды. Әннің мәтіні әншінің Айрин атты сүйіктісімен болған қиын өмірі мен оның қасіреті мен көңілсіздігін баяндайды. Көптеген шумақтарда өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойлар тікелей айтылады, ең әйгілісі – "кейде мен өзенге секіріп, суға батуды қатты қалаймын" деген жол. Бұл жол 1964 жылы Кен Кесидің "Sometimes a Great Notion" романының және Джон Мелленкамптің 1989 жылғы "Big Daddy" альбомындағы осы аттас әннің атауына шабыт берді. Аталған альбомның өзі американдық халық музыкасының дәстүрлерімен тығыз байланысты.

Шығу тегі

1886 жылы Гасси Лорд Дэвис «Ирен, жақсы түн» атты ән жариялады. Әннің мәтіні «Goodnight, Irene» әнімен салыстырғанда Дәвис жазған мәтінге ұқсас келіп, Хадди Ледбеттердің әні Дәвис мәтініне негізделгенін көрсетеді. Музыкасында да кейбір ұқсастықтар бар, әйтсе де уақыт өлшемдеріндегі айырмашылықтарға қарамастан, екі әннің де байланысты екенін көрсетеді. Ледбеттердің сөзіне сенсек, ол әннің негізгі бөлігін – рефрен мен бірнеше шумақты алғаш рет Террилл інісінен естіген. Ледбеттердің тағы бір інісі, Боб Ледбеттер, ол да әннің шамамен бірдей нұсқасын жазған, осы әнді Терриллден үйренгенін айтты. Хадди Ледбеттердің туыстары ол 1908 жылға дейін қызы Ирен Кэмпбеллге арнап осы әнді орындаған болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ледбеттер кейін әнді алты шумаққа дейін кеңейтті. Конгресс кітапханасы үшін жасалған жазбаларда «Ирен» әнінің үш нұсқасы бар. 1933 жылы жазылған бірінші нұсқада екі шумақ және екі хор, 1934 жылғы екінші нұсқада төрт шумақ және төрт рефрен, ал 1936 жылғы үшінші нұсқада алты шумақ және алты рефрен, сондай-ақ ұзақ сөйлеу бөлімі бар. Бұл үш аккордты ән, «халық балладасы» ретінде сипатталады, ол 19 ғасырдың танымал музыкасының ауызша дәстүр арқылы жеткен үш фразалық мелодияға ие. Нил В. Розенберг «Ирен» әнін Гасси Л. Дэвистің 1886 жылғы «Ирен Good Night» әнінің «халықтық қайта құрастырылуы» деп атады. Хэнк Уильямс әуенді ағылшын балладалық дәстүрімен байланыстырды, оны «Пере Элен» деп білетін тау әні арқылы. Лид Белли 1908 жылға дейін Террелл мен Боб інілерінен үйренген тәсілмен «Ирен» әнін орындағанын айтты. 1930 жылдарға қарай ол әнді өзіне тән етіп, ырғағын өзгертіп, көптеген шумақтарын қайта жазды. Джон мен Алан Ломакс Боб Ледбеттердің ән нұсқасын жазды. 1941 жылы Вуди Гатри бұл әуенді өзінің «Жаңа келісім» әнұраны «Roll On, Columbia, Roll On» үшін пайдаланды. «Ирен» әні 1930 және 1940 жылдары Лид Беллинің өнерлеріндегі маңызды бөлік болып қала берді. 2002 жылы Лид Беллидің Конгресс кітапханасы үшін жасаған жазбасы «Грэмми даңқы залы» сыйлығына ие болды.

Жігушілердің аудармасы

1950 жылы, Лид Белли қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, американдық фолк-тобы The Weavers "Goodnight, Irene" әнін жазды. Бұл Decca лейблінің B жағы болды, оны Милт Габлер шығарды. Аранжировканы Гордон Дженкинс жасады. Ән ұлттық хитке айналды, сондай-ақ A жағындағы Tzena, Tzena, Tzena әні де танымал болды; сатылым 2 миллион данаға жетті. Сингл алғаш рет 1950 жылдың 30 маусымында Billboard Best Sellers in Stores тізіміне енді және 25 апта бойы тізімде тұрды, 13 апта бойы бірінші орынды иеленді. The Weavers әдетте түпнұсқаға адал болғанымен, Лид Беллидің кейбір мәтіндерін жойды, соның салдарынан Time журналы оны түпнұсқаның "құрғақ" және "сәнделген" нұсқасы деп сипаттады. Қазір көбінесе The Weavers нұсқасы қолданылады, ал Billboard бұл әнді 1950 жылдың ең үздік әні деп таныды. Бұл ән 1980 жылдың 28 қарашасында The Weavers тобының тарихи соңғы концертін аяқтады.

Мұқабалар

The Weavers тобының табысынан кейін көптеген басқа да әртістер осы әннің нұсқаларын шығарды, олардың кейбіреулері бірнеше жанрда коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Фрэнк Синатраның Weavers тобынан бір ай соң шыққан орындауы 10 шілдеде Billboard журналының «Ең сатылатын әндер» тізімінде тоғыз апта бойы тұрып, 5-орынға дейін көтерілді. Сол жылы Эрнест Табб пен Ред Фоули осы әнмен ел музыкасы тізімінде 1-орынды иеленді, ал Александр Братс, Деннис Дей және Джо Стаффорд шығарған нұсқалары «Ең сатылатын әндер» тізімінде сәйкесінше 26-орын, 17-орын және 9-орынды иеленді. 1950 жылы Мун Мулликан осы әнмен ел музыкасы тізімінде 5-орынды жеңіп алды, ал Пол Гейтен мен оның оркестрінің орындауы сол жылы Billboard R&B тізімінде 6-орынға жетті. Cash Box тізімінде, барлық қол жетімді нұсқалар біріктірілген рейтингте, ән 1950 жылдың 2 қыркүйегінде 1-орынға көтеріліп, 13 апта бойы сол деңгейде тұрды. Ән Зигги Таланттың 1950 жылы шыққан «Please Say Goodnight to the Guy, Irene» пародиязының негізі болды. Сонымен қатар, ол 1954 жылы Ханк Томпсонның «Wake Up, Irene» әніне жауап ретінде жазылған, Billboard елдік тізімінде 1-орын алған туындыға шабыттандырды. Том Уэйтс осы әнді «Orphans: Brawlers, Bawlers and Bastards» альбомына қосты, ал Кит Ричардс оны өзінің үшінші жеке альбомы «Crosseyed Heart» альбомына енгізді.

Басқа хит нұсқалары

1959: Билли Уильямс АҚШ Billboard поп-тізімінде 75-орынға жетті. 1962: Джерри Рид АҚШ поп-тізімінде 79-орынға жетті.

Футболдағы қолдану

"Goodnight Irene" әнін ағылшын футбол командасы "Бристоль Роверс" клубының жанкүйерлері орындайды. Алғаш рет 1950 жылы "Плимут Аргайлға" қарсы үйдегі ойыннан бір күн бұрын стадионда өткен фейерверк кешінде шырқалды. Ойын кезінде, келесі күні "Роверс" командасы жеңіске қадам басып, "Аргайл" командасының аз ғана жанкүйерлері ерте кетіп, "Роверс" жанкүйерлері "Goodnight Argyle" деп ән салды. Бұл ән "Плимут Аргайл" жанкүйерлері бұрыннан бері орындап келген, соның салдарынан "Бристоль Роверс" жанкүйерлері оларды қысымға алып, қалжыңдады.

Басқа қолданыстар

Кәсіби күрес спортында "Сүйкімді" Адриан Адонис өзінің жеңісті әдісін – стандартты мойын құлыптауын – "Қош бол, Ирен" деп жиі атаған. 2013 жылғы BioShock Infinite видео ойынында бұл ән ойынның басындағы Raffle Fair-де естіледі. Бұл оқиғаның уақытқа қатысты дұрыс еместігінің алғашқы белгісі, себебі оқиға 1912 жылы өтеді.