Кіріспе

Жолды анықтау немесе жіктеу нөмірі – Жолдың (немесе қатынастың) нөмірі, белгісі немесе қысқартылған атауы – бұл жолдарды басқару органының жолдың нақты бір бөлігін басқа жолдардан ажырату үшін, сондай-ақ оның класын көрсету үшін (мысалы, тас жол, басты жол, аймақтық жол және т.б.) берген сандық (немесе әріптік-сандық) белгі. Таңдалған нөмірлер қана ішкі басқару мақсатына ғана қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе олар жол бойындағы белгілерде де көрсетіледі және карталарда белгіленеді.

Префикстер

Жол белгілерінде жолдардың класын көрсету үшін әріптер жиі қолданылады. Осындай кластағы жолдар жол нөмірі арқылы бір-бірінен ажыратылады. Мұндай әріптерді қолдану тәсілі жолды қамтитын және басқаратын елге немесе басқа саяси құқық аймағына байланысты. Мысалы, A1 тас жолдарының арасында Испаниядағысы A мен 1 арасында тыныс белгісімен (Autovia A 1) жазылса, Германияда Autobahn 1 A 1 деп жазылады, A мен 1 арасында бос орын болады. Аргентинада A мен 1 арасында нөлдер орналасқан (Autopista A001).

Ел бойынша

Елге байланысты, жолға тағайындалған әріп жол сапасын бағалау жүйесінің бір бөлігі болуы мүмкін, әсіресе шетел тілінде жол түрінің аббревиатурасы ретінде қолданылуы немесе географиялық аймақтарға бөлу жүйесіне сілтеме жасауы мүмкін, мысалы, Аппалач аймағының даму автожолдары жүйесі немесе АҚШ-тағы Калифорния, Айова және Мичиган штаттарының округтік автожол жүйелері.

Австралия

Австралияда жол маршруттары атаулы жолдардың бөліктерімен белгіленеді, көбінесе бірнеше жолдың бөліктерін қамтиды. Көптеген басқа елдерден өзгеше, Австралиядағы басым бөліктегі магистральдар тек өз аттарымен аталады. Мемлекеттік жолдарды басқару органдары ішкі қолдану үшін жеке нөмірлеу жүйелерін пайдаланады. Алғашқы жол таңбалау жүйесі Австралияға 1950 жылдары енгізілді. Ұлттық маршруттар маңызды мемлекетаралық бағыттарға берілді – еліміздегі ең маңызды жол байланыстары. Ұлттық 1-маршрут Австралияның жағалауы бойынша айналатын жолға белгіленді. Мемлекеттік маршрут таңбалау жүйесі ұлттық жүйені толықтыру мақсатында, штаттар ішіндегі аймақтық және қалалық маршруттар үшін жасалды. Австралияның көптеген штаттары мен аумақтарында әріп-сандық маршруттар енгізіліп, бұрынғы жүйелерді ішінара немесе толығымен алмастырды.

Ұлттық жолдар мен автомобиль жолдары

1955 жылы Австралияда бағытталған жүруді жеңілдету үшін Австралияның Ұлттық маршрут нөмірлеу жүйесі енгізілді. Ұлттық маршрут нөмірлері бағыт көрсету белгілерінде, қашықтық белгілерінде немесе жол көрсеткіштерінде болатын ақ қалқандармен белгіленеді. Жалпы ереже бойынша, тақ нөмірлі магистральдар солтүстік-оңтүстік бағытта, ал жұп нөмірлі магистральдар шығыс-батыс бағытта жүреді, тек бірнеше ерекшеліктер бар. Ұлттық 1-маршрутқа магистральдар мен жолдардың желісі берілді, олар құрлықтағы барлық астана қалалар мен жағалау қалаларын байланыстырып, айналып өтеді. Ұлттық маршруттар жүйесі бастапқыда қалалар мен қала орталықтарын байланыстырып, басқа ұлттық маршруттардың қиылысында аяқталды, бірақ содан бері көптеген айналма жолдар салынды. Ұлттық маршруттар көбінесе жеке қала орталықтарына емес, астаналық қалалардың шекарасына дейін созылады. 1974 жылы федералды үкімет елдің ең маңызды жол байланыстарын қаржыландыру жауапкершілігін өз мойнына алды, сонымен қатар Ұлттық тас жолды енгізді. Бұл тас жолдар қарапайым Ұлттық маршрут қалқанының орнына ерекше жасыл және алтын түсті маршрут белгілерімен белгіленді. Ұлттық тас жолдар жүйесі кейінгі заңнамада күшін жойғанмен, көптеген маршруттарда әлі де Ұлттық тас жол көрсеткіштері қолданылады. Сонымен қатар, Ұлттық тас жолдар мен Ұлттық маршруттар Батыс Австралиядан басқа барлық штаттар мен аумақтарда әлфа-цифрлық жүйе пайдасына кезең-кезеңмен тоқтатылды немесе тоқтатылуда. 1990 жылдары Виктория және Оңтүстік Австралия да өз жүйелерін жаңартты. Оңтүстік Австралия Ұлттық және Штаттық маршрут нөмірлеу жүйелерін жойғанмен, бұл қалқанға негізделген схемалар Мельбурн қалалық аймағында Метрополитендік маршрут нөмірлеу схемасы ретінде сақталды. Әлфа-цифрлық схемаларда қолданылатын маршрут нөмірлері көбінесе бастапқы Ұлттық маршрут нөмірлеу жүйесінен мұрагерлік етіп алынды, тек бірнеше ерекшеліктермен, және олардың класын білдіретін әріптермен алдын-ала берілді. Мысалы, Батыс тас жолы М8 Балларатқа дейін, ал одан әрі А8 Батыс тас жолы ретінде жалғасады. Олар Мельбурн қалалық аймағында кеңінен қолданылмайды, онда көптеген маршруттар үшін көк қалқанды қалалық маршрут жүйесі сақталған. (Олар 2010 жылдардың басында тас жолдар үшін тоқтатылды. Жаңа жолдар үшін жаңа әріптік-цифрлық нөмірлер пайда болды және белгілерге жабылатын пластиналар пайда болды, бұл болашақта қалалық маршрут жүйесінен толығымен бас тартуға мүмкіндік береді.) Ұлттық тас жолдар сақталды, бірақ маршрут нөмірлері әріптік-цифрлық белгілерге ауыстырылды (кейіннен 2014 жылдан бастап пассивті түрде тоқтатылды). Жаңа Оңтүстік Уэльс және Австралия астаналық аумағы 2013 жылдың басында әріптік-цифрлық жүйені енгізді. Батыс Австралияда әріптік-цифрлық маршрут нөмірлеу жүйесін енгізу жоспарланбаған.

Алдыңғы әріптер

Альфа-цифрлық жүйелерде маршруттың құрылыс стандарты мен мақсатын көрсететін әріп маршрут нөмірінің алдына қойылып, альфа-цифрлық маршрут белгілеуін құрайды. Алты әріптің біреуін пайдалануға болады: "M" маршруттары – негізгі трассалар, кейбір штаттарда автожолдар деп аталады. Бұл көбінесе екі бағытты қозғалысқа арналған, автожол стандартындағы жолдар, бірақ автожол стандартына жақын немесе кемінде екі бағытты қозғалысқа арналған ауылдық жолдар үшін де қолданылуы мүмкін.

Жедел емес жолдар

G әріпі 3 цифрмен бірге guódào (国道) немесе Қытай Ұлттық Тас Жолдары дегенді білдіреді. S маршруттары – shěngdào (省道) немесе провинциялық жолдар. 101–199 жолдар Пекіннен (G жолдары) немесе провинциялық астанадан (S жолдары) радиустай таралады. 201–299 жолдары – солтүстік-оңтүстік бағыттағы тас жолдар. 301–399 жолдары – шығыс-батыс бағыттағы тас жолдар. 501–599 жолдары – қосымша тас жолдар. Аудандық жолдар (xiàndào, 县道) X әрпімен, ал ауылдық округ жолдары (xiāngdào, 乡道) Y әрпімен, ауылдық жолдар (cūndào, 村道) C әрпімен, ал арнайы жолдар (zhuānyòng dàolù, 专用道路) Z әрпімен белгіленеді. Жол белгілерінде әріптік-цифрлық аббревиатура (16 түйіспеде емес) ақ аббревиатурасы бар жасыл сегізбұрышқа орналастырылған. Автомобиль жолдары мен туннельдердің нөмірлері Инфрақұрылым және көлік министрінің ресми газетте жарияланатын бұйрығымен беріледі.

Мемлекеттік желілер

Мемлекеттік жолдар нөмірмен және атаумен анықталады. Жол белгілері мен карталарда нөмірдің алдында SS аббревиатурасы тұрады, ол "strada statale" ("мемлекеттік жол") деген сөздің аббревиатурасы. ANAS басқаратын мемлекеттік автомобиль жолдарының номенклатурасы әдетте SS n схемасын ұстанады, мұнда n – 1 (Аурелия) жолынан бастап 700 (Казерта Корольдік сарайы) жолына дейін, мемлекеттік автомобиль жолының құрылған мерзіміне байланысты өзгереді. Жаңа салынған, әлі жіктелмеген ANAS жолдары NSA аббревиатурасымен белгіленеді, ол "nuova strada ANAS" ("жаңа ANAS жолы") деген сөздің аббревиатурасы. Жол белгілерінде әріп-сандық аббревиатура ақ түсті әріптермен жазылған көк түсті тіктөртбұрышқа орналастырылған.

Strade regionali, strade provinciali және strade comunali

Аймақтық жолдар нөмірмен анықталады. Жол белгілері мен карталарда нөмірдің алдында SR аббревиатурасы тұрады, ол "аймақтық жол" деген сөздің аббревиатурасы. Жол белгілерінде әріп-сандық аббревиатура ақ аббревиатурасы бар көк түсті тіктөртбұрышқа енгізілген. Облыстық жолдар нөмірмен анықталады. Жол белгілері мен карталарда нөмірдің алдында SP аббревиатурасы тұрады, ол "облыстық жол" деген сөздің аббревиатурасы. Жол белгілерінде әріп-сандық аббревиатура ақ аббревиатурасы бар көк түсті тіктөртбұрышқа енгізілген. Қалалық жолдар қала сыртында нөмірмен анықталуы мүмкін. Жол белгілері мен карталарда нөмірдің алдында SC аббревиатурасы тұрады, ол "қалалық жол" деген сөздің аббревиатурасы. Жол белгілерінде әріп-сандық аббревиатура қара аббревиатурасы бар ақ түсті тіктөртбұрышқа енгізілген. Қала сыртындағы қалалық жолдар өте сирек нөмірмен және SC аббревиатурасымен белгіленеді.

Малайзия

Малайзияда жол нөмірлерінің жүйесі салыстырмалы түрде қарапайым.

Сабах

Сабахтағы барлық маңызды жолдар федералдық жолдар болып табылады. Жол нөмірлері әдетте "5" санымен басталатын үш таңбалы болады. 1, 13 және 22 нөмірлі жолдар Пан Борнео тас жолының бөлігі. Мекемелік жолдардың нөмірлері "6" санымен басталатын үш таңбалы болады. Мемлекеттік жолдар көбінесе "SA" әрпімен басталады, бірақ кейбір жолдар, мысалы Сапи Нанго тас жолы "R" әрпімен басталады. Папар Спур Пенгалат Лок Кави жолы және Белуран жолы "A" әрпімен басталады, бұл ескі жол нөмірлеу жүйесінен алынған, дегенмен екеуі де мемлекеттік жолдар.

Саравак

Саравактағы федералды жолдар бөлімдерге бөлінеді. Олардың негізгі маршрут нөмірі "1" болып табылады, ол маршруттың толық ұзындығын (яғни Пан Борнео тас жолын) көрсетеді, содан кейін дефис (–) және бөлім нөмірі келеді. (мысалы, Jalan Kuching Serian). Басқа жолдар кез келген нөмірмен тағайындалуы мүмкін және олар да бөлімдерге бөлінеді. Барлық облыстық жолдар "Q" әрпімен басталады, одан кейін сан келеді. Федералды жолдар сияқты, облыстық жолдар да бөлімдерге бөлінуі мүмкін.

Лабуан

Лабуандағы барлық федералдық жолдардың нөмірі үш таңбалы болып, '7' санымен басталады.

Ұлыбритания

Біріккен Корольдікте екі жол нөмірлеу жүйесі бар: біреуі Ұлыбритания үшін, екіншісі Солтүстік Ирландия үшін. Екі жүйе де бірдей қағидаларға негізделген, бірақ нөмірлер бір-бірінен тәуелсіз, және екі жүйеде де бірдей жол нөмірі кездесуі мүмкін.

А, В, нөмірленбеген және жіктелмеген жолдар

Ұлыбританияда жол нөмірлері А немесе В әріптерімен басталған, 4 тамызға дейін нөмірленген болады. 1921 жылы Лондоннан Эдинбургке дейінгі басты жол A1 деп белгіленді; "A" әрпі аймақтық қалалар мен қалалар арасындағы "маңызды" немесе "басты" жолды көрсетеді. Ұлыбританияда A1, A2, A3, A4, A5 және A6 Лондоннан немесе оның жанынан (сағат тілімен) жағалау бойындағы нүктелерге қарай созылады. Кейбір А жолдары немесе А жолдарының бөліктері толыққанды автожолдар емес, екі бағытты қозғалысқа арналған болып табылады; ал кейбір бөліктері автожол стандартына дейін жаңартылып, A1(M) түрінде белгіленеді. В жолдары – бұл екінші дәрежелі жолдар; олар шағын қалалар мен ауылдарды байланыстыруы мүмкін немесе басты жолдарға балама бағыт ұсынуы мүмкін. Ресми түрде нөмірленбеген, бірақ C жолдары деп аталған жолдар, әдетте санатталмаған жолдарды A және B жолдарымен байланыстыратын кішкентай жолдар болып табылады. Санатталмаған жолдар жергілікті трафик үшін арналған; Ұлыбританиядағы жолдардың 60% санатталмаған.

Көптеген басқа еуропалық елдерде де (мысалы, Испания және Бельгияда) ұқсас сағат дискісі тәрізді аймақтық жүйе қолданылады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында нөмірленген автомобиль жолдары штатқа байланысты, нөмірленген бағыттардың үш немесе одан да көп жүйесінің біріне жатады. Екі ұлттық деңгейдегі бағыт нөмірлеу жүйесі бар: 1920 жылдары салынған ескі АҚШ нөмірленген автомобиль жолдары жүйесі және 1950 жылдары басталған жаңа мемлекетаралық автомобиль жолдары жүйесі. Сонымен қатар, АҚШ-тың әрбір штаты өз нөмірленген мемлекеттік автомобиль жолдарының жиынтығын ұстайды. Кейбір штаттарда басқа жүйелер де бар, мысалы, нөмірленген округтік автомобиль жолдары жүйесі немесе екінші реттік автомобиль жолдары. Кейбір қалаларда қалалық автомобиль жолдары да нөмірленген; мысалы, Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласы Шарлотта 4-бағытын ұстайды. АҚШ автомобиль жолдары жүйесі, қара түсті нөмірлермен ақ қалқанмен белгіленеді, нөмірлеу желісіне негізделген, көбінесе солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттарындағы жолдар бар. Негізгі бағыттар бір немесе екі таңбалы нөмірге ие және олардың негізгі бағытына жүздік таңбаларын қосатын қосалқы бағыттармен толықтырылады. Бағыттар шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай өседі, сондықтан АҚШ 1-бағыты Атлант мұхитының жағалауының құлау сызығын ұстанады, ал АҚШ 101-бағыты Тынық мұхитының жағалауында да солай істейді. Сол сияқты, АҚШ 2-бағыты Канада шекарасына жақын, ал 98-бағыты Мексика шығанағының жағалауымен өтеді. Негізгі елдік бағыттар "1" немесе "0" цифрымен аяқталады. Мысалы, АҚШ 20-бағыты Бостоннан (Массачусетс штаты) Ньюпортқа (Орегон штаты) дейін 4828 км-ден асатын жол, ал АҚШ 41-бағыты Флорида штатының Майами қаласынан Мичиган штатының жоғарғы түбегіне дейін созылады. АҚШ 141-бағыты және АҚШ 441-бағыты сияқты бағыттар АҚШ 41-бағытынан тармақталады. "Ана жолы" деп аталатын 66-бағыт, 1926 жылы құрылғаннан бастап, мемлекетаралық автомобиль жолдары жүйесінің бөліктерімен алмастырылғанға дейін әдебиетке, әндерге және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарына әсер еткен мәдени нысан болды. Жолдың кейбір бөліктері "Тарихи 66-бағыт" деп белгіленді. Ақ түсті нөмірлермен қызыл және көк қалқанмен белгіленген мемлекетаралық автомобиль жолдары жүйесі – толығымен жылдамдықтың жолдарынан тұратын жүйе (АҚШ автомобиль жолдары жүйесінен айырмашылығы, ол көбінесе бөлінбеген жер үсті жолдары). Бұл жүйе де желіге негізделген, шығыс-батыс бағыттары жұп сандармен, ал солтүстік-оңтүстік бағыттары тақ сандармен белгіленеді. Алайда, бұрынғы АҚШ автомобиль жолдары жүйесімен шатасуды болдырмау үшін, мемлекетаралық автомобиль жолдары кері бағытта нөмірленеді, сондықтан ең төменгі нөмірлер оңтүстік және батыста, ал ең жоғары нөмірлер солтүстік және шығыста орналасқан. Негізгі бағыттар "0" немесе "5" цифрымен аяқталады; мысалы, 10-бағыт Флорида штатының Джексонвилл қаласынан Калифорния штатының Санта-Моника қаласына дейін, ал 35-бағыт Мексика шекарасынан Ұлы көлдерге дейін созылады. АҚШ бағыттары сияқты, қосалқы бағыттар да ата-аналық бағытқа жүздік таңбаларын қосу арқылы нөмірленеді. Бұл бағыттардың көптігіне байланысты үш таңбалы сандар жүйеде қайталанып кетуі мүмкін, бірақ әр штат үшін бірегей. Сонымен қатар, жүздік таңбаның жұптығы қосалқы бағыттың сипатын көрсетеді: 393-бағыт сияқты тақ жүздік таңбалары жүйеге тек бір жағынан қосылады ("қосалқы бағыттарды" құрайды), ал 440-бағыт сияқты жұп жүздік таңбалары автомобиль жолының екі жағынан да басқа мемлекетаралық бағытқа қосылатынын көрсетеді (айналымдарды құрайды). Штаттық автомобиль жолдарының нөмірлеу жүйесі штаттан штатқа әр түрлі. Әр штат өз бағыттарын нөмірлеуге қатысты шешімін қабылдайды. Кейбіреулерінде ұлттық жол жүйелеріне ұқсас, желіге негізделген жүйелер бар. Басқалары автомобиль жолдарын аймақтық түрде нөмірлейді, ұқсас сандар штаттың бір аймағында кездеседі. Тағы да басқаларында ешқандай анық жүйе жоқ, бағыттың орналасқан жері мен оның нөмірі арасында байланыс жоқ. Нөмірлерден басқа, бағыт нөмірлеріне сондай-ақ негізгі тас жолға балама бағыттарды көрсету үшін белгілердің жоғарғы жағына қосылған әріптер мен баннерлер де қолданылады. Мысалы, АҚШ 1А-бағыты – АҚШ 1-бағытының ескі бағыттарының бірі немесе АҚШ 1-бағытының бағыты бойынша қаланың айналысын немесе қала арқылы балама бағытты қамтамасыз ететін көптеген автомобиль жолдарына берілген атау. Басқа бағыттарды көрсету үшін кейде баннерлер де қолданылады. Мұндай жағдайды көрсету үшін белгіге "Балама", "Қалалық" немесе "Айналым" сөздері қосылуы мүмкін.

Басқа жерлер

Бразилия сияқты кейбір елдерде ұлттық автомобиль жолдары бағытына қарай нөмірленеді. (BR1xx = Солтүстік/Оңтүстік бағытындағы жолдар, BR2xx = Шығыс/Батыс, BR3xx = "Диагональ" (яғни солтүстік-батыс/оңтүстік-шығыс немесе солтүстік-шығыс/оңтүстік-батыс)).

Кипр A, B, E, F жүйесі

A – автожол, B – басты жолдар. E және F – кішкентай жергілікті жолдар.

Эстонияның Т жүйесі

T – барлық жолдарға арналған префикс, бірақ маршрут тақташаларында көрсетілмейді. Бұл префикс көбінесе Эстония жол басқармасы тарапынан ғана қолданылады және жолдарды атау кезінде кеңінен қолданылмайды.

Француздық А, Н, Д жүйесі

A – "autoroute" (автомобиль жолы), N – "national road" (ұлттық жол), D – "départementale" (департаменттік жол) және C – "communale" (коммуналдық жол) дегенді білдіреді. Франция әлі күнге дейін Наполеонның 1811 жылғы нөмірлерінің 1824 жылғы түзетуінен бастау алған Route Nationale нөмірлерін пайдаланады.

Ирландияның M, N, R, L жүйесі

M – автожол, N – ұлттық басты жол немесе ұлттық екінші дәрежелі жол, R – аймақтық жол, L – жергілікті жол.

Жапондық C, E жүйесі

C дөңгелек, E жылдам бағытты жолды білдіреді. Бұл белгілер Жапониядағы қалалық жүйелерден тыс көптеген жылдам бағытты жолдарда қолданылады. Ақ сандар мен әріптері бар жасыл тіктөртбұрыш түрінде бейнеленген белгілер жол көрсеткіштерінде де, тас жолдардың қалқандарында да қолданылады.

Нидерландының А, N жүйесі

A – "Autosnelweg" (автожол) дегенді білдіреді, ал N – автокөлік жолы емес жолдарды білдіреді. A кодтары қызыл қалқанда ақ әріптермен, ал N кодтары сары қалқанда қара әріптермен көрсетіледі. Кез келген жол автожолға немесе керісінше өзгерген жағдайда, сол нөмір сақталуы мүмкін, бірақ әріп пен түсі ауыстырылады. Әріптің артынан үш сан келсе, әдетте ол облыстық жол болып табылады. Егер бір немесе екі сан болса, онда ол әдетте республикалық жол болып есептеледі.

Филиппиндер E, N жүйесі

Филиппиннің 2014 жылы қолға алынған жаңа маршруттық нөмірлеу жүйесі, жылдам бағыттар (кіруі шектеулі жолдар) және ұлттық жолдар (бірінші және екінші деңгейдегі) желісі үшін сәйкесінше E және N әріптерін пайдаланады. Ұлттық жолдар (бірінші және екінші деңгейдегі "N" жолдары) Австралияның ұлттық маршруттарының қалқандары үлгісіндегі ақ қалқандарды қолданады, бірақ тек нөмірмен белгіленеді, ал инвентаризация үшін N әрпі қосады. Жылдам бағыттар ("E" жолдары) ұлттық жолдардың бірінші және екінші деңгейдегі жолдарындағыдай дизайнды қолданады, бірақ сары түспен боялған, және ұлттық жолдардан өзгеше, шатасуды болдырмау үшін E әрпін қамтиды.

Сенегал N, R жүйесі

N – "ұлттық" жолдарды, ал R – "аймақтық" жолдарды көрсетеді.

Оңтүстік Африканың N, R, M жүйесі

N – ұлттық жол, R – облыстық жол, M – қалалық жол.