Кіріспе

Аргентина орта танкiсi

Tanque Argentino Mediano (TAM; ағылш. Argentine Medium Tank) – Аргентина армиясының құрамындағы орта танкi. Танк жобалау тәжiрибесi мен мүмкiндiктерi болмағандықтан, Аргентина қорғаныс министрлiгi неміс компаниясы Thyssen Henschel-мен келісімшарт жасасты. Көлiк неміс және аргентиналық инженерлер тобымен әзiрлендi, ол неміс Marder жаяу әскерiнiң жауынгерлiк машинасының шассиiне негiзделген. TAM Аргентина армиясының қазiргi заманғы, жеңiл және жылдам, төмен сiлuеттi және заманауи брондалған қарсыластарды жеңуге жеткiлiктi атыс мүмкiндiктерi бар танк қажеттiлiгiн қанағаттандырды. Әзiрлеу 1974 жылы басталды және 1977 жылдың басында үш прототип, ал 1979 жылы толыққанды өндiрiспен аяқталды. Құрастыру Аргентина үкiметi осы мақсатта құрған жергiлiктi TAMSE зауытында жүзеге асырылды. 1983 жылы экономикалық қиындықтар өндiрiстi тоқтатты, бiрақ 1994 жылы армияның 200 танкқа жасаған тапсырысы орындалғанға дейiн өндiрiс қайта басталды. TAM сериясына жетi түрлi нұсқа кiредi, мысалы, өзiн-өзi жүргiзетiн гаубица және миномет тасымалдаушы көлiк. Барлығы 280-нен астам көлiк құралдары жасалды, олардың iшiнде бронетранспортерлер, артиллерия және минометтер бар. TAM және VCTP (TAM шассиiне негiзделген жауынгерлiк машиналар) Перу армиясы үшін жасалды, бiрақ Перу келісімшартты бұзғаннан кейiн Аргентина армиясына қосылды. TAM басқа экспорттық тапсырыстарға да қатысты, бiрақ TAM экспортталмады. TAM ешқашан жауынгерлiк қимылдарға қатыспаған, алайда 17 VCTP БҰҰ-ның UNPROFOR бейбітшiлiк миссиясы үшін Хорватияға жiберiлдi.

Даму

1960 жылдары Аргентина ескірген танк паркін жаңартуға тырысты, оның құрамында британдық Sherman V Firefly танктері және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай пайда болған американдық M3A1 жартылай гусеницалық машиналарын қоса алды. Аргентина АҚШ-тан жабдықтар сатып алуға тырысқанда, тек 50 M41 Walker Bulldog (жеткізілмеген) және 250 M113 бронетранспортерлерін алуға қол жеткізді. АҚШ қосымша жабдықтар сұранысын қабылдамағаннан кейін, Аргентина үкіметі Атлантика мұхитының екінші жағына бет бұрып, «Еуропа жоспарын» (Plan Europa) іске қосты. Еуропалық технология Аргентина индустриясын дамытуға көмектеседі деп үміттенді, соның арқасында ел болашақта өз қару-жарағын өндіре алады. Аргентина француз үкіметінен 80 AMX 13 жеңіл танк, сондай-ақ 180 AMX VCI және 24 AMX 155 F3 сатып алды, ал 40 AMX 13 және 60 AMX VCI танктерін өз елінде өндірді. Француздық AMX 30 және неміс Leopard 1 танктері де Аргентинаның Sherman паркін алмастыру мүмкіндігі ретінде қарастырылды. 1973 жылы Аргентина Қорғаныс министрлігі 1980 жылдары қаруға түсуі тиіс танкқа қойылатын талаптардың тізімін жасады. Бронетехниканың салмағы 50 тоннан аспауы керек, максималды жылдамдығы сағатына 60 шақырымға жететін, ал тас жолдарда кемінде 400 шақырымды жүзе алатын болуы керек еді. Ол заманауи 105 мм калибрлі негізгі қарумен, екі пулеметпен және гранататарлармен жабдықталуы тиіс болды. Танк конструкторлары Аргентинаның қолданыстағы инфрақұрылымын, соның ішінде теміржол желілерін, көпірлерді және жолдарды, сондай-ақ елдің әртүрлі ландшафтын ескеруі керек болды. 1973 жылдың соңында Аргентина армиясы үшін танкты жобалау және әзірлеу мақсатымен Proyecto de Tanque Argentino Mediano (Аргентина орта танк жобасы) құрылды. Тәжірибесінің және қажетті технологияның жетіспеуіне байланысты Аргентина үкіметі шетелдік компаниямен ынтымақтастыққа түсті, нәтижесінде Thyssen Henschel неміс компаниясымен келісімшарт жасалды. Келісімшарт технологияны беруді көздейтін, үкіметтің талаптарына сәйкес және неміс және аргентиналық инженерлерден тұратын техникалық топтың басқаруымен танкты әзірлеу бағдарламасын жүзеге асыруды қарастырды. Неміс Marder бронетранспортерінің корпусы пайдаланылды, ал шасси TAM танкының артқан салмағын көтеру үшін күшейтілді. 1976 жылдың соңы мен 1977 жылдың басында екі прототип жасалды, олар екі жыл бойы және 320 шақырымдық жолмен жан-жақты сынақтардан өтті. Сонымен қатар, жаңа көлікті зерттеуді жалғастыру және келісімшартта белгіленгендей үш прототипті аяқтау үшін тағы бір прототип құрастырылды. Жаңа танктың атыс қуатын арттыру үшін британдық Royal Ordnance L7A1 негізгі қаруы орнатылды. Бұл қару кейіннен жаңартылған L7A2 және ақырында Rheinmetall Rh 105 30 қаруымен ауыстырылды. Бұл қару Аргентинада FM K.4 Modelo 1L деп аталады. Rh 105 30 қаруының артықшылықтары: төмен салмағы, ықшамдығы және жоғары тиімділігі. Rh 105 30-дан айырмашылығы, FM K.4 қаруы тұмсық тежегішімен жабдықталмаған. Жергілікті жерде жасалған зеңбірек TAM танкының 18 градусқа көтерілуіне немесе 7 градусқа түсірілуіне мүмкіндік береді. Зеңбірек гидравликалық керілу механизмінің ұзындығы керілу күшін сіңіру үшін ұзартылған. Ол M735A1 броньды тесуге арналған снарядтарды атуға арналған, олар 2000 метр қашықтықтағы 400 мм броньды тесе алады. Сонымен қатар, танкқа қарсы жарылғыш снарядтарды, жарылғыш бас снарядтарын және түтін снарядтарын да атуға болады. Танктің қосымша қаруларына коаксиалды FN MAG 60 40 жалпы мақсаттағы пулеметі және TAM танкының мұнарасының үстіне орнатылған екінші FN MAG 60 20 әуеге қарсы пулеметі кіреді. Атыс басқару жүйесіне 3000 метрлік қашықтықтағы Nd:YAG лазері және оқтардың траекториясын есептеуге арналған FLER HG баллистикалық компьютері кіреді, бұл мергеннің нысананы дәл тигізуіне көмектеседі. Танк командирі 2x және 8x үлкейтуі бар Zeiss PERI R/TA панорамалық перископын пайдаланады. TAM танкының қозғалтқышы талаптары төмен салмақ пен көлемді, бірақ жылдам үдеу жылдамдығы мен жоғары сенімділікті қамтуы керек еді. Бағдарламаға 2400 айналымда жұмыс істейтін MTU MB 833 Ka 500 дизельдік қозғалтқышы таңдалды. Бұл TAM танкына тоннаға 24 ат күшінің қуатын және жолда сағатына 60 шақырым, ал жолсыз жерде сағатына 40 шақырым жылдамдыққа жете алу мүмкіндігін береді. 750 литрлік ішкі жанармай багымен TAM танкы 600 шақырымды жүзе алады. Егер көлік құралында екі 200 литрлік сыртқы жанармай багы болса, оның қашықтығы 1000 шақырымға дейін ұзарады. TAM танкынің берілісі Renk HSWL 204 автоматты, гидродинамикалық айналым моментін түрлендіргішпен жабдықталған. Екі тежегіш жүйесіне жол дөңгелектеріндегі гидравликалық дискілік тежегіштер кіреді, ал серіппесі бұралу таяқшасынан тұрады. TAM танкынің тіршілік ету қабілеті Leopard 1A4 және Leopard 2 танктеріне негізделген төмен профильді мұнарасымен және оның физикалық бронь массивімен байланысты. Оның алдыңғы бөлігінде 75 градус бұрышта 80 мм, ал бүйектерінде 32 градус бұрышта 30 мм бронь бар. Бұл 120 мм калибрлі қарулардан қорғануды қамтамасыз етеді. Мұнараның алдыңғы бөлігі 32 градус бұрышта 60 мм темір броньмен қорғалған. Танктің салмағы мен броньды қорғанысы басқа негізгі ұрыс танктерімен салыстырғанда жеңіл болғанымен, оның елдің ландшафтында жақсы тактикалық мобильділігі бар. Жеке бастама ретінде Thyssen Henschel компаниясы TH 301 деп аталатын төртінші прототипті құрастырды. 1978 жылы аяқталған бұл прототипте танк командирі үшін Leopard 1A4 танкысы үшін әзірленген PERI R12 перископы орнатылды. Мерген және жүргізуші әрқайсысына күндізгі перископтар да берілді. Экипажтың түнде тиімді атуын қамтамасыз ету үшін негізгі қарумен бірге биіктігін өзгерте алатын төмен жарық деңгейлі теледидар (LLLTV) камерасы орнатылды. Сонымен қатар, танкқа қуаты жоғары 720 ат күші бар қозғалтқыш орнатылды. Жақсарту бағдарламасы қосымша қорғаныс үшін броньдің қалыңдығын арттыру мүмкіндігін де қарастырды.

Өндіріс

Өндіріс 1979 жылы басталды, жалпы 512 бронетранспорт құралын (200 танк және 312 VCTP жаяу әскердің жауынгерлік машиналары) құрастыру ниетімен. Бірақ экономикалық қиындықтар 1983 жылы өндірісті тоқтатты, нәтижесінде тек 150 TAM және 100 VCTP салынды. Бұл машиналарды Аргентина үкіметі 1980 жылғы наурыз айында құрған Tanque Argentino Mediano Sociedad del Estado (немесе TAMSE) атты аргентиналық компания өндірді. TAM компоненттерінің 70% Аргентинада, ал 30% Германияда жасалды, олар беріліс қаптамасы, оптика және атыс басқару жүйесіне сәйкес келді. 1983 жылы Перудің 80 TAM тапсырысы бюджеттік мәселелерге байланысты жойылғаннан кейін Аргентина армиясына 20 TAM және 26 VCTP жеткізілді. 1991 жылы TAMSE және TAM өндіріс желісі жабылды, бірақ 1994 жылы Аргентина армиясының 2-ші бронеатқыштар бригадасындағы M4 Sherman танкілерін алмастыру үшін 120 TAM және VCTP тапсырысын аяқтау үшін TAMSE қайта іске қосылды. 1995 жылға қарай Аргентина армиясы 200 TAM танкысымен және 216 VCTP және VCPC бронетранспорттық құралдарымен жабдықталды. 1990 жылы өндіріске 25 VCA 155 құрылысы жоспарланғанмен, 1995 жылға дейін тек 19-ы аяқталды және 50 VCTMмен бірге жеткізілді. Бюджеттік шектеулерге байланысты VCLC, VAC және VCRT сияқты TAM-ның басқа да түрлері өндіріске енгірілген жоқ. TAMSE зауыты – өндіріс орны. Зауыт толығымен жабық, компоненттерді сақтауға арналған екі қоймасы, сапаны бақылау зертханалары, жобалау кеңсесі, қозғалтқыштарды сынау бөлмесі және оқ ату полигоны бар. TAM және оның компоненттерін өндіруге аргентиналық Military Factories General San Martín (шасси өндіруші), Río Tercero (мұнара және қару-жарақ) және Bator Cocchis, S. A. компаниялары да қатысты.

Экспорт және жауынгерлік тарихы

ТАМ ешқашан экспортталған жоқ, бірақ бірнеше ел оны сатып алуға қызығушылық танытты. 1981 жылы Малайзия ТАМ отбасының 102 бірлігіне келісімшарт жасады, оның ішінде танк, VCTP және VCRT (сәйкесінше Lion, Tiger және Elephant деп аталды). Бұл бірліктердің ешқайсысы жеткізілмеді, соның салдарынан Малайзия Польшаның PT 91 танкін сатып алуды жөн көрді. 1983 жылдың ортасында Перу 80 ТАМ танкыне келісімшарт жасады. Бюджеттік мәселелерге байланысты, 20 танк толыққаннан кейін тапсырыс жойылды. 1984 жылы Панама да осындай тапсырыс берді, бірақ ол да күшін жойды. 1989 жылы ТАМ Эквадордың танк сатып алу тендеріне қатысты, оған американдық Stingray жеңіл танкы, австриялық SK 105 Kürassier және француз AMX 13 105 жеңіл танкы де қатысты. ТАМ 1000 ұпайдың 950-ін алды, ал оның ең жақын бәсекелесі 750 ұпай жинады, бірақ соңында Эквадор ұсынылған танктердің ешқайсысын сатып алмады. Таяу Шығыста Иран мен Сауд Арабиясы да ТАМ-ға қызығушылық білдірді. Ирандық келісім Сауд Арабиясы мен Ирак Германиядан тапсырысты тоқтатуды сұрағаннан кейін сәтсіз аяқталды. TAMSE панамалық Agrometal компаниясы арқылы 60 танкты сатуға тырысты, бұл компанияға келісімшарт бағасының 10% мөлшерінде комиссия ұсынды. Бірақ TAMSE танктердің бағасын төмендеткеннен кейін, бұл Иран үкіметін ашуландырып, ұсыныстың тоқтатылуына әкелді. Сауд Арабиясымен жасалған келісім Израильдің Германиядан тапсырысты тоқтатуды сұрауынан кейін күшін жойды. Танкті экспорттауға сәттілік болмағандықтан, Аргентина үкіметі 1995 жылы TAMSE зауытын жапты. ТАМ Фолкленд соғысына қатыспады, себебі ол қақтығыс аяқталғанға дейін пайдалануға берілмеген еді. Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік операциялары аясында 17 VCTP Аргентина батальонымен бірге Югославияға орналастырылды.

Нұсқалар

ТАМ танкысімен бірдей шассиде бірнеше нұсқасы жасалды. Бастапқы бағдарламада жаяу әскердің жауынгерлік көлігін жасау қарастырылған болатын. 1977 жылы бағдарламада Vehículo de Combate Transporte de Personal (Адам тасымалданатын жауынгерлік көлік) немесе VCTP прототипі жасалды. VCTP 12 адамнан тұратын жасақпен, соның ішінде жасақ басшысы мен тоғыз атқышымен жүруге қабілетті. Жасақ басшысы көлік құралының мұнарасында орналасқан; бір атқышы оның артында, ал тағы алты адам шассиде отыр, сегізінші адам корпус пулеметін және тоғызыншы мылтықшымен мұнарада орналасқан. Барлық қызметкерлер өз қаруларын көлік ішінде атуы мүмкін, ал VCTP мұнарасы Rheinmetall-дің Rh 202 автопулетімен қаруланған. VCTP автопушкаға арналған 880 снарядты, оның ішінде DM63 бронебойғыш снарядтарын қамтиды. Сондай-ақ, мұнараның төбесіне орнатылған 7,62 мм FN MAG 60 20 пулеметпен қаруланған. Жаяу әскерлер корпустың артқы жағындағы есіктен шыға алады. Командирдің күндізгі көрінісі мен жеті бақылау перископы бар, ал мергеннің күндізгі көрінісі мен үш бақылау перископы бар. Сондай-ақ, 155 мм артиллериялық ұрыс машинасы (Vehículo de Combate de Artillería de 155 mm) немесе VCA 155 және Vehículo de Combate Transporte de Mortero (Миномет тасымалданатын жауынгерлік көлік) немесе VCTM бар. VCA 155 - бұл Oto Melara-ның Palmaria өздігінен жүретін гаубица мұнарасымен жабдықталған ұзыншақты TAM шассиі. Оның ішінде 28 оқ-дәрі бар, оның 23-і мұнараның ішінде сақталған. VCTM-де AM 50 ішкі минометі бар, оның атыс жылдамдығы минутына 8-12 рет. TAM шассиіне негізделген Vehículo de Combate Puesto de Mando (Басшылық жауынгерлік көлік) немесе VCPC 1982 жылы жасалған тағы бір нұсқа. 1986 жылы жасалған Vehículo de Combate Lanzacohetes (Ракеталық ұрыс машинасы) немесе VCLC, сонымен қатар TAM шассиіне негізделген және 160 мм немесе 350 мм ракеталармен жабдықталуы мүмкін. Жауынгерлік жедел жәрдем машинасы (Vehículo de Combate Ambulancia (VCA)) және броньды қалпына келтіру машинасы (Vehículo de Combate de Recuperación (VCRT)) - танктің басқа жауынгерлік нұсқалары. + TAM нұсқалары VCTP VCA 155 VCTM VCPC VCLC VCA VCRT Типі Жаяу әскердің жауынгерлік көлігі Өздігінен жүретін гаубица Өздігінен жүретін миномет Басшылық көлігі Көптүрлі ракеталық атқыш Арнаулы жедел жәрдем машинасы Броньды қалпына келтіру машинасы Салмағы 28,2 т (31,1 тонна) 40 т (44,1 тонна) 26 т (28,7 тонна) 25 т (27,6 тонна) 32 т (35,3 тонна) 28 т (30,9 тонна) 32 т (35,3 тонна) Қару-жарақ 20 мм (.79 дюйм) Rh 202 автоканоны 155 мм (6,1 дюйм) L/41 гаубица 120 мм (4.72 дюйм) миномет 7,62 мм (0.3 дюйм) FN MAG 60 20 пулемет 160 мм (6,3 дюйм) немесе 350 мм (13,8 дюйм) ракеталар Жоқ 7,62 мм (0.3 дюйм) FN MAG 60 20 пулемет Жолдағы қашықтығы Қуат пен салмақ арақатынасы 24 а.к./т (23 а.к./тонна) 18 а.к./т (16.5 а.к./тонна) 28.8 а.к./т (25.1 а.к./тонна) 28.8 а.к./т (25.1 а.к./тонна) 22.5 а.к./т (20.4 а.к./тонна) 26.7 а.к./т (23.3 а.к./тонна) 22.5 а.к./т (20.4 а.к./тонна) Жолдағы ең жоғары жылдамдық 75 км/сағ. 55 км/сағ. 75 км/сағ. 75 км/сағ. 75 км/сағ. 75 км/сағ. 75 км/сағ.

TAM S 21

2002 жылы "21 ғасырға арналған" жаңғыртылған ТАМ бағдарламасы басталды. TAM 2C көптеген мүмкіндіктермен жаңартылды, негізінен электроника және басқа да қосымша мүмкіндіктерге қатысты. Жаңартулардың ішінде атысшы мен командирге арналған жылулық камера, оқпанға арналған жылулық қаптама және негізгі қозғалтқыш өшірілген кезде маңызды жүйелерді қуатпен қамтамасыз етуге, ал бос жүріс кезінде отын тұтынуды азайтуға арналған қосалқы қуат блогы болды. TAM 2C сонымен қатар көптеген оттық күшін арттыру жаңартуларын алды, оның ішінде жаңа APFSDS және HEAT снарядтары, сондай-ақ 800 мм-ден астам тесілуге және 8 км қашықтыққа дейін LAHAT танкке қарсы басқарылатын зымырандарын ату мүмкіндігі бар. Аргентина үкіметі мұндай зымырандарды сатып ала ма, жоқ па, әзірге белгісіз. TAM 2C сонымен бірге жаңа мұнаралық сақтау корзинін алды.

ТАМ 2ІП

2016 жылы Elbit Systems TAM-нің жаңа прототипін, TAM 2IP (Қорғанысын жақсарту) деп таныстырды. ТАМ 2IP бұрынғы ТАМ 2C-де болған жаңартылған FCS және оптикадан мүлдем айырылса да, мұнараның алдыңғы және бүйір бөліктерімен қатар, корпусының алдыңғы жағына жаңа пассивті композиттік бронь қосылды. Ол 2C-дегідей электрондық және оптикалық құралдарды интеграциялайды. Мергеннің көру жүйесі Elbit Systems-тің COAPS (Commander Open Architecture Panoramic Sight) жүйесіне ұқсас жүйемен алмастырылды, ол күндізгі және түнгі көру мүмкіндіктерін, алыс қашықтықтағы нысаналарды анықтауды жеңілдету, жақсартылған сенсорлар мен жылулық көрулерді қамтиды. 2CA2 командирге нысананы іздеу-жою жүйесін де қосады, бұл оларға мергенге тәуелсіз түрде нысаналарды автоматты түрде қадағалауға мүмкіндік береді.