Кіріспе
Солтүстік Каролина штатының Жоғарғы соты – Солтүстік Каролина штатының ең жоғары сатыдағы апелляциялық соты. 1960 жылдары Солтүстік Каролина апелляциялық соты құрылғанға дейін штаттың жалғыз апелляциялық соты осы болды. Жоғарғы сотқа алты судья және бір бас судья кіреді, алайда судьялардың саны өзгеріп отырған. Жоғарғы соттың басты міндеті – төменгі сатыдағы соттарда және мемлекеттік басқару органдарында туындаған заң мәселелерін қарап шешу болып табылады.
The Supreme Court of the State of North Carolina is the state of North Carolina's highest appellate court. Until the creation of the North Carolina Court of Appeals in the 1960s, it was the state's only appellate court. The Supreme Court consists of six associate justices and one chief justice, although the number of justices has varied. The primary function of the Supreme Court is to decide questions of law that have arisen in the lower courts and before state administrative agencies.
Тарих
Солтүстік Каролина штатының 1776 жылы қабылданған алғашқы конституциясы Солтүстік Каролина Бас Ассамблеясына «Заң және Әділдік Жоғарғы соттарының судьяларын» тағайындауға рұқсат берді, бірақ бірнеше жыл бойы апелляциялық сот құрылмады. Алғашқысы – 1799 жылы құрылған Конференция соты, ол бірнеше Солтүстік Каролина Жоғары сотының судьяларынан тұрады, олар жыл сайын екі рет өз соттарынан келіп түскен шағымдарды қарады. 1805 жылы Бас Ассамблея осы мекемені «Жоғарғы Сот» деп атады, бірақ оның құрамын өзгеріссіз қалдырды. Бес жыл өткен соң, губернаторға сотқа ресми мөр мен ұран беруге және Жоғары Соттың шешімімен байланысты барлық тараптарға шағымдану құқығын беруге мүмкіндік беретін заң қабылданды. Заң сонымен қатар судьялар өз шешімдерін жазбаша түрінде тіркеп, сотта оқып берулері керек екенін және олар өздерінен бас судьяны сайлауға құқылы екенін де белгіледі. Джон Луис Тейлор алғашқы бас судья болып сайланды. 1818 жылы Бас Ассамблея штат сенаторы Уильям Гастон ұсынған заң жобасын бекітті, ол Жоғары Сот істерінен туындаған құқық және әділдік мәселелері бойынша ерекше, тәуелсіз Жоғарғы Сот құруды көздеді. Соттың құрамына Бас Ассамблея тағайындаған үш судья кірді, ал судьялар өздерінен бас судьяны сайлады. Судьялар «жақсы қызмет еткені үшін» жалақы алып, белгісіз мерзімге қызмет етті. 1962 жылы Сузи Шарп соттың алғашқы әйел судьясы болды. 1975 жылдың қазан айында сот жаңа ресми мөрді қабылдады, латын тіліндегі «Suum cuique» фразасын «Suum cuique tribuere» деп өзгертті.
Құзыреті
Жоғарғы Сот, Апелляциялық сотпен бірге Солтүстік Каролинаның біріктірілген сот жүйесіндегі – Бас Соттар алқасын құрайды. Жоғарғы Соттың басты міндеті – төменгі сатыдағы соттарда және мемлекеттік әкімшілік органдарда туындаған заң мәселелерін қарау болып табылады. Бірінші дәрежелі кісі өлтіру қылмысы үшін өлім жазасы тағайындалған сот үкімдері, сондай-ақ Солтүстік Каролинаның коммуналдық қызметтер жөніндегі комиссиясының тарифтік саясатына қатысты істер соттың қарауына автоматты түрде жіберіледі. Сот, сонымен қатар, Апелляциялық соттың бірауызды емес шешімдерін міндетті түрде қарауға тиіс. Сот Апелляциялық соттың шешімдерін жарияламай қоюға құқылы, осылайша төменгі сатыдағы шешім күшінде қалады, бірақ ол заңдық прецедент ретінде қабылданбайды. Соттың бастапқы және жалғыз құзыреті – Соттық стандарттар комиссиясының ұсынысы бойынша қаралатын судьялардың тәртібіне қатысты істерді қарау. Егер сот іс маңызды қоғамдық мүддеге қатысты деп тапса, маңызды заңдық принциптерді көтеретін болса, немесе оның қаралуын кейінге қалдыру ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін болса, сот өзінің қалауынша, істі Апелляциялық сотқа жібермей, тікелей алға тарта алады. Сот судьялары атқарушы және заң шығару билігінің өкілдері қойған заңдық сұрақтарға жауап ретінде консультативтік пікірлер беруі мүмкін.
Сессия
Жоғарғы Сот Конституция бойынша Ролиде отыруға міндетті, егер Бас Ассамблея басқаша шешпесе. Мемлекеттік заң сотқа Моргантон және Эдентон қалаларында да отырыс өткізуге рұқсат береді. Сот және оның қызметкерлері Рали қаласындағы Шығыс Морган көшесі, 2-үй мекенжайындағы Әділет ғимаратында орналасқан. Сот төрешілері үшінші қабаттағы сот залында қарау отырыстарын өткізеді.
Әкімшілік жауапкершіліктер
Сот төрешілері өздерінің сот хатшысын, кітапханашысын және репортерін тағайындайды. Сонымен қатар, Апелляциялық соттың бас судьясын және Солтүстік Каролинаның әрбір аудандық соты округінің бас судьяларын тағайындайды.
Айыптау және қызметтен шығару
Егер губернатор немесе вице-губернатор Солтүстік Каролина Өкілдер палатасы тарапынан импичментке тартылса, Жоғарғы соттың бас судьясы Солтүстік Каролина Сенатында импичмент процесін жүргізеді. Жоғарғы сот судьялары да заң шығарушы орган тарапынан импичментке тартылып, қызметтен алынуы мүмкін.
Соттың құрамы
Жоғарғы Сот бір бас судьядан және алты судьядан тұрады. Егер бас судья уақытша қолжетімді болмаса, ең тәжірибелі судья оның міндеттерін орындай алады. Конституция Бас Ассамблеяға екі судьяны қоса беруге рұқсат береді. Судьялар халықтың дауысымен сайланады және сегіз жылдық мерзімге қызмет етеді. Сотқа сайлануға немесе тағайындалуға ниет білдірген барлық үміткерлер штаттың заңгерлік практикасын жүзеге асыруға лицензиясы болуы керек.