Жаңа Зеландияның Жоғарғы Соты – 2004 жылы құрылған ең жоғары сот. Бұл сот апелляциялық шағымдарды Лондонға жіберуді тоқтатты. Конституциялық өзгерістер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның ең жоғары соты – 2004 жылы құрылған сот.
Highest court in New Zealand
the court established in 2004
Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты – Жаңа Зеландияның ең жоғары соты және соңғы сатыдағы сот. Ол ресми түрде 2004 жылдың 1 қаңтарында құрылып, алғашқы отырысын 2004 жылдың 1 шілдесінде өткізді. Бұл сот Лондондағы Құпия кеңесінің сот комитетіне шағымдану құқығын жойды. Ол 2003 жылғы 15 қазанда қабылданған 2003 жылғы Жоғарғы Сот туралы заңмен құрылды. Сол кезде Жоғарғы Сотты құру және Тайлық Кеңесіне шағымдануды тоқтату Жаңа Зеландиядағы күрделі конституциялық өзгерістерге әкеп соқты. 2003 жылғы Жоғарғы Сот туралы заң 2017 жылдың 1 наурызында күшін жойып, оның орнына 2016 жылғы Жоғарғы Соттар туралы заң қабылданды. Қазіргі Жоғарғы Сотты 1980 жылға дейін Жоғарғы Сот деп аталған Жаңа Зеландияның Жоғарғы Сотымен шатастырмау керек. Жаңа Зеландияның Жоғарғы Соты 1841 жылы «Жаңа Зеландияның Жоғарғы Соты» ретінде құрылды. Оның атауы, Жаңа Зеландиядағы осы соңғы апелляциялық сот құрылатынын күтіп, өзгертілді.
The Supreme Court of New Zealand is the highest court and the court of last resort of New Zealand. It formally came into being on 1 January 2004 and sat for the first time on 1 July 2004. It replaced the right of appeal to the Judicial Committee of the Privy Council, based in London. It was created with the passing of the Supreme Court Act 2003, on 15 October 2003. At the time, the creation of the Supreme Court and the abolition of appeals to the Privy Council were controversial constitutional changes in New Zealand. The Supreme Court Act 2003 was repealed on 1 March 2017 and superseded by the Senior Courts Act 2016. The current Supreme Court should not be confused with the High Court of New Zealand, which was known as the Supreme Court until 1980. The High Court, New Zealand’s superior court, was established in 1841 as the “Supreme Court of New Zealand”. Its name was changed in anticipation of the eventual creation of this final court of appeal within New Zealand.
Құрамы
Алғашқы сот алқасы (автоматты түрде тағайындалатын бас судьядан басқа) сол кезде Жаңа Зеландия Апелляциялық сотының ең жоғары дәрежедегі судьяларынан құралды. Олардың жаңа сотқа тағайындалуы қызмет мерзімі мен еңбегінің нәтижесі болды деп айтылды. Заң бойынша сот алқасының ең көп мүшесі алты судьяны құрайды. Тұрақты судьяның ауруға шалдығуы немесе мүдделердің қақтығысы болған жағдайда, бірнеше уақытша судьялар тағайындалды. Бұл судьялар Апелляциялық соттың зейнеткер судьяларынан таңдалды, олардың ішінде сэр Джон Генри, сэр Тед Томас, Апелляциялық соттың бұрынғы төрағасы сэр Айвор Ричардсон және бұрынғы бас судья сэр Томас Айхелбаум болды. Уақытша судьялар тек маңызды апелляциялық шағымдарды қарады, ал рұқсат алу туралы өтініштерді қарауға қатыспады, себебі апелляциялық шағымдар бес судьядан тұратын толық құрамда қаралуы тиіс. 2005 жылдың 4 мамырында Бас прокурор Майкл Каллен Апелляциялық сот судьясы сэр Джон Макгратты Жоғарғы Сот алқасының алтыншы тұрақты судьясы ретінде тағайындағанын жариялады. 2006 жылдың 21 ақпанында Құрметті сэр Ноэль Андерсон (сол кезде Апелляциялық соттың төрағасы) Жоғарғы Сотқа тағайындалды. Осылайша Апелляциялық соттың ең жоғары лауазымды мүшесінің жоғарылауы жалғасты. Бұл үрдіс 2007 жылдың желтоқсанында Апелляциялық соттың судьясы ретінде бір жылдан кем қызмет еткен Билл Уилсон тағайындалғаннан кейін бұзылды.
The inaugural bench (with the exception of the chief justice, who had automatic appointment) were the most senior judges of the New Zealand Court of Appeal at the time. Their appointment to the new court was said to have been based on seniority and merit. The maximum bench under statute is six judges. Several acting judges have also been appointed to sit whenever a permanent judge was unable to do so due to illness or a conflict of interest. These judges were appointed from the retired judges of the Court of Appeal and have included Justices Sir John Henry, Sir Ted Thomas, former President of the Court of Appeal Sir Ivor Richardson and former Chief Justice Sir Thomas Eichelbaum. Acting judges only sit on substantive appeals, and not applications for leave, due to the requirement for appeals to be heard en banc by five judges. On 4 May 2005, Attorney General Michael Cullen announced the appointment of Justice Sir John McGrath of the Court of Appeal to the Supreme Court bench as its sixth permanent judge. On 21 February 2006, the Honourable Sir Noel Anderson (at the time President of the Court of Appeal) was appointed to the Supreme Court. Thus the promotion of the most senior Court of Appeal member continued. This practice was broken with the appointment of Justice Bill Wilson in December 2007 after having served less than a year as a judge of the Court of Appeal.
Жоғарғы Соттың судьясы болуға жарамдылық
2016 жылғы Жоғарғы Соттар туралы заңның 94-бабына сәйкес, қолданыстағы судья Жоғарғы Сот судьясы болып тағайындалуы үшін міндетті түрде Апелляциялық соттың немесе Жоғарғы соттың құрамында болуы керек. Егер адам бұл соттардың ешқайсысының мүшесі болмаса, кандидат Жоғарғы Сотқа қызметке кірісер алдында Жоғарғы сот судьясы лауазымына тағайындалуға тиіс.
Under section 94 of the Senior Courts Act 2016 an existing judge can only be appointed a Supreme Court justice if already a member of the Court of Appeal or the High Court. If the person is not a member of either of those courts, the candidate must be appointed as a High Court judge at the same time as taking office in the Supreme Court.
Үшінші оқылым
Жоғарғы Сот заң жобасы үшінші оқылымда 63 дауысқа 53 дауыспен қабылданды. Үкіметтік Лейбористік және Прогрессивтік партиялар, Жасылдардың қолдауымен, жақтас дауыс берді, ал Ұлттық партия, Жаңа Зеландия Бірінші, ACT Жаңа Зеландия және Біріккен Болашақ партиялары қарсы дауыс берді. Заңға 2003 жылдың 17 қазанында Корольдің келісімі берілді және ол 2004 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді.
The Supreme Court Bill passed its third reading 63 to 53. The governing Labour and Progressive parties, supported by the Greens, voted in favour, while the National, New Zealand First, ACT New Zealand, and United Future parties voted against. It received Royal Assent on 17 October 2003, with commencement on 1 January 2004.
Кейінгі өзгерістер
2008 жылы ұлттық көшбасшы Джон Кей (сол кездегі оппозиция жетекшісі) Жоғарғы сотты тарату және Приви кеңесіне оралу мүмкіндігін жоққа шығарды. Кейіннен Кей үкіметі 2003 жылғы Жоғарғы сот туралы заңды күштен жойып, оның орнына 2016 жылғы Жоғарғы соттар туралы заңды қабылдады, бұл сот жүйесінің заңнамасын жаңғыртудың бір бөлігі болды. Бұл реформаны Ұлттық партия, Еңбек партиясы, Жасылдар, Маори партиясы, ACT және Біріккен болашақ партиялары қолдады, ал «Жаңа Зеландия бірінші» партиясы қарсы болды.
In 2008, National leader John Key (then the leader of the opposition) ruled out any abolition of the Supreme Court and return to the Privy Council. The Key Government eventually repealed the Supreme Court Act 2003 and replaced it with the Senior Courts Act 2016, as part of a modernisation of judicature legislation. The reform was supported by National, Labour, the Greens, the Māori Party, ACT and United Future, and was opposed by New Zealand First.
Тағайындаулар
Парламентте заң жобасы талқыланып жатқан кезде ерекше дау тудырған мәселе сотқа судьяларды тағайындау болды, оппозициялық партиялар Бас прокурордың жақпарулық таңдау жасайтынын айтты. Бұл алаңдаушылықтың себебі – соттың барлық құрамы бірден тағайындалатын болды және олардың қалай іріктелетіні туралы ешқандай нақты мәлімдеме жасалмады. Бірақ Уилсон тағайындаулар қабілеті мен қызмет стажы бойынша жүргізілетінін хабарлаған соң, алаңдаушылық деңгейі едәуір төмендеді. Сотқа тағайындалу болжамды және таңқаларлық емес еді. Апелляциялық соттың ең жоғары дәрежедегі судьялары жаңа сотқа тағайындалды.
One issue that was particularly contentious as the bill was being debated in Parliament was the appointment of judges to the court, with opposition parties claiming that the Attorney General would make partisan choices. These concerns were because the entire bench was to be appointed simultaneously, and no clear statement had been made about how they would be selected. However, the level of concern was considerably lessened when Wilson announced that the appointments would be based on merit and seniority. Appointments to the court were expected and unsurprising. The most senior justices on the Court of Appeal were appointed to the new court.
Ғимарат
Жоғарғы Сот Веллингтонда орналасқан. Соттың жаңа 80,7 миллион долларлық ғимараты салынып бітіспейінше – тарихи Жоғары Сот ғимаратының жанында және оны кеңейте бітіспейінше – сот Веллингтондағы Жоғары Соттағы уақытша ғимараттарда, ал кеңселер Ескі Үкіметтік ғимараттарда орналасқан еді. Ғимарат 2010 жылдың 18 қаңтарында Принц Уильяммен ресми түрде ашылды. Ғимараттың сыртқы бөлігінің жоғарғы жағы қола тормен және қызыл шыныдан жасалған қасбетпен қоршалған. Бұл пішіндер рата және пухутакава ағаштарының бір-бірімен тоқуынан шабыт алған. Ішкі кеңістік те осыған ұқсас тақырыпты ұстанады; сот залы каури конусының пішінін еске түсіретін плиткалы қабырғалары бар, сопақ пішіндес.
The Supreme Court sits in Wellington. Until the court's new $80.7 million home was built—beside and expanding into the historic High Court building—the court was housed in temporary facilities located in the High Court in Wellington with offices located in Old Government Buildings. The building was formally opened on 18 January 2010 by Prince William. The upper portion of the building's exterior is surrounded by a bronze screen and red glass facade. The forms were inspired by the intertwining of rātā and pohutukawa trees. The interior follows a similar theme; the court room is oval shaped with tiled walls mimicking the shape of a kauri cone.