Танк қаруы: артиллерияның негізгі қолданылуы

Кіріспе

Артиллерия танктың негізгі қаруы ретінде қолданылады.

Танк құралы – танктың басты қаруы болып табылады. Қазіргі заманғы танк құралдары – жоғары жылдамдықты, үлкен калибрлі артиллерия, олар кинетикалық энергияны өткізгіштерді, жоғары жарылғыш танкқа қарсы оқ-дәрілерді және зеңбірекпен ұшырылатын басқарылатын снарядтарды атуға қабілетті. Танктерге авиацияға қарсы құралдар да орнатылуы мүмкін. Танктің негізгі қаруы ретінде, олар әртүрлі жердегі нысаналарды – бекініп алған жаяу әскерді, жеңіл брондалған көліктерді және әсіресе басқа ауыр брондалған танктерді жеңу үшін тікелей атыс режимінде қолданылады. Олар максималды дәлдік, қашықтық, броньды тесіп өту қабілеті және жылдам ату мүмкіндігін қамтамасыз етуі керек, сонымен қатар брондалған мұнараның тар шектеріне орнатуға мүмкіндік беретіндей ықшам және жеңіл болуы тиіс. Танк құралдары көбінесе жеке оқ-дәрілерді пайдаланады, бұл оларды жылдам зарядтауға (немесе автоматты зарядтағышты пайдалануға) мүмкіндік береді. Олардың жиі баррелінде (трубкасында) эвакуатор немесе ұңғымадағы тежегіш құрылғысы байқалады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші танктер бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаяу әскердің қимылын, әсіресе пулемет позицияларын қолдау үшін, траншеялық қорғанысты бұзу мақсатында қолданылды және олар пулеметтермен немесе шағын калибрлі жарылғыш оқтар атуға арналған қарулармен жабдықталды. Бұл теңіз және дала артиллериясының шассиден түсіріліп, бронетранспорттық құралдарға спонсон немесе казематтарға орнатылған бөліктері болды. 1916 жылғы алғашқы британдық Mark I танктерінің екі жағында 57 мм QF 6 фунтты Hotchkiss орнатылған. Бұл қарулар британдық танк конструкцияларында қолдануға тым ұзын болып шықты, себебі олар тегіс емес жерде кедергілерге және жерге тиіп қалатын, ал 1917 жылғы Mark IV танк 6 фунтты 6 cwt нұсқасымен жабдықталды, оны алғашқы мамандырылған танк қаруы деп санауға болады. Бірінші неміс танкi A7V, Бельгия және Ресейден алынған британдық 57 мм Maxim Nordenfelt бекініс қаруларын алдыңғы жағына біреуден орнатты. Алғашқы француздық Schneider CA1 оң жақтағы спонсонда қысқа 75 мм қару орнатылған, ал Saint Chamond алдыңғы бөлігінде стандартты 75 мм далалық қару орнатылған. Танктердің жұқа бронясы осындай қарулардың басқа көліктерге қарсы тиімді екенін көрсетті, бірақ немістер ансыз да аз танктерді қолданды, ал одақтастардың танктері жаяу әскерге қарсы күресу және жаяу әскерді қолдау шараларына бағытталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бұл ойлау Екінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы кезеңдеріне дейін кең таралды, сол кезде көптеген танктердегі қарулар әлі де қолданыстағы артиллерияның модификациялары болатын және олар негізінен қарусыз нысаналарға қарсы қолданылуы күтілді. Дегенмен, үлкен калибрлі, қысқа қашықтықтағы артиллериялық құралдар да жойылған жоқ. Жаяу әскерге қолдау көрсетуге арналған танктер (жаяу әскерлік танктер) жаяу әскердің орналасқан жерлерін және жиынтықтарын жою үшін үлкен калибрлі қару-жарақтарды тасыды, олармен жарылғыш снарядтар атылды, бірақ олар жақын қашықтықта басқа техникаға қарсы да тиімді болуы мүмкін. Кейбір конструкцияларда – мысалы, M3 Lee, Churchill, Char B1 – үлкен калибрлі қарулар танк корпусының ішінде орналастырылған, ал танктерге қарсы пушка мұнараға орнатылған. Алайда, басқа да стратегиялар танктердің соғыстағы жаңа рөлдерін көріп, осы міндеттерге қажетті арнайы қару жасағысы келді. Жаудың танктерін жою – олардың басты мақсаты болды. Осы мақсатта, жаңадан дамытылып келе жатқан танкке қарсы пушкалар танктерге орнату үшін өзгертілді. Бұл қарулар кішкентай снарядтарды, бірақ жоғары жылдамдықпен және жоғары дәлдікпен атып, броняға қарсы тиімділігін арттырды. 40 мм QF 2 фунт және 37 мм сияқты жеңіл қарулар 1930 жылдардың соңында британдық крейсерлік және жаяу әскерлік танктерін жабдықтады. Бұл қаруларда жаяу әскер мен бекіністерге шабуыл жасау үшін тиімді жарылғыш снарядтар болмаса да, сол кездегі жеңіл броняға қарсы тиімді болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери технологияның барлық салаларында үлкен прогресс болды. Соғыс даласындағы тәжірибе күшті қару-жарақтардың қабылдануына әкелді. 20 мм-ден 40 мм-ге дейінгі калибрлі қарулар тез арада 50 мм, 75 мм, 85 мм, 88 мм, 90 мм және 122 мм калибрлі қаруларға ауыстырылды. 1939 жылы стандартты неміс танктерінде 20 мм немесе 37 мм орташа жылдамдықты қару болды, бірақ 1945 жылға қарай ұзын стволды 75 мм және 88 мм жоғары жылдамдықты қарулар кең таралды. Советтер IS танктері сериясында 122 мм қаруды енгізді. Оқ-дәрілердің броняны тесіп өту қабілетін жақсарту үшін материалдардың беріктігі мен ғылыми пішіндері жақсартылды. Бұл көрсеткіштердің барлығы дәлдік пен қашықтықты арттырды, бірақ осы қуатты қарулардың оқ-дәрісін, орнатуын және қорғанысын тасымалдау үшін танктердің де өлшемі ұлғайды. Жоғары жылдамдықты танк қарулары басқа танктерге қарсы тиімді болғанымен, британдық танктер көбінесе 75 мм-лік екі мақсатты қаруға көшті, олармен тиімді жарылғыш снарядтар атуға болатын; соғыс соңында 76 мм 17pdr қаруы бар танктер танкке қарсы қабілеттілікті арттыру үшін қосылды. Соғыс кезінде көптеген елдер "танк жойғыштарды" жасады – бұл танкке қарсы жұмысқа арналған және сол шассидегі танктерге қарағанда күшті қаруланған көліктер. Олар әдетте үш өзара байланысты санатқа бөлінді: ескі немесе тұтқынға алынған танктерді қайта пайдалану үшін жасалған импровизацияланған модификациялар (мысалы, тек пулеметі бар Panzer I-ді Panzerjäger I-ге айналдыру), көбінесе кездейсоқ, нашар қорғалған және шектеулі айналу мүмкіндігі бар қарулармен; ашық мұнарасы және күшті танкке қарсы қаруы бар, жеңіл қаруланған және мобильді американдық модель, ал нағыз танктерді жаяу әскерге қолдау көрсету рөліне қалдырды (мысалы, M10 танк жойғыш); және казематтық қару орнату моделі, бұл көлікке соққы беруді қиын етуге және жақсы еңісті және қатты броньланған алдыңғы беттік бөлігіне ие болуға мүмкіндік берді (мысалы, SU 100). Танк жойғыштардың қару-жарақтанудағы салыстырмалы артықшылығы тек салыстырмалы болды: мысалы, SU 85 – бұл T 34 шассисіндегі казематтық типтегі танк жойғыш, T 34 76 мм қарудан 85 мм зеңбірекке ауысқаннан кейін ескірді, нәтижесінде T 34 85 пайда болды.

This thinking remained pervasive into the dawn of World War II, when most tank guns were still modifications of existing artillery pieces, and were expected to primarily be used against unarmored targets. The larger caliber, shorter range artillery mounting did not go away however. Tanks intended specifically for infantry support (the infantry tanks), expected to take out emplacements and infantry concentrations, carried large calibre weapons to fire large high explosive shells—though these could be quite effective against other vehicles at close ranges. In some designs – for example, M3 Lee, Churchill, Char B1 – the larger bore weapons were mounted within the tank hull while a second gun for use against tanks was fitted in a turret. However, other strategists saw new roles for tanks in war, and wanted more specifically developed guns tailored to these missions. The ability to destroy enemy tanks was foremost on their minds. To this end, the emerging anti tank gun designs were modified to fit tanks. These weapons fired smaller shells, but at higher velocities with higher accuracy, improving their performance against armor. Such light guns as the QF 2 pounder (40 mm) and 37 mm equipped British cruiser tanks and infantry tanks in the late 1930s. These weapons lacked a good high explosive shell for attacking infantry and fortifications, but were effective against the light armor of the time. World War II saw a leapfrog growth in all areas of military technology. Battlefield experience led to increasingly powerful weapons being adopted. Guns with calibres from 20 mm to 40 mm soon gave way to 50 mm, 75 mm, 85 mm, 88 mm, 90 mm, and 122 mm calibre. In 1939, the standard German panzer had either a 20 mm or 37 mm medium velocity weapon, but by 1945 long barrelled 75 mm and 88 mm high velocity guns were common. The Soviets introduced their 122 mm in a turreted heavy tank series, the IS tanks. Shells were improved to provide better penetration with harder materials and scientific shaping. All of these meant improvements in accuracy and range, although the average tank had to grow as well to carry the ammunition, mounting, and protection for these powerful guns. While high velocity tank guns were effective against other tanks, for the most part British tanks moved to a dual purpose 75 mm gun capable of firing a useful HE shell; later in the war adding 76 mm 17pdr gun armed tanks for better antitank capability. Many nations devised "tank destroyers" during the war – a vehicle specifically designed for anti tank work, and armed more heavily than a tank on the same chassis could be. They generally fell into three overlapping categories: improvised modifications of old or captured tanks to render them viable again (such as converting the machine gun only Panzer I into the Panzerjäger I), often with haphazard, poorly protected, limited traverse weapon mounts; the American offensive and mobile reserve model, which favoured lightly armed open top vehicles with a rotating turret and a powerful anti tank capable gun while relegating true tanks to infantry support role (exemplified by the M10 tank destroyer); and the casemate gun mount model, which often allowed the resultant vehicle to be hard to hit and have a well sloped and heavily armoured glacis plate (for instance, the SU 100). The relative superiority in armament of tank destroyers was only relative, however: for instance, the SU 85 was a casemate type TD on the T 34 chassis that was rendered obsolete once the basic T 34 switched from the 76 mm gun to the same 85 mm cannon, producing the T 34 85.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Соғыс аяқталған кезде танк конструкцияларының әртүрлілігі азайып, негізгі шайқас танкысы тұжырымы қалыптасты. Калибрді арттыру бәсекесі баяулады, танк буындары арасында шамалы ғана өсім болды. Батыста 90 мм-ға жуық зеңбіректер 1958 жылы енгізілген 105 мм-дық Royal Ordnance L7 зеңбірегіне жол берді. Бұл ұзаққа созылды, 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында 120 мм-ға ауысылды (Ұлыбритания 1960 жылдардың соңында Chieftain танкысымен өзгерді). Шығыста 85 мм зеңбіректер тез арада 100 мм және 115 мм U 5TS зеңбіректермен алмастырылды, ал 125 мм калибрі қазір стандарт болып табылады. Көптеген жақсартулар оқ-дәрілер мен отты басқару жүйелеріне жасалды. Кинетикалық энергиямен жұмыс істейтін оқ-дәрілер, қатты оқ және бронебойғыш снарядтар бронебойғыш тасталатын сабоға (APDS) (1944 жылғы өнім) және вольфрам немесе таусылған уранмен жабдықталған тұрақтандырылған (APFSDS) оқ-дәрілерге жол берді. Параллель даму химиялық энергияға негізделген оқ-дәрілерді әкелді; жоғары жарылғыш сквош басы (HESH) және пішінделген зарядты жоғары жарылғыш танкке қарсы (HEAT) оқ-дәрілер, олардың тегілу қуаты бастапқы жылдамдыққа немесе қашықтыққа тәуелсіз. Стадиаметриялық қашықтық өлшегіштер кезегімен кезігу және лазерлік қашықтық өлшегіштермен алмастырылды. Заманауи танк зеңбіректерінің дәлдігі компьютерлік отты басқару жүйелері, жел сенсорлары, жылу қаптамалары және зеңбірек трубкасының деформациясы, тозу және температурасын өтеуге арналған барелдік сілтеме жүйелері арқылы ескі қаруларға қарағанда жақсартылды. Түнде, нашар ауа райында және түтін ішінде күресу қабілеті инфрақызыл, жарық күшейту және жылулық бейнелеу жабдықтары арқылы жақсартылды. Зеңбіректердің технологиясы бірнеше инновацияларды ғана қамтыды. Онжылдықтар бойы зеңбіректердің көпшілігі бұрандалы болды, бірақ қазіргі көптеген жаңа танктерде тегіс трубкалы зеңбіректер бар. Трубкадағы бұранда оққа айналу береді, оны тұрақтандырады және баллистикалық дәлдікті жақсартады. Ең жақсы дәстүрлі танкке қарсы қарулар кинетикалық энергиямен жұмыс істейтін оқ-дәрілер болды, олардың тегілу қуаты мен дәлдігі ұзақ қашықтықтағы бастапқы жылдамдықтың жоғалтылуымен айтарлықтай төмендейді. Ұзақ қашықтықтар үшін жоғары жарылғыш танкке қарсы оқ-дәрілер тиімдірек, бірақ дәлдігі шектеулі; өте ұзақ қашықтықтар үшін зеңбірекпен ұшырылатын басқарылатын снарядтар (CLGP) дәлдік жағынан жақсырақ деп есептеледі. Автоматты зарядтағыштың қолданылуы кейбір елдерде, ал кейбіреулерінде қолданылмады. Кейбір елдер оны танктың жалпы көлемін кішірету үшін қабылдады. Сондай-ақ, экипажды қару мен оқ-дәріден бөлек ұстап, оларды қорғаудың бір жолы ретінде қызығушылық танытты. Мысалы, автоматты зарядтағыш T-14 Armata танкысында адамсыз мұнараны пайдалануға мүмкіндік береді.

By the end of the war the variety in tank designs had narrowed and the concept of the main battle tank emerged. The race to increase caliber slowed, with just slight increases between tank generations. In the West, guns of around 90 mm gave way to the ubiquitous 105 mm Royal Ordnance L7, introduced in 1958. This lasted a long while, with a shift to 120 mm in the late 1970s and early 1980s (the UK changed in the late 1960s with their Chieftain tank). In the East, the 85 mm quickly yielded to the 100 mm and 115 mm U 5TS gun, with the 125 mm caliber now standard. Most of the improvements were instead made in ammunition and fire control systems. With kinetic energy penetrator rounds, solid shot and armour piercing shell gave way to armour piercing discarding sabot (APDS) (a product of 1944), and fin stabilized (APFSDS) rounds with tungsten or depleted uranium penetrators. Parallel developments brought rounds based on chemical energy; high explosive squash head (HESH), and shaped charge high explosive anti tank (HEAT), with penetrating power independent of muzzle velocity or range. Stadiametric range finders were successively replaced by coincidence and laser rangefinders. Accuracy of modern tank guns is improved over earlier weapons by computerized fire control systems, wind sensors, thermal sleeves, and muzzle referencing systems which compensate for barrel warping, wear and temperature. Fighting capability at night, in poor weather, and smoke was improved by infrared, light intensification, and thermal imaging equipment. Technology of the guns themselves has had only a few innovations. For decades the guns were almost exclusively rifled, but now most new tanks have smoothbore guns. Rifling in the barrel imparts spin on the projectile to stabilized it, improving ballistic accuracy. The best traditional antitank weapons have been kinetic energy rounds, whose penetrating power and accuracy is greatly decreased with the loss in muzzle velocity at extended range. For longer ranges high explosive anti tank rounds are more effective, but accuracy is limited; for extremely long ranges cannon launched guided projectiles (CLGPs) are considered more accurate. The use of the autoloader has been a development favoured by some nations and not others. Some countries adopted it as a means to keep the overall size of the tank down. Interest has also been shown as a means to protect the crew by separating them further from the gun and ammunition. For example, an autoloader allows the use of an unmanned turret in the T 14 Armata.

Тік бұрышты

1960 жылдары АҚШ, Кеңес Одағы және кейіннен американдық-батысгерманиялық MBT 70 бірлескен жобасы тегіс ұңғылы танк пулеметтерін жасады. Жоғары дәлдікті тегіс ұңғылы танк пулеметтерінің конструкциясы АҚШ Армиясының қару-жарақ зертханасында, Уотервлиет Арсеналында, өнертапқыш Альберт Л. де Графенридің патенттері негізінде жетілдірілді. US3020786A «Терең тесіктеу операцияларында қолдануға арналған электрондық құралдың ауытқу индикаторы», 1960 жылғы 20 шілдеде және US3,217,568 «Айналатын нысандағы терең тесіктеу операцияларын бақылауға арналған құрылғы», 1962 жылғы 25 мамырда тіркелді. Watervliet Arsenal компаниясы де Графенридің патенттелген жоғары дәлдікті өндіріс технологияларын пайдалана отырып, АҚШ Abrams M1A1 танктері үшін 20 000-нан астам танк пулеметтерін өндірді. BMP-1 машинасының 2А28 «Гром» пулемет-ракеталық кешеніндегі тәжірибесіне сүйене отырып, кеңес инженерлері 2А46 125 мм тегіс ұңғылы, жоғары жылдамдықты танк пулеметімен жабдықталған T-64B негізгі ұрыс танкін жасады. Бұл пулемет APFSDS оқ-дәрілерін және ATGM-дерді атуға қабілетті болды. Осы сияқты пулеметтер соңғы ресейлік T-90, украиндық T-84 және сербтік M-84AS танктерінде де қолданылады. Неміс компаниясы Rheinmetall Leopard 2 және кейіннен АҚШ M1 Abrams танктері үшін LAHAT ракеталарын атуға болатын, дәстүрлі 120 мм тегіс ұңғылы танк пулеметін жасады. Тегіс ұңғылы конструкциялардың басты артықшылығы – олардың қанатты стабилизацияланған оқ-дәрілерге арналған жақсырақ сәйкестігі және бұрандалы конструкциялармен салыстырғанда ұңғының тозуын азайтуы. Тегіс ұңғылы және бұрандалы пулеметтердің жұмыс принциптеріндегі айырмашылық көбінесе олардың қолданатын қосымша оқ-дәрілерінде көрінеді. Тегіс ұңғылы пулеметтер HEAT оқ-дәрілерін атуға өте қолайлы (арнайы HEAT оқ-дәрілерін бұрандалы пулеметтерден де атуға болады), ал HESH оқ-дәрілерін ату үшін бұрандалау қажет. Көптеген қазіргі заманғы негізгі ұрыс танктері тегіс ұңғылы пулеметтерді пайдаланады. Британдық армия танктерінің 1990 жылдарға дейін 120 мм Royal Ordnance L11A5 бұрандалы пулеметін қолданғаны ерекше жағдай. Кейін ол 120 мм L30 бұрандалы пулеметімен ауыстырылды, ол әлі де қолданыста. Үндістанның Arjun танктерінде үнділік конструкторлар жасаған 120 мм бұрандалы пулемет қолданылады.

In the 1960s, smoothbore tank guns were developed by the United States, the Soviet Union, and later by the experimental American West German MBT 70 joint project. High precision smoothbore tank gun barrels were perfected by the US Army's Weapons Laboratory at the Watervliet Arsenal based on a pair of patents by inventor Albert L. de Graffenried. US3020786A ELECTRONIC TOOL RUN OUT INDICATOR FOR USE IN DEEP BORING OPERATIONS, Filed July 20, 1960, and US3,217,568 DEVICE FOR CONTROLLING DEEP BORING OPERATIONS IN A ROTATING OBJECT, Filed May 25, 1962. More than 20,000 tank cannons were manufactured by the Watervliet Arsenal for the US Abrams M1A1 tank using de Graffenried's patented high precision manufacturing inventions. Based on their experience with the 2A28 Grom gun/missile system of the BMP 1, the Soviets produced the T 64B main battle tank, with an auto loaded 2A46 125 mm smoothbore high velocity tank gun, capable of firing APFSDS ammunition as well as ATGMs. Similar guns continue to be used in the latest Russian T 90, Ukrainian T 84, and Serbian M 84AS MBTs. The German company Rheinmetall developed a more conventional 120 mm smoothbore tank gun which can fire LAHAT missiles, adopted for the Leopard 2, and later the U. S. M1 Abrams. The chief advantages of smoothbore designs are their greater suitability for fin stabilised ammunition and their greatly reduced barrel wear compared with rifled designs. Much of the difference in operation between smoothbore and rifled guns shows in the type of secondary ammunition that they fire, with a smoothbore gun being ideal for firing HEAT rounds (although specially designed HEAT rounds can be fired from rifled guns) and rifling being necessary to fire HESH rounds. Most modern main battle tanks now carry a smoothbore gun. A notable exception are the tanks of the British Army which used the 120 mm Royal Ordnance L11A5 rifled gun until the 1990s; it was then replaced it with the 120 mm L30 rifled gun which remains in service. The Indian Arjun tank uses an Indian developed 120 mm rifled gun.