Тисаújваростың құрылу және даму тарихы

Кіріспе

Tiszaújváros () – Солтүстік Мажарстанның Борсод-Абауй-Земплен қаласындағы, Мишколцтан оңтүстік-шығысқа қарай, Тиса өзенінің жанында орналасқан өнеркәсіптік қала.

Тарих

Тисзаужварос қаласының пайда болуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сол кездегі социалистік Венгрияны қампқан индустрияландыру толқынымен тікелей байланысты. Үкімет елдің солтүстік-шығыс бөлігінде өнеркәсіптік дамуды үдетіп, жаңа жұмыс орындарын құруды мақсат етті. Қала ескі Тисзасзедеркень ауылының шетінде бой көтерді. Заң бойынша, ескі ауыл мен жаңа қала бірдей: ауыл 1966 жылы қала мәртебесін алып, 1970 және 1991 жылдары екі рет қайта аталды. Қала құрылысы 1955 жылдың 9 қыркүйегінде басталды. Салынған алғашқы нысандардың ішінде жылу электр станциясы және оның төңірегіндегі бірнеше тұрғын үйлер болды. Құрылыстың келесі кезеңінде «Тизай Веги Комбинат» (TVK, «Химия комбинаты») салынды. Бұл Венгриядағы ірі химиялық кешендердің бірі және олардың сайтында көрсетілгендей, Орталық Еуропадағы мұнай-химиялық өндірістің 20 пайызынан астамын құрайды. Бірінші өндіріс бөлімі – бояу фабрикасы 1961 жылы жұмысын бастады. Кейінірек салынған өндіріс орындарында химиялық тыңайтқыштар, полиэтилен және карбон қарасы өндірілді. Сондай-ақ мұнай өңдеу зауыты да салынды. Зауыттар жұмыс күшіне мұқтаж болғандықтан, қала ішінде тұрғын үйлер қажет болды. 1962 жылға дейін бірнеше үйлер салынды, көбінесе тұтқындардың еңбегі пайдаланылды, сонымен қатар дүкендер мен мейрамханалар ашылды. 1961 жылдың 1 маусымында Тисзасзедеркень кеңесі жаңа қалаға көшірілді. Құрылыстың бірінші кезеңі аяқталды. Екінші кезеңде (1962–1965 жылдары) тағы да көп үйлер мен дүкендер салынды. 1966 жылға қарай жұмысшылар үшін 1464 пәтер салынды, ал 1966 жылдың 1 сәуірінде қалаға ресми түрде қала мәртебесі берілді. 1966–1970 жылдар аралығында – қала құрылысының үшінші кезеңінде екі бастауыш мектеп, орта мектеп және мәдени орталық салынды. Қала халқы 10 мың адамды құрады. 1970 жылдың 22 сәуірінде, Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай, қаланың атауы Ленинварос (Ленин қаласы) деп өзгертілді. 1980 жылдары қала өркендеуі баяулады, бірақ тұрақты дамыды. 1989 жылы Венгрияда социалистік режим аяқталды, ал 1991 жылы қаланың атауы Тисзауйварос (сөзбе-сөз: «Тисза Жаңа қаласы», яғни «Тисза өзеніндегі жаңа қала») болып өзгертілді. Тағы бір венгр өнеркәсіптік қаласы, Сталинварос, үш он жыл бұрын осыған ұқсас өз атын Дунауйваросқа («Дунайдағы жаңа қала») өзгерткен еді. 1990 жылдары қала қарқынды дамыды, үш шіркеу және бірнеше жаңа үйлер салынды.

Tiszaújváros as a town owes its existence to the industrialization wave that took over the then socialist Hungary after World War II. The government wanted to speed up industrial development and create new job opportunities in the north eastern part of the country. The town was built up on the outskirts of the old village Tiszaszederkény. In legal terms the old village and the new town are the same: the village became a town in 1966 and was renamed twice, in 1970 and in 1991. The construction of the town began on 9 September 1955; among the first buildings was a thermal power station and some blocks of flats around it. In the next stage of construction the Tiszai Vegyi Kombinát (TVK, "Chemical Factory") was built. It is one of the major chemical complexes in Hungary and, according to their website, represents more than 20% of petrochemical capacities in Central Europe. The first production unit, the paint factory started operating in 1961. Newer production units produce chemical fertilizers, polyethylene, and carbon black. An oil refinery was built too. The factories needed workers, so living quarters were needed in the town. By 1962 several houses were built, mainly using prisoner labor force, and shops and restaurants were opened as well. On 1 June 1961 the council of Tiszaszederkény moved to the new town. The first stage of construction was over. During the second stage (1962–1965) more houses and shops were built. By 1966 there were 1,464 flats for the workers, and on 1 April 1966 the town was officially granted town status. Between 1966 and 1970 – in the 3rd stage of town construction – two primary schools, a secondary school and a community centre were built. The town was now inhabited by 10,000 people. On 22 April 1970 – the 100th anniversary of Lenin's birth – the town's name was changed to Leninváros (Lenin Town). In the 1980s the town developed slower, but steadily. In 1989 the socialist regime ended in Hungary, and in 1991 the town's name was changed to Tiszaújváros (literally: "Tisza New Town", i. e., 'New Town on the Tisza River'; another Hungarian industrial town, Sztálinváros – Stalin Town – similarly changed its name to Dunaújváros – "New Town on the Danube" – three decades earlier). During the 1990s the town developed fast, three churches and several new houses were built.

Көрікті жерлер

Туристер арасында ең танымал орындардың бірі – термолды су ванналары мен су тоғанағы бар су паркі.