Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1937–1938 жылдардағы поляктарға қарсы советтік этникалық тазалау
1937–38 Soviet ethnic cleansing of Poles
1937–1938 жылдарғы НКВД-ның (Кеңес қауіпсіздік қызметі) Польша операциясы – Ұлы тазалау кезеңінде Кеңес Одағында поляктарға (советтер «агенттер» деп атаған) қарсы жүргізілген, поляктарды жаппай этникалық тазалау операциясы болды. Ол Коммунистік партияның Политбюросы тарапынан «поляк шпиондарына» қарсы жүргізілуі бұйырылды және НКВД қызметкерлері бұл бұйрықты әдетте «барлық поляктарға» қатысты деп түсіндірді. Оның нәтижесінде 139 835 адам сотталды, ал 111 091 поляк, Совет Одағында немесе оған жақын жерде тұратын, атылып тасталды. Операцияны Николай Ежов қол қойған НКВД-ның № 00485 бұйрығы бойынша іске асырды. Атылып өлтірілгендердің көп бөлігі этникалық поляктар еді. НКВД агенттері рәсімді жеделдету үшін жергілікті телефон анықтамаларын қарап, поляк есімді көрінетін адамдарды ұстады. Грек операциясы, Фин операциясы, Латвия операциясы және Эстония операциясы сияқты басқа операцияларға ұқсас болғанымен, Польша операциясы – Кеңес Одағындағы саяси қырғынның Ұлы тазалау науқаны кезіндегі ең ірі этникалық ату және депортация әрекеті болды. Ресми деректерге сәйкес, Польша операциясының құрбандары барлық осындай этникалық операциялар кезінде сотталғандардың 41,7%-ын және өлім жазасына кесілгендердің 44,9%-ын құрады.
The Polish Operation of the NKVD (Soviet security service) in 1937–1938 was an anti Polish mass ethnic cleansing operation of the NKVD carried out in the Soviet Union against Poles (labeled by the Soviets as "agents") during the period of the Great Purge. It was ordered by the Politburo of the Communist Party against so called "Polish spies" and customarily interpreted by NKVD officials as relating to 'absolutely all Poles'. It resulted in the sentencing of 139,835 people, and summary executions of 111,091 Poles living in or near the Soviet Union. The operation was implemented according to NKVD Order No. 00485 signed by Nikolai Yezhov. The majority of the shooting victims were ethnically Polish, The NKVD agents looked through local phone books to expedite the procedure and detained people with names that sounded Polish. While similar to other operations such as the Greek Operation, Finnish Operation, Latvian Operation and Estonian Operation, the Polish Operation was the largest ethnic shooting and deportation action during the Great Purge campaign of political murders in the Soviet Union. According to official data, victims of the Polish Operation accounted for 41.7% of the sentenced people and 44.9% of the executed people during all such ethnic operations.
НКВД-ның No 00485 бұйрығы
Құпия № 00485 НКВД бұйрығы, "Польшаның диверсиялық және тыңшылық топтарын және әскери тұтқындар бөлімшелерін жою туралы" деп аталады, 1937 жылдың 9 тамызында Партияның Орталық Комитетінің Сяяси бюросы бекітіп, 1937 жылдың 11 тамызында Николай Ежов қол қойды. Иосиф Сталин операцияны мақұлдап: "Өте жақсы! Болашақта да осы поляк тыңшыларының лайын қазып шығарып, тазалап отырыңыз. КСРО мүддесі үшін жою керек!" деді.
The top secret NKVD Order No. 00485, titled "On the liquidation of the Polish diversionist and espionage groups and POW units," was approved on August 9, 1937 by the Party's Central Committee Politburo, and was signed by Nikolai Yezhov on August 11, 1937. Joseph Stalin was approving of the operation saying "‘Very good! Dig up and purge this Polish espionage mud in the future as well. Destroy it in the interest of the USSR "
Бұйрықта жеңілдетілген, НКВД ортасында "альбомдық процедура" деп аталатын тәртіп қабылданды. Алғашқы отырыстарда төменгі сатыдағы НКВД органы (екі адамнан тұратын "двойка") айыптаған поляктардың тізімдері "альбомдарға" жиналып, орта деңгейдегі НКВД кеңселерiне үш адамнан тұратын комиссияның (коммунист шенеунік, НКВД басшысы және партия прокуроры) бекітуіне жіберілді. Поляктар осылай сотталған алғашқы ірі совет халқы болды. "Альбом" толығымен мақұлданғаннан кейін, өлім жазасы дереу орындалды. Бұл процедура кейіннен НКВД-ның басқа да жаппай операцияларында қолданылды. "Польша операциясы" – КСРО-ның латыштар, финдер, немістер және румындар сияқты этникалық топтарға қарсы жүргізген, "жау капиталистік айнала" деп аталатын ішкі жау туралы теорияға негізделген ұлттық операциялар сериясының екіншісі, ол Батыс шекарасында орналасқан.
The "Order" adopted the simplified so called "album procedure" (as it was called in NKVD circles). The long lists of Poles condemned by a lower NKVD organ (so called dvoika, a two man team) during early meetings, were then collected into "albums" and sent to the midrange NKVD offices for a stamp of approval by a troika (a three man team; a communist official, NKVD leader, and party procurator). Poles were the first ever major Soviet population group to be sentenced in this manner. After the approval of the entire "album", the executions were carried out immediately. This procedure was also used later on in other mass operations of the NKVD. The "Polish Operation" was a second in a series of national operations of the NKVD, carried out by the Soviet Union against ethnic groups including Latvian, Finnish, German, and Romanian, based on a theory about an internal enemy (i. e., the fifth column), labelled as the "hostile capitalist surrounding" residing along its western borders.
Өлім процесі мен өлім саны
НКВД архивтерінің мәліметтері бойынша, 111 091 поляк және Польшамен байланысы бар деп айыпталған адам өлім жазасына кесілді, ал 28 744 адам еңбек лагерлеріне жіберілді; барлығы 139 835 адам құрбан болды. Бұл көрсеткіш, НКВД құжаттарының растауына сәйкес, Ежов тазалауы кезеңінде ресми түрде сотталғандардың жалпы санының 10% құрайды. Тарихшы Богдан Мусялдың сөзіне қарағанда: "Украина КСР-інде поляктардың жоғалтулары шамамен 30% болды, ал Белорусь КСР-інде поляк азшылығы дерлік толығымен жойылды немесе жер аударылды". Мусял сондай-ақ, "Совет статистикасы көрсеткендей, 1926 жылы 792 мың болған поляктардың саны 1939 жылы 627 мыңға дейін төмендеуі әбден мүмкін" деген пікірде. Ленинградта НКВД жергілікті телефон анықтамаларын қарап, поляк тілінде естілетін есімдері бар 7000-ге жуық азаматты тұтқындады, ал осы "күдіктілердің" көп бөлігі тұтқындалғаннан кейін 10 күн ішінде өлім жазасына кесілді. Сибірдегі поляктар көпшілік тұратын ауылдар да нысанаға алынды. Белосток, Томск облысында, поляк тегінен шыққан 100 адам өлтiрiлiп, денелерi Обь өзенiне тасталды. Полозово, Томск облысында 33 поляк тұтқындалды, олардың 32-сі өлім жазасына кесілді, ал біреуі тұтқында қайтыс болды. Вершинада 30 поляк тұтқындалды (29 ер адам және бір әйел), олардың біреуі Иркутскке тасымалдау кезінде қайтыс болды, ал қалғандары сол жерде өлім жазасына кесілді. Польша операциясы аясында КСРО-ның шалғай аймақтарындағы шағын поляк қауымдастықтары да нысанаға алынды. Тбилисидегі, Грузиядағы бұрынғы құпия полиция мұрағаттарына сәйкес, кем дегенде 89 адам Польша операциясының құрбаны болды, ал тағы 125 поляк басқа да бірдей кезеңдегі операциялардың құрбаны болды. Ал Қырғыз мұрағаттарының мәліметінше, Қырғызстандағы Ұлы тазалаудың барлық бірдей операцияларында кем дегенде 180 поляк қаза тапты.
According to archives of the NKVD, 111,091 Poles and people accused of ties with Poland, were sentenced to death, and 28,744 were sentenced to labor camps; 139,835 victims in total. This number constitutes 10% of the total number of people officially convicted during the Yezhovshchina period, based on confirming NKVD documents. According to historian Bogdan Musiał: "It is estimated that Polish losses in the Ukrainian SSR were about 30%, while in the Belorussian SSR the Polish minority was almost completely annihilated or deported." Musiał is also of the opinion that "it does not seem unlikely, as Soviet statistics indicate, that the number of Poles dropped from 792,000 in 1926 to 627,000 in 1939." In Leningrad, the NKVD reviewed local telephone books and arrested almost 7,000 citizens with Polish sounding name with the vast majority of such nominal "suspects" were executed within 10 days of arrest. The Polish majority villages of Siberia were also targeted. In Belostok, Tomsk Oblast, 100 men of Polish origins were executed and their bodies thrown into the Ob River. In Polozovo, Tomsk Oblast 33 Poles were arrested, of which 32 were executed and one died in captivity, and in Vershina 30 Poles were arrested (29 men and one woman), of which one person died during transport to Irkutsk and the rest were executed there. The small Polish communities of the more remote parts of the USSR were also targeted in the Polish Operation. According to the former secret police archives in Tbilisi, Georgia alone, at least 89 people were victims of the Polish Operation, and further 125 Poles were victims of other concurrent operations, whereas, according to Kyrgyz archives, at least 180 Poles fell victim to all simultaneous operations of the Great Purge in Kyrgyzstan.
Бағалау
Тарихшы Майкл Эллманның айтуынша, "1937–1938 жылдардағы "ұлттық операциялар", әсіресе "Польша операциясы", БҰҰ Конвенциясымен берілген анықтама бойынша геноцид болып саналуы мүмкін, бірақ бұл мәселе бойынша әлі заңдық шешім қабылданған жоқ". Кароль Карски кеңестік биліктің поляктарға қарсы әрекеттерін халықаралық құқық тұрғысынан геноцид деп есептейді. Оның пікірінше, жойылғандардың арасында басқа ұлт өкілдері де болғанымен, және мақсат этностық ерекшеліктерге байланысты емес болғанымен, поляктарды олардың ұлтына қарай бөліп қарағандықтан, бұл әрекеттер геноцид құрайды. Тарихшы Терри Мартин "ұлттық операцияларды", соның ішінде "Польша операциясын" этникалық тазалау және "этникалық террор" деп сипаттайды. Мартиннің сөзіне қарағанда, диаспорадағы ұлт өкілдерін тұтқындау және жаппай өлімге кесу "геноцидке жақын" болған. Екінші жағынан, Сталин Польшаны жақсы ұлт, ал поляктарды – орыстар мен немістерден кейін үшінші ең "қайратты" жауынгерлер деп жиі мақтаған. Норман Наймарк Сталиннің 1930 жылдардағы поляктарға қатысты саясатын "геноцид" деп атады, бірақ бүкіл Ұлы тазалауды геноцид деп санамады, себебі ол саяси қарсыластарды да нысанаға алған. Тарихшылар Олле Сандстрём мен Андрей Котлярчуктың айтуынша, көптеген ғалымдар (мысалы, Николас Верт, Майкл Манн және Хироаки Куромия) шекаралық аймақтардағы қауіпсіздік мәселесіне назар аударады, соның салдарынан кеңес кеңістігінің этникалық тұтастығын көршілес капиталистік мемлекеттерден қорғау қажеттігін көрсетеді. Олар халықаралық қатынастардың маңыздылығын атап өтеді және поляктар сияқты этникалық азшылық өкілдерінің өліміне олардың ұлты емес, КСРО-ға жау елдермен байланысы болуы мүмкін екенін, сондай-ақ жауапсыздық таныту қаупін себеп деп есептейді.
According to historian Michael Ellman, "The 'national operations' of 1937–38, notably the 'Polish operation', may qualify as genocide as defined by the UN Convention, although there is as yet no legal ruling on the matter". Karol Karski argues that the Soviet actions against Poles are genocide according to international law. He says that while the extermination was targeting other nationalities as well, and according to the criteria other than ethnicity, but as long as Poles were singled out based on their ethnicity, that makes the actions to be genocide. The historian Terry Martin refers to the "national operations", including the "Polish Operation", as ethnic cleansing and "ethnic terror". According to Martin, the singling out of diaspora nationalities for arrest and mass execution "verged on the genocidal". On the other hand, Stalin often praised Poland as a good nation and the Poles as brave fighters, the third most "dogged" soldiers after the Russians and Germans. Norman Naimark called Stalin's policy towards Poles in the 1930s "genocidal" but did not consider the entire Great Purge genocidal since it targeted political opponents as well. According to historians Olle Sundström and Andrej Kotljarchuk, most scholars (for example, Nicolas Werth, Michael Mann and Hiroaki Kuromiya) focus on the security dilemma in the border areas suggesting the need to secure the ethnic integrity of Soviet space vis à vis neighboring capitalistic enemy states. They stress the role of international relations and believe that representatives of ethnic minorities such as the Poles, were killed not because of their ethnicity, but because of their possible relations to countries hostile to the USSR and fear of disloyalty in the case of an invasion.