Кіріспе
Франция Корольдігінің бөлімдері Ансиан режимі кезінде Франция Корольдігі әртүрлі жолдармен (соттық, әскери, шіркеулік және т.б.) бөлінді. Ұлттық құрылтай 1789 жылдың соңында департаменттер мен округтерге біркелкі бөлуді қабылдағанға дейін бірнеше әкімшілік бірліктерге бөлінді. Облыстар әкімшілік тұрғысынан 1791 жылдың 21 қыркүйегіне дейін сақталды. Ел шіркеулік жағынан епархияларға, сот жүйесі бойынша генералитеттерге, әскери тұрғысынан жалпы үкіметтерге бөлінді. Замандастары бұл құрылымдардың ешқайсысын «облыс» деп атаған жоқ. Дегенмен, кейінірек түсіндірмелер «жалпы үкіметті» (әскери бөлім) мәдени провинциямен шатастырды, себебі жалпы үкіметтер жиі провинциялардың аттары мен шекараларын пайдаланды. Бұл әрқашан осылай болмады, соның салдарынан кейбір провинциялардың шекаралары туралы шатасу туды. Бүгінде «провинция» термині мәдени және тілдік ерекшеліктерін сақтап қалған аймақтарды атау үшін қолданылады. Рим империясының институттарынан алынған бұл сөз алғаш рет 15 ғасырда пайда болды және ресми құжаттарда да, күнделікті қолданыста да кеңінен тарады. Қай ғасырды немесе сөздікті қарастырсаңыз да, Ancien режимі кезінде бірнеше аумақтық бөлу жүйелерінің қатар өмір сүргеніне байланысты сөздің анықтамасы көбінесе тұманды болып қалады. Кейбір географтар, тіпті ең танымалдары, мысалы, Онесим Реклус, провинциялар мен провинциялық идентичность идеясын сынады, кейде бұл сөздің нақты шындыққа сай келмейтінін айтты. Шындығында, Франция провинцияларын көрсететін көптеген тізімдер мен карталар бір-бірімен толық сәйкес келмейді және дәл салыстыру мүмкін емес. Дегенмен, Ансиан режимі кезіндегі көптеген аумақтық бөлімшелердің аттары галлдық цивитаттарға сілтеме жасайды. Француз революциясына дейін Франция тарих, география және қоныстанудың нәтижесінде қалыптасқан аумақтық бөліністерден тұрды, олар онда қолданылған әртүрлі биліктерге сәйкес әртүрлі санаттарға бөлінді: мегаполистер, епархиялар, герцогтіктер, барондықтар, үкіметтер, штаттар, сайлау округтері, генералитеттер, интенданциялар, парламенттер, елдер, бейлиаждар, сенешосселер және т.б. Бұл санаттардың әрқайсысы провинцияның атын алды, бірақ бірдей географиялық аумақты қамтымады. Мысалы, Артуа парламентінің юрисдикциясы Артуа үкіметінің немесе Артуа интенданциясының аумағымен сәйкес келмеді. 1789 жылғы Конституциялық жиналыс 4 тамыз түнде әртүрлі аймақтарға тән барлық құқықтар мен әдет-ғұрыптарды (сондай-ақ артықшылықтарды, мысалы, сыныптардың, дворяндардың және дін қызметкерлерінің құқықтарын) жойғаннан кейін, аумақтың біркелкі бөлінуін, департаменттерді орнатуға шешім қабылдады, және бұл бөліну мемлекеттің әртүрлі функциялары үшін бірдей болады: әскери, діни, салықтық, әкімшілік, университет, сот және т.б. Әр департаменттің астанасы ретінде таңдалған қала осы функциялардың барлығының ордасы болуы керек еді, сонымен қатар префектура, сот, университет, әскери гарнизон, епископтық, қор биржасы, жәрмеңке, аурухана және т.б. болуы керек еді. Осы функциялардың бірін бұрыннан орындап келген және осылайша апелляциялық сотынан, қару-жарақ қоймасынан, университетінен немесе жәрмеңкесінен айырылған қалалардың наразылығы бұл жоспардың толық іске асырылуына кедергі келтірді. Кейбір жағдайларда, қазіргі заманғы аймақтар тарихи провинциялармен бірдей атауға ие; олардың шекаралары шамамен бірдей аумақты қамтуы мүмкін.
Under the Ancien Régime, the Kingdom of France was subdivided in multiple different ways (judicial, military, ecclesiastical, etc.) into several administrative units, until the National Constituent Assembly adopted a more uniform division into departments (départements) and districts in late 1789. The provinces continued to exist administratively until 21 September 1791. The country was subdivided ecclesiastically into dioceses, judicially into généralités, militarily into general governments. None of these entities was called "province" by their contemporaries. However, later interpretations confused the term of "general government" (a military division) with that of a cultural province, since the general governments often used the names and borders of a province. It was not always the case, which causes confusion as to the borders of some provinces. Today, the term "province" is used to name the resulting regional areas, which retain a cultural and linguistic identity. Borrowed from the institutions of the Roman Empire, the word first appeared in the 15th century and has continued to spread, both in official documents and in popular or common usage. Whatever the century or dictionary consulted, the definition of the word often remains vague, due to the coexistence of several territorial division systems under the Ancien Régime. Some geographers, even some of the most famous, such as Onésime Reclus, have widely criticised the idea of provinces and provincial identity, sometimes denying that the word covers any tangible reality. In fact, the many lists and maps showing the provinces of France are neither perfectly superimposable nor exactly comparable. The fact remains, however, that the names of many of the territorial subdivisions of the Ancien Régime refer to Gallic civitates. Before the French Revolution, France was made up of territorial divisions resulting from history, geography and settlement, which differed according to the different powers that were exercised there, with different categories such as metropolises, dioceses, duchies, baronies, governments, states, elections, generalities, intendances, parliaments, countries, bailliages, seneschaussées, etc. Each of these categories took the name of a province, without covering the same geographical area. For example, the jurisdiction of the parlement d'Artois did not correspond to the same territory as the gouvernement d'Artois or the intendance d'Artois. The Constituent Assembly of 1789, having abolished all the rights and customs specific to the different regions (also known as privileges, such as those of the classes, nobility and clergy) during the night of 4 August, decided to establish a uniform division of the territory, the départements, and that this division would be the same for the different functions of the State: military, religious, fiscal, administrative, university, judicial, etc. The town chosen as the capital of each department would have to be the seat of each of these functions, and at the same time have a prefecture, a court, a university, a military post, a bishopric, a stock exchange, a fair, a hospital, etc. The protests of the towns which had always fulfilled one of these functions and which were thus deprived of their court of appeal, their arsenal, their university or their fair, prevented this plan from being completely implemented. In some cases, modern regions share names with the historic provinces; their borders may cover roughly the same territory.
Галлиялық цивитаттар
Галлияда 54 негізгі халық және жүзден астам жеке халықтар (Флавий Иосифтің мәліметінше, 300) өмір сүрді, олардың кейбіреулерінің әдет-ғұрыптары мүлдем әртүрлі болды. Юлий Цезарь осы тәуелсіз мемлекеттердің әрқайсысын civitas (қала, бірақ бұл жағдайда қала немесе ауыл деген мағынада қолданылмаған термин) деп атады, олардың кейбіреулері pagi-ге бөлінді. Көптеген кіші галликалық халықтар көршілеріне тәуелді болды, клиенттер ретінде оларға салық төледі. Бұл конфедерациялардың ең белгілілері – Арверни, Эдуи және Арморикалықтар, римдіктер қайта ұйымдастыруға кіріспей тұрып, бір түбірлі провинциялар құрады. Галлия қалалары, олардың аумақтары және бас қалаларының аттары Төменгі Империя кезінде епархияларға айналды. Олардың "mainmorte" статусы, яғни мұралық жерлердің бөлінуінен құтылулары, олардың Ескі Режимнің соңына дейін дерлік толық сақталуын түсіндіреді. Бұл бөлістер кейіннен қабылданып, ішінара қайта топтастырылып, генералитеттер, содан кейін департаменттер құрылды, бірақ бұрынғы этникалық атаулары (мысалы, Пиктондар елі үшін Пуату, Арверни елі үшін Овернь, Рутен елі үшін Руэрг, Петрокорес елі үшін Перигор және т.б.) физикалық-географиялық атаулармен алмастырылды (тиісінше, Вьенна, Пюи-де-Дом, Аверон, Дордонь және т.б. департаменттері).
Рим провинциялары
Провизия терминінің латын тіліндегі этимологиясы оның бастапқы мағынасын аңғартады: pro vincere, яғни «алдын ала жеңіліп алынған». Галлияның әрбір римдік провинциясының нақты құқықтық анықтамасы, айқын шекаралары және кодификацияланған әкімшілік құрылымдары болды. Провинциялардың саны, ұйымдастырылуы және шекаралары бес ғасыр бойында әртүрлі болды, және әрқайсысын проконсул немесе пропратор басқарды. Провинция (Прованс), бұрыннан-ақ римдік болғандықтан, Цезарь Галлияны үш провинцияға бөлді: Аквитания, Кельтика және Бельгия. Рим үкімшілігінің төрт ғасыры ішінде провинциялардың саны үштен он бірге дейін артты, бұл империяның кеңеюімен және бастапқы провинциялардың аумағының кішіреюімен байланысты болды: 1-ші және 2-ші Германия, 1-ші, 2-ші, 3-ші және 4-ші Lugdunensis, 1-ші және 2-ші Aquitanica, 1-ші және 2-ші Belgica, 1-ші және 2-ші Narbonensis, Novempopulanie, Sequanorum, Viennensis, Alpes Cottiarum, Alpes Maritimae, Alpes Graiae et Poeninae. Бұл провинциялар қалаларға (бірше саны civitas, көпше саны civitates) бөлінді, олардың саны 33-тен 113-ке дейін өсті.
Діни провинциялар мен епархиялар
Метрополиялар – метрополит архиепископының құзыретіне бағынатын аумақтар, сондай-ақ провинциялар деп те аталады, себебі олар Рим империясы құлағаннан кейін алғашқы епископтар басқарған Рим провинцияларынан пайда болған. Олар епархиялардан құралған, олар да сол процесте ежелгі цивитастардың немесе римдік галл қалаларының орнын басып, әдетте епархиялық астанаға берілген ежелгі галл халқының атын сақтап қалған. Епархиялар – бір шіркеуде жиналатын тұрғындардың топтарынан тұрады, олардың аттары мен шекаралары 36 000 француз коммунасында сақталған. Діни округтер, өздерінің мәңгілік статусы арқасында, ежелгі дәуірден 1802 жылғы жалпы қайта ұйымдастыруға дейін ең көне және тұрақты аумақтық бөліністер болып табылады. Бүгінде бұл 130-ға жуық округтер 90 департаментке және олардың астаналарына біріктірілген, бірақ олардың этнонимдері физикалық географиямен байланысты атаулармен – өзендермен, таулармен, жағалаулармен алмастырылды.
Соттық провинциялар: парламенттер, сот орындаушылары және сенаторлар
Олардың заңдарына, әдет-ғұрыптарына және тілдеріне байланысты корольдік аумағы жазбаша құқық елдеріне (шамамен Ла Рошельден Женеваға дейінгі сызықтың оңтүстігінде) және әдет-ғұрыптық құқық елдеріне (сол сызықтың солтүстігінде) бөлінеді. Бұл топтардың әрқайсысына бірнеше парламент кіреді, олар апелляциялық соттар болып табылады, олардың құзыреттері соншама көп сот провинцияларын құрайды, және олардың құрамына барлық патшалық құзыреттері, bailiwicks (байливиктер) және seneschalties (сенешальдықтар) кіреді. Олар бірнеше елден тұрады, олардың әрқайсысы жалпыға ортақ әдет-ғұрыпқа немесе тіпті жергілікті әдет-ғұрыптарын сақтап қалған бұрынғы вицилерге тән ерекше әдет-ғұрыпқа сәйкес келеді. Мысалы, Кверси сенешальдығы бес екіншілік байливиктен тұрады, олар бес бұрынғы вигериге сәйкес келеді.
Салықтық аймақтар: жалпылама
Кейбір авторлар провинция ұғымын жалпылама ұғыммен теңестіруге тырысады. Бұл ұғымдар кейде сәйкес келеді, егер жалпылама ұғымның кеңістігі ескі аумақтық бірлікпен шамалы немесе толығымен беттессе, бірақ олар бір-бірімен мағынасы бірдей емес.