Діни көзқарастар мен эволюция арасындағы қайшылықтар

Эволюцияны діни топтардың қабылдамауы: жаратылыстану, ғылыми фактілерге қарсылық, білім берудегі мәселелер. АҚШ-тағы мәдени соғыс контекстінде қарастырылады.

41 мин оқу

100%

Дереккөз: Rejection of evolution by religious groups — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Діни түрде эволюцияны қабылдамау. Діни топтардың Жердің, адамзаттың және басқа да тіршіліктің пайда болуына қатысты эволюцияны мәдени, саяси және теологиялық тұрғыдан қайта-қайта қабылдамауы бар. Креационизмге сәйкес, түрлер бұрын құдайлық жаратылыстың өзгермейтін өнімдері деп кеңінен сеніліп келді, бірақ 19 ғасырдың ортасынан бері табиғи іріктеу арқылы эволюция ғылыми қауымда эмпирикалық ғылыми факт ретінде орнықты. Кез келген мұндай пікірталас әлемдегі кәсіби ғылыми ұйымдар тарапынан ғылыми емес, діни деп қарастырылады: ғылыми қауымда эволюция факт ретінде қабылданады, ал дәстүрлі көзқарасты сақтауға жасалған әрекеттер жалған ғылым ретінде қарастырылады. Пікірталас ұзақ тарихқа ие болғанымен, бүгінде ол негізінен сапалы ғылыми білім берудің мәселесіне тоқталып, креационизм саясатының басты назары қоғамдық білім беруде креационизмді оқытуға аударылған. Көптеген христиан елдерінің арасында бұл пікірталас АҚШ-та ең айқын, онда ол мәдени соғыстың бір бөлігі ретінде бейнеленуі мүмкін. Иудаизм мен исламның фундаменталистік бағыттары сияқты басқа да діни қауымдастықтарда да ұқсас даулар бар.

Religious rejection of evolution

Recurring cultural, political, and theological rejection of evolution by religious groups exists regarding the origins of the Earth, of humanity, and of other life. In accordance with creationism, species were once widely believed to be fixed products of divine creation, but since the mid 19th century, evolution by natural selection has been established by the scientific community as an empirical scientific fact. Any such debate is universally considered religious, not scientific, by professional scientific organizations worldwide: in the scientific community, evolution is accepted as fact, and efforts to sustain the traditional view are universally regarded as pseudoscience. While the controversy has a long history, today it has retreated to be mainly over what constitutes good science education, with the politics of creationism primarily focusing on the teaching of creationism in public education. Among majority Christian countries, the debate is most prominent in the United States, where it may be portrayed as part of a culture war. Parallel controversies also exist in some other religious communities, such as the more fundamentalist branches of Judaism and Islam. >

Christian fundamentalists reject the evidence of common descent of humans and other animals as demonstrated in modern paleontology, genetics, histology and cladistics and those other sub disciplines which are based upon the conclusions of modern evolutionary biology, geology, cosmology, and other related fields. They argue for the Abrahamic accounts of creation, and, in order to attempt to gain a place alongside evolutionary biology in the science classroom, have developed a rhetorical framework of "creation science". In the landmark Kitzmiller v. Dover, the purported basis of scientific creationism was judged to be a wholly religious construct without scientific merit. The Catholic Church holds no official position on creation or evolution (see Evolution and the Catholic Church). However, Pope Francis has stated: "God is not a demiurge or a magician, but the Creator who brought everything to life Evolution in nature is not inconsistent with the notion of creation, because evolution requires the creation of beings that evolve." The rules of genetic inheritance were discovered by the Augustinian friar Gregor Mendel, who is known today as the founder of modern genetics.

Христиан фундаменталистері қазіргі палеонтология, генетика, гистология және кладистика, сондай-ақ қазіргі эволюциялық биология, геология, космология және басқа да байланысты салалардың қорытындыларына негізделген басқа да ғылым салаларында көрсетілгендей, адамдар мен басқа жануарлардың ортақ тегінің дәлелдерін жоққа шығарады. Олар Ыбырайымдық жаратылыс туралы айтылымдарды қолдайды және ғылым сыныптарында эволюциялық биологиямен қатар орын алуға тырысу үшін «жаратылыс ғылымы» деген риторикалық құрылымды жасады. Китцмиллер Доверге қарсы сот ісінде ғылыми креационизмнің негізі ғылыми құндылығы жоқ, толыққанды діни құрылым деп танылды. Католик шіркеуі жаратылыс немесе эволюция бойынша ресми ұстанымға ие емес (қараңыз: Эволюция және Католик шіркеуі). Алайда, Папа Франциск былай деді: «Құдай – демиург немесе сиқыршы емес, ол барлық нәрсені өмірге әкелген Жаратушы. Табиғаттағы эволюция жаратылыс тұжырымына қайшы емес, өйткені эволюция дамуға қабілетті жандардың жаратылуын қажет етеді». Генетикалық мұрагерлік заңдарын қазіргі заманғы генетиканың негізін қалаушы ретінде танымал Августин орденінің мүшесі Грегор Мендель ашты.

Тарих

Жаратылыс-эволюция дауы Еуропа мен Солтүстік Америкада 18 ғасырдың соңында басталды, геологиялық деректердің жаңа түсіндірмелері ежелгі Жер туралы әртүрлі теорияларға жол ашты, ал қазба геологиялық тізбекте жойылу фактілері эволюцияның алғашқы идеяларын, әсіресе Ламаркизмді тудырды. Англияда бұл өзгерістердің жалғасу идеялары бастапқыда қалыптасқан "өзгермейтін" әлеуметтік тәртіпке қауіп деп есептелді, сондықтан шіркеу де, мемлекет те оларды басуға тырысты. Уақыт өте келе жағдай жеңілдеді, 1844 жылы Роберт Чемберстің "Жаратылыстың табиғи тарихының іздері" атты еңбегі түрлердің біртіндеп өзгеруі туралы идеяны танымал етті. Ғылыми қауым алдымен оны сынып тастады, Англия шіркеуі ашумен қарсы шықты, бірақ көптеген унитариандықтар, квакерлер және баптистер – белгілі шіркеудің жеңілдіктеріне қарсы болған топтар – оның табиғи заңдар арқылы әрекет ететін Құдай туралы идеяларын қолдады.

Дарвинге қазіргі заманғы реакция

1859 жылы Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» атты еңбегі жарық көргеннен кейін эволюция теориясы ғылыми тұрғыдан негізделді және зерттеудің беделді саласына айналды. Дарвиннің кітабының діни салдарына зор қызығушылық болғанына қарамастан, «Эсселер мен шолулар» (1860) кітабындағы жоғары сынға қатысты теологиялық пікірталас Англия шіркеуінің назарын аударды. Бұл еңбектің либералды христиан авторларының кейбіреуі Дарвинге қолдау білдірді, сондай-ақ көптеген нонконформистер де осы пікірде болды. Мысалы, Чарльз Кингсли атты дін қызметкері Құдайдың эволюция арқылы әрекет ететінін ашық қолдады. Басқа христиандар бұл идеяға қарсы болды, тіпті Дарвиннің жақын достары мен жақтастары, оның ішінде Чарльз Лайелл мен Аса Грей бастапқыда оның кейбір идеяларына күмәнмен қарады. Кейін Грей Америкада Дарвиннің жақтасы болды және өзінің жазбаларын жинап, «Дарвиния» (1876) атты ықпалды кітап жазды. Бұл эсселер Дарвиндік эволюция мен теизмнің қағидаларын үйлестіруді көздеді, осы тұста екі тараптың көптеген өкілдері оларды өзара қарама-қарсы деп санайтын. Грей физикалық себептерді зерттеудің теологиялық көзқарасқа және ақыл мен Табиғат арасындағы үйлесімді зерттеуге қарсы емес екенін айтты және Табиғатта іске асырылған зияли тұжырымдама табиғи құралдар арқылы іске асырылатынын ойлады. Дарвиннің идеяларын ынтамен қолдаған Томас Хаксли дін қызметкерлерінің ғылымға үстемдігін жою мақсатымен агностик терминін қолданды, бұл термин Құдайдың бар-жоқтығын білу мүмкін емес екенін білдіреді. Дарвин де осы ұстанымды қабылдады, бірақ Эдвард Авеллинг пен Людвиг Бюхнер сияқты көрнекті атеистер де эволюцияны қабылдады, ал бір сыншының сөзімен айтқанда, бұл «атеизмге тең» деп сынға ұшырады. Сент-Джордж Джексон Миварт және Джон Августин Зам сияқты тұлғалардың бастамасымен АҚШ-тағы римдік католиктер эволюцияның өзін қабылдады, бірақ табиғи іріктеуге қарсы болды және адамзаттың құдайлық рухына баса назар аударды. Католик шіркеуі эволюцияны ешқашан айыптамады, ал бастапқыда Римдегі консервативті католик басшылары күдікпен қарады, бірақ бірте-бірте ұқсас ұстанымға келді. XIX ғасырдың соңында эволюциялық идеяларға ең қарсы болғандар – Мәсіхтің жақын арада оралуына сенетін және Киелі кітаптың әдеби емес, нақты мағынада түсіндірілуіне негізделген мыңжылдықтар болды. Олар Киелі кітаптағы кез келген қателік мойындалса, Киелі кітаптың жарамсыз болады деп сенді. Алайда, сол кездегі эволюцияны сынға алғандардың көпшілігі геологияға қызығушылық танытпады, ғалымдарға Едемдегі жаратылыстан бұрынғы уақытты еркін берді, осылайша қазбалар мен геологиялық жағдайлар сияқты ғылыми байқауларды түсіндірді. Дарвиннен кейінгі кезеңде ғалымдар мен дін қызметкерлері жердің ежелгілігін немесе қазбалардың дамуын жоққа шығармады. Сондай-ақ, кейінірек дүние жаратылысын сенушілер сияқты, Киелі кітаптағы топан судың геологиялық маңызына сенушілер де аз болды. Эволюцияға сенбейтіндер, жаратылыс теориясын қолдайтындар және скептик ғалымдар көбінесе Жаратылыс кітабының бірінші тарауын бейнелі түрде түсіндіруге дайын болды немесе жаратылыстың алты күні міндетті түрде 24 сағаттық емес екенін мойындады. Солтүстік-шығыс университеттерінің ғылым профессоры эволюция теориясын бірден қабылдап, оны студенттеріне үйретті. Алайда, АҚШ-тың оңтүстігі мен батысындағы кейбір адамдар христиандық фундаменталистік уағыздарға ықпал етіп, бұл теорияны әдепсіз деп санады. Ұлыбританияда евангелистік жаратылыс теориясын қолдайтындар аз болды. Виктория институты 1865 жылы «Эсселер мен шолулар» және Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» атты еңбектеріне жауап ретінде құрылды. Ол эволюция теориясына ресми түрде қарсы болмады, бірақ оның негізгі негізін қалаушы Джеймс Редди Дарвиннің жұмысын «үйлесімсіз» және «толық сенімсіз» деп сынады, ал «Омфалос» кітабының авторы Филип Генри Госс вице-президент болды. Институттың мүшелері 1897 жылға дейін өсті, содан кейін күрт азайды. 1920 жылдары Джордж МакКреди Прайс қатысып, өзінің жаратылыс теориялық көзқарастарын бірнеше рет ұсынды, бірақ мүшелер арасында аз қолдау тапты. 1927 жылы Джон Амброуз Флеминг президент болып сайланды; ол жанның жаратылуын қатаң талап еткенімен, құдайлық бағыт-бағдармен дамуды және Адамнан бұрынғы адамзатты қабылдауы оны теистік эволюционист ретінде қарастыруға себеп болды.

The publication of Darwin's On the Origin of Species in 1859 brought scientific credibility to evolution, and made it a respectable field of study. Despite the intense interest in the religious implications of Darwin's book, theological controversy over higher criticism set out in Essays and Reviews (1860) largely diverted the Church of England's attention. Some of the liberal Christian authors of that work expressed support for Darwin, as did many Nonconformists. The Reverend Charles Kingsley, for instance, openly supported the idea of God working through evolution. Other Christians opposed the idea, and even some of Darwin's close friends and supporters—including Charles Lyell and Asa Gray—initially expressed reservations about some of his ideas. Gray later became a staunch supporter of Darwin in America, and collected together a number of his own writings to produce an influential book, Darwiniana (1876). These essays argued for a conciliation between Darwinian evolution and the tenets of theism, at a time when many on both sides perceived the two as mutually exclusive. Gray said that investigation of physical causes was not opposed to the theological view and the study of the harmonies between mind and Nature, and thought it "most presumable that an intellectual conception realized in Nature would be realized through natural agencies." Thomas Huxley, who strongly promoted Darwin's ideas while campaigning to end the dominance of science by the clergy, coined the term agnostic to describe his position that God's existence is unknowable. Darwin also took this position, but prominent atheists including Edward Aveling and Ludwig Büchner also took up evolution and it was criticized, in the words of one reviewer, as "tantamount to atheism." Following the lead of figures such as St. George Jackson Mivart and John Augustine Zahm, Roman Catholics in the United States became accepting of evolution itself while ambivalent towards natural selection and stressing humanity's divinely imbued soul. The Catholic Church never condemned evolution, and initially the more conservative leaning Catholic leadership in Rome held back, but gradually adopted a similar position. During the late 19th century evolutionary ideas were most strongly disputed by the premillennialists, who held to a prophecy of the imminent return of Christ based on a form of Biblical literalism, and were convinced that the Bible would be invalidated if any error in the Scriptures was conceded. However, hardly any of the critics of evolution at that time were as concerned about geology, freely granting scientists any time they needed before the Edenic creation to account for scientific observations, such as fossils and geological findings. In the immediate post Darwinian era, few scientists or clerics rejected the antiquity of the earth or the progressive nature of the fossil record. Likewise, few attached geological significance to the Biblical flood, unlike subsequent creationists. Evolutionary skeptics, creationist leaders and skeptical scientists were usually either willing to adopt a figurative reading of the first chapter of the Book of Genesis, or allowed that the six days of creation were not necessarily 24 hour days. Science professors at liberal northeastern universities almost immediately embraced the theory of evolution and introduced it to their students. However, some people in parts of the south and west of the United States, who had been influenced by the preachings of Christian fundamentalist evangelicals, rejected the theory as immoral. In the United Kingdom, Evangelical creationists were in a tiny minority. The Victoria Institute was formed in 1865 in response to Essays and Reviews and Darwin's On the Origin of Species. It was not officially opposed to evolution theory, but its main founder James Reddie objected to Darwin's work as "inharmonious" and "utterly incredible", and Philip Henry Gosse, author of Omphalos, was a vice president. The institute's membership increased to 1897, then declined sharply. In the 1920s George McCready Price attended and made several presentations of his creationist views, which found little support among the members. In 1927 John Ambrose Fleming was made president; while he insisted on creation of the soul, his acceptance of divinely guided development and of Pre Adamite humanity meant he was thought of as a theistic evolutionist.

Теологиядағы креационизм

XIX ғасырдың басында тарихи әдістерді Киелі кітапты сынау үшін қолдану туралы пікірталас басталып, Киелі кітаптың әдеби сипаттағы баяндама екенін ұсынды. Сонымен қатар, геология ғылымының дамуы Жердің өте ежелгі екенін көрсетті, ал діни ойшылдар бұл жайтты күндік жастағы жаратылыс теориясы немесе аралық жаратылыс теориясы арқылы түсіндіруге тырысты. 17 және 18 ғасырларда барлық геологиялық құбылыстарды жалпы су тасқынымен түсіндіруді ұсынған нептунистік катастрофизм, миллиондаған жылдар бойы эрозия және шөгінді циклдарына негізделген геологиялық біртіндеп даму идеяларына (1795 жылы Джеймс Хаттон енгізген) жол берді, бұл шөгінді қабаттарды жақсы түсіндірді. Биология және жойылу құбылысының ашылуы (алғаш рет 1750 жылдары сипатталған және 1796 жылы Жорж Кювьемен негізге қойылған) Аристотельдің «барлық тіршілік иерархиясы» туралы тұжырымын сынға алды. Табиғи теология бұрын эмпирикалық деректерге негізделген ғылыми жаңалықтар діни түсінікті тереңдетуге көмектеседі деп күткен. Туындаған айырмашылықтар кейбіреулерді ғылым мен теологияның әртүрлі, бәсекелес емес салалармен айналысатынына көндірді. Көптеген ғалымдар эволюцияны қабылдаған кезде (шамамен 1875 жылға қарай), Еуропалық теологтар эволюцияны Құдайдың құралы ретінде қабылдады. Мысалы, Папа XIII Лео (1878–1903 жылдары қызмет еткен) жазбалардың түсіндірмелері жаңа білімге сүйене отырып қайта қарастырылуы мүмкін деген ұзақ жылдардан бері қалыптасқан христиандық ойға сілтеме жасады, ал рим католиктері жанның тікелей жаратылуына байланысты адам эволюциясын қабылдады. АҚШ-та белгілі бір топтардың әлеуметтік дарвинистік евгеника қозғалысын дамытуы көптеген католиктерді эволюцияны қабылдамауға итермеледі. Бұл істе олар Ұлыбритания мен Еуропадағы консервативті христиандардан аз көмек алды. Бұл Ұлыбританияда олардың азшылық мәртебесіне байланысты, осылайша толерантты және бейбітшіл теологиялық дәстүр қалыптасқанымен түсіндіріледі. Бұл қазірге дейін жалғасуда. 2014 жылы Папа Франциск Паптық ғылым академиясында сөйлеген сөзінде Ұлы жарылыс теориясын және эволюция теориясын қабылдағанын, ал Құдайдың «сиқырлы таяқпен сиқыршы» емес екенін мәлімдеді.

At the beginning of the 19th century debate had started to develop over applying historical methods to Biblical criticism, suggesting a less literal account of the Bible. Simultaneously, the developing science of geology indicated the Earth was ancient, and religious thinkers sought to accommodate this by day age creationism or gap creationism. Neptunianist catastrophism, which had in the 17th and 18th centuries proposed that a universal flood could explain all geological features, gave way to ideas of geological gradualism (introduced in 1795 by James Hutton) based upon the erosion and depositional cycle over millions of years, which gave a better explanation of the sedimentary column. Biology and the discovery of extinction (first described in the 1750s and put on a firm footing by Georges Cuvier in 1796) challenged ideas of a fixed immutable Aristotelian "great chain of being." Natural theology had earlier expected that scientific findings based on empirical evidence would help religious understanding. Emerging differences led some to increasingly regard science and theology as concerned with different, non competitive domains. When most scientists came to accept evolution (by around 1875), European theologians generally came to accept evolution as an instrument of God. For instance, Pope Leo XIII (in office 1878–1903) referred to longstanding Christian thought that scriptural interpretations could be reevaluated in the light of new knowledge, and Roman Catholics came around to acceptance of human evolution subject to direct creation of the soul. In the United States the development of the racist Social Darwinian eugenics movement by certain circles led a number of Catholics to reject evolution. In this enterprise they received little aid from conservative Christians in Great Britain and Europe. In Britain this has been attributed to their minority status leading to a more tolerant, less militant theological tradition. This continues to the present. In his speech at the Pontifical Academy of Sciences in 2014, Pope Francis declared that he accepted the Big Bang theory and the theory of evolution and that God was not "a magician with a magic wand".

Құрама Штаттарда креационизмнің дамуы

Алғашында АҚШ-та евангелистік христиандар геология мен биологиядағы жаңалықтарға көп көңіл бөлмеді, олардың назары көбірек Еуропадағы Библияны сынаудың күшейеуіне ауды, ол Киелі кітаптың нақты шындық ретінде қабылдануын күмәндандырды. Осы көзқарастарды сынға алғандар "фундаменталист" деп аталды – бұл атауды бастапқыда олардың жақтастары 20-шы ғасырдың басында АҚШ-тың протестанттық қауымдастығында пайда болған белгілі бір теологиялық сенімдер жиынтығын сипаттау үшін қолданған, және ол 1920-шы және 1930-шы жылдардағы фундаменталист-модернист дауларында түбін тапты. Дін саласында бұл термин, әдетте, өзгермейтін сенімдер жинағына берілгендік пен адалдықты білдіреді. 20-шы ғасырдың ортасына дейін АҚШ-тағы басты христиан дінтері эволюцияға ресми түрде қарсылық көрсетпеді. 20-шы ғасырдың басында кейбір евангелистік ғалымдар эволюцияны қабылдайтын идеялар ұсынды, мысалы, Б. Уорфилд оны Құдайдың еркін білдіретін табиғи заң ретінде қарастырды. Одан кейін АҚШ-тың көптеген жоғары мектептері мен колледждеріндегі биология сабақтарында ғылыми эволюция оқытылатын болды, бірақ христиан фундаментализмінің күшеуі және дәстүрлі Киелі кітап белдеуінің қауымдастықтарындағы өзгерістер мен әлеуметтік жағдайлардың тудырған белгісіздігі сияқты бірнеше факторлар салдарынан наразылық туды. Орта білім алатын балалардың саны жылдам өсті, ал фундаменталистік көзқарастарды ұстанатын немесе "тіршілік үшін күрес" деп аталатын әлеуметтік идеяға қарсы болатын ата-аналар өз балаларының эволюция туралы нені үйреніп жатқанына шын алаңдады.

Британдық креационизм

Бұл кезеңдегі негізгі британдық креационисттік қозғалысы – Эволюциялық наразылық қозғалысы (EPM) 1930 жылдары Ұлыбританияның Виктория институты немесе Ұлыбританияның Философиялық қоғамынан құрылды (Дарвиннің 1859 жылы жарық көрген «Түрлердің шығу тегі» және 1860 жылы «Мақалалар мен шолулар» еңбектеріне жауап ретінде 1865 жылы құрылған). Виктория институтының жарияланған мақсаты – «Киелі кітапта ашылған ұлы шындықтарды, жалған ғылым деп аталатын ғылымның қарсылығына қарсы қорғау» болды. Ол эволюцияға ресми түрде қарсы болмаса да, Джон Уильям Доусон және Арнольд Гюйот сияқты дарвинизмге күмәнданатын бірқатар ғалымдарды өзіне тартты. 1897 жылы институт 1246 мүшеге жетті, бірақ ХХ ғасырдың алғашқы екі онжылдығында мүше саны үштен бір бөлікке дейін азайды. Алғашында эволюцияға қарсы болған институт 1920 жылдары теистік эволюциялық бағытқа бұрылды, бұл өз кезегінде Эволюциялық наразылық қозғалысының құрылуына әкелді. EPM-нің негізгі күшін қозғаушы әуесқой орнитолог Дуглас Девар 1936 жылы «Адам: Ерекше жаратылыс» атты кітапшасын жариялады және эволюция жақтастарымен пікірсайыстар мен публицистикалық сөздерге қатысты. 1930 жылдардың соңында ол американдық креационистердің су тасқыны геологиясын қабылдау туралы ұсынысына қарсылық көрсетті, бұл ұйым ішіндегі қақтығысқа әкелді. Өз заманының ең белгілі христиан апологы К.С. Льюис (1898–1963) қоғамдық қолдауын алуға тырысқанына қарамастан, 1950 жылдардың ортасына қарай EPM мектеп мұғалімі және пастор Альберт Г. Тилнидің бақылауына көшті. Оның догматикалық және авторитарлық стилі ұйымды «бір адамдық оркестр» ретінде басқарды, су тасқыны геологиясын қабылдамады, олқылықтарды жарату теориясын ынталандырып, мүшелік санын жайбасарлыққа дейін азайтты. 1980 жылы Дэвид Роузвиар төрағалығымен ұйым «Жаратылыс ғылымы қозғалысы» (CSM) деп қайта аталды. Д. Роузвиар Бристоль университетінен органометалдық химия ғылымдарының докторы болып табылады. 1980 жылдардың ортасына қарай CSM су тасқыны геологиясын өзінің «Негізгі жарғысына» (барлық лауазым иелері қол қоюға міндетті) ресми түрде енгізді және олқылықтарды жарату және күндік жарату теорияларын Киелі кітапқа қайшы деп айыптады.

The main British creationist movement in this period, the Evolution Protest Movement (EPM), formed in the 1930s out of the Victoria Institute, or Philosophical Society of Great Britain (founded in 1865 in response to the publication of Darwin's On the Origin of Species in 1859 and of Essays and Reviews in 1860). The Victoria Institute had the stated objective of defending "the great truths revealed in Holy Scripture against the opposition of Science falsely so called". Although it did not officially oppose evolution, it attracted a number of scientists skeptical of Darwinism, including John William Dawson and Arnold Guyot. It reached a high point of 1,246 members in 1897, but quickly plummeted to less than one third of that figure in the first two decades of the twentieth century. Although it opposed evolution at first, the institute joined the theistic evolution camp by the 1920s, which led to the development of the Evolution Protest Movement in reaction. Amateur ornithologist Douglas Dewar, the main driving force within the EPM, published a booklet entitled Man: A Special Creation (1936) and engaged in public speaking and debates with supporters of evolution. In the late 1930s he resisted American creationists' call for acceptance of flood geology, which later led to conflict within the organization. Despite trying to win the public endorsement of C. S. Lewis (1898–1963), the most prominent Christian apologist of his day, by the mid 1950s the EPM came under control of schoolmaster/pastor Albert G. Tilney, whose dogmatic and authoritarian style ran the organization "as a one man band", rejecting flood geology, unwaveringly promoting gap creationism, and reducing the membership to lethargic inactivity. It was renamed the Creation Science Movement (CSM) in 1980, under the chairmanship of David Rosevear, who holds a Ph. D. in organometallic chemistry from the University of Bristol. By the mid 1980s the CSM had formally incorporated flood geology into its "Deed of Trust" (which all officers had to sign) and condemned gap creationism and day age creationism as unscriptural.

АҚШ-тағы сот даулары және олардың салдары

1925 жылы Теннесси штаты эволюция теориясын штаттағы барлық мектептерде оқытуға тыйым салатын Батлер заңын қабылдады. Сол жылы Миссисипи штаты да, ал 1927 жылы Арканзас штаты да осындай заңдарды қабылдады. 1968 жылы АҚШ Жоғарғы Соты осы "маймылға қарсы" заңдарды конституцияға қайшы деп танып жойды, "өйткені олар АҚШ Конституциясының Бірінші және Төртінші түзетулерін бұзатын діни доктринаны орнатып қойды". Жақында ғана креационизмді қабылдаған діни фундаменталистер эволюцияны қабылдамауды АҚШ-тағы білім беру ұйымдарында заңды ғылым ретінде мойындатуға күш салып келеді. Осы мәселе бойынша бірқатар маңызды сот істері болды.

Батлер актісі және Скопстың маймыл сынағы (1925)

1918 жылдан кейін, Бірінші дүниежүзілік соғыстан соң, фундаменталистер мен модернистер арасындағы тартыс эволюция идеясына қарсы күшті оппозиция тудырды. Уильям Дженнингс Брайанның үгітінен кейін бірнеше штаттар эволюцияны оқытуға тыйым салатын заңдар қабылдады. 1925 жылға қарай мұндай заңнама 15 штатта қаралып, Теннесси сияқты бірнеше штатта бекітілді. Америкалық Азаматтық Бостандықтар Одағы осы заңдардың біреуіне қарсы сот ісін қозғауды қалаған кез келген адамды қорғауға уәде берді. Джон Т. Скопс бұл ұсынысты қабылдап, 1914 жылы жарық көрген Джордж Уильям Хантердің «Азаматтық биология: мәселелерде ұсынылған» оқулығын пайдаланып, Батлер заңына қайшы келіп, Теннессидегі сыныбына эволюцияны оқытқанын мойындады. Бұл сот процесін H. L. Менкен және тағы басқалар кеңінен жариялады, ол көбінесе Скопстың маймылға қарсы сот процесі деп аталады. Сот Скопсты кінәлі деп тапты, бірақ кеңінен таралған жарияланым эволюцияны қолдайтындарды жандандырды. Іс Теннесси Жоғарғы Сотына шағымданылғаннан кейін, сот техникалық негізде шешімді жоққа шығарды (судья сотқа айыппұл мөлшерін белгілеуге рұқсат берудің орнына, ең төменгі 100 долларлық айыппұлды өзі белгіледі). Заңда ең төменгі айыппұл 100 доллар болуы тиіс болды, ал штат Конституциясы 50 доллардан асатын барлық айыппұлдарды сот төлеуі керек екенін талап етті. Сот айыпты жоққа шығарғанмен, Батлер заңы Теннесси Конституциясының діни басымдықтар туралы ережелерін бұзбайды деп шешті (1-баптың 3-тармағы), онда «заң бойынша ешқандай діни ұйымға немесе құлшыну тәсіліне басымдық берілмейді» делінген. Сот осы штаттық конституциялық тілді қолданып, былай деп шешті: «Адамның төменгі жануарлардан шыққандығы туралы теорияны оқытуға тыйым салу, ешқандай діни ұйымға немесе құлшыну тәсіліне басымдық бермейді. Бізге белгілі болғанша, ешқандай діни ұйымда немесе ұйымдастырылған органның сенімдері мен мақұлдауларында мұндай теорияны жоққа шығаратын немесе растайтын ешқандай ереже жоқ. Протестанттар, католиктер және яһудилер өздерінің сенімдерінде өзара келіспейді және бұл мәселеде ешқандай діни ұйым мүшелерінің арасында бірауыздан келісім жоқ. Эволюция теориясына сену немесе сенбеу, тыйым салу заңдарының даналығына сену немесе сенбеу сияқты, ешқандай діни ұйымның немесе құлшыну тәсілінің ерекше белгісі емес. Көрініп тұрғанындай, бір шіркеудің мүшелері осы мәселелерде көбінесе келіспейді. Сонымен қатар, [Батлер заңы] ештеңе оқытуды талап етпейді. Ол тек адамның төменгі жануарлардан эволюциялануын оқытуға тыйым салады. Заң осы күйінде болғандықтан, адам эволюциясының теориясы штат мектептерінде оқытылмаса да, бұл теорияға қайшы келетін ештеңе [мысалы, жаратылыстану] оқытылуы міндетті емес. Конституцияның 1-бабының 3-тармағы бойынша діни басымдық беру туралы ереже заң шығарушы орган мен мектеп басшыларына бірдей міндетті. Біз осы уақытқа дейін заң шығарушы орган осы конституциялық шектеулерден аспағанын анық білдік». «Скопс штаққа қарсы», 289 S. W. 363, 367 (Теннесси, 1927). Сол уақытқа дейін АҚШ Конституциясының Бірлік туралы ережесін түсіндіру бойынша үкімет белгілі бір дінді Мемлекеттік дін ретінде орната алмады. Теннесси Жоғарғы Сотының шешімі Батлер заңы штат Конституциясының Діни басымдық туралы ережесіне сәйкес конституциялық екенін растады, өйткені Заң бір дінді «Мемлекеттік дін» ретінде белгілемеді. Бұл шешімнің нәтижесінде Теннессиде эволюция ілімі заңсыз болып қалды, ал үнемі жүргізілген науқандар эволюцияны АҚШ-тың барлық мектеп оқулықтарынан алып тастауға мүмкіндік берді.

After 1918, in the aftermath of World War I, the Fundamentalist–Modernist controversy had brought a surge of opposition to the idea of evolution, and following the campaigning of William Jennings Bryan several states introduced legislation prohibiting the teaching of evolution. By 1925, such legislation was being considered in 15 states, and had passed in some states, such as Tennessee. The American Civil Liberties Union offered to defend anyone who wanted to bring a test case against one of these laws. John T. Scopes accepted, and confessed to teaching his Tennessee class evolution in defiance of the Butler Act, using the textbook by George William Hunter: A Civic Biology: Presented in Problems (1914). The trial, widely publicized by H. L. Mencken among others, is commonly referred to as the Scopes Monkey Trial. The court convicted Scopes, but the widespread publicity galvanized proponents of evolution. Following an appeal of the case to the Tennessee Supreme Court, the Court overturned the decision on a technicality (the judge had assessed the minimum $100 fine instead of allowing the jury to assess the fine). The statute required a minimum fine of $100, and the state Constitution required all fines over $50 to be assessed by a jury. Although it overturned the conviction, the Court decided that the Butler Act was not in violation of the Religious Preference provisions of the Tennessee Constitution (Section 3 of Article 1), which stated "that no preference shall ever be given, by law, to any religious establishment or mode of worship". The Court, applying that state constitutional language, held:
We are not able to see how the prohibition of teaching the theory that man has descended from a lower order of animals gives preference to any religious establishment or mode of worship. So far as we know, there is no religious establishment or organized body that has in its creed or confession of faith any article denying or affirming such a theory Protestants, Catholics, and Jews are divided among themselves in their beliefs, and that there is no unanimity among the members of any religious establishment as to this subject. Belief or unbelief in the theory of evolution is no more a characteristic of any religious establishment or mode of worship than is belief or unbelief in the wisdom of the prohibition laws. It would appear that members of the same churches quite generally disagree as to these things. Furthermore, [the Butler Act] requires the teaching of nothing. It only forbids the teaching of evolution of man from a lower order of animals As the law thus stands, while the theory of evolution of man may not be taught in the schools of the State, nothing contrary to that theory [such as Creationism] is required to be taught. It is not necessary now to determine the exact scope of the Religious Preference clause of the Constitution Section 3 of Article 1 is binding alike on the Legislature and the school authorities. So far we are clear that the Legislature has not crossed these constitutional limitations. |Scopes v. State, 289 S. W. 363, 367 (Tenn. 1927). The interpretation of the Establishment Clause of the United States Constitution up to that time held that the government could not establish a particular religion as the State religion. The Tennessee Supreme Court's decision held in effect that the Butler Act was constitutional under the state Constitution's Religious Preference Clause, because the Act did not establish one religion as the "State religion". As a result of the holding, the teaching of evolution remained illegal in Tennessee, and continued campaigning succeeded in removing evolution from school textbooks throughout the United States.

Эпперсон Арканзас штатына қарсы (1968)

1968 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Арканзас штатының 40 жыл бұрынғы, мемлекеттік мектептерде эволюция теориясын оқытуға тыйым салған заңын жойды. Арканзас штатының Литтл-Рок қаласындағы орта мектептің биология пәнінің мұғалімі Сьюзан Эпперсон сотқа шағымданып, заңның федералдық конституцияның дін құруға тыйым салатын қағидасын бұзатынын мәлімдеді. Литтл-Рок министрлер қауымдастығы Эпперсонның шағымын қолдап, "Киелі кітапты статикалық және дамымайтын жаратылыстың негіссіз және көне түсінігін қолдау үшін пайдалану – Жаратылыс кітабының мағынасын түсінбеу ғана емес, сонымен қатар ғылыми прогреске және академиялық бостандыққа қарсы шығу арқылы Құдайға және дінге қызмет етпеу болып табылады" деді. Сот шешімінде АҚШ Конституциясы штатқа "оқыту мен оқу процесі кез келген діни сектаның немесе догманың қағидаларына немесе тыйымдарына сәйкес болуы керек" деген талап қоюға тыйым салады делінген. Алайда Жоғарғы Соттың шешімі эволюциямен қатар креационизмді де оқытуға болатынын ұсынды.

Дэниел Уотерске қарсы (1975)

Дэниел У. Уотерс ісі 1975 жылы АҚШ-тың Алтыншы апелляциялық округінің сотында Теннесси штатының мемлекеттік мектептердегі ғылым сабақтарында эволюция мен жаратылыстануды "тең дәрежеде" оқыту туралы заңын Конституцияның дін бостандығы туралы ережесін бұзғаны үшін жойылды. Осы шешімнен кейін жаратылыстанудан ашық түрде Библияға сілтемелер алынып тасталды және ол "Жаратылыс ғылымы" деп қайта аталды. Содан кейін бірнеше штаттар эволюция теориясын оқытумен қатар осы "Жаратылыс ғылымын" да оқытуды талап ететін заңдар қабылдады.

Жаратылыс ғылымы

Биологтар эволюцияны биологияның басты қағидасы деп мойындаған сайын, американдықтардың Киелі кітапты әдеби тілде түсіндіруді жақтаған шіркеулерге мүшелігі де артты, оның ішінде Оңтүстік баптистер конвенциясы және Миссури синодының лютеран шіркеуі басқа діни ағымдардан озып кетті. Өсім мен қаржының артуымен бұл шіркеулер өздерінің колледждерімен, мектептерімен, баспаханаларымен және телеарналарымен жабдықталды, бұл оларға жаратылысшылдық идеяларын таратуға мүмкіндік берді. 1961 жылы Пресвитериандық және реформаланған баспасы алғашқы маңызды заманауи жаратылысшылдық кітабын шығарды: Джон К. Уиткомб пен Генри М. Морристің ықпалды «Жаратылыс тоқырауы: Киелі кітаптағы жазба және оның ғылыми маңызы». Авторлар жаратылыс әрі қарай сөзбе-сөз 6 күнге созылғанын, адамдар динозаврлармен бірге өмір сүргенін және Құдай әрбір «түрлі» тіршілікті жеке-жеке жаратқанын айтты. Осыған сүйене отырып, Моррис фундаменталистік шіркеулерде, колледждерде және конференцияларда эволюцияға қарсы идеяларды таратушы белгілі лектор болды. Морристің жаратылысты зерттеу орталығы (CSRC) жаратылысшылдықты қолдайтын биология оқулықтарын жедел басып шығарды. Ақырында, CSRC сенсациялық және интеллектуалды тәсіл арасындағы келіспеушіліктерге байланысты тарап кетті, ал Моррис жаратылысты зерттеу институтын құрды, оның басқарылуы мен жұмысы ғалымдардың қолында болады деп уәде берді. Осы кезеңде Моррис және су тасқыны геологиясын қолдаған басқалар «ғылыми жаратылысшылдық» және «жаратылыс ғылымы» терминдерін қабылдады. «Су тасқыны геологиясы» теориясы «олардың гиперлитералистік көзқарастары үшін жалпы жаратылысшылдық атауын» тиімді пайдаланды.

Маклин Арканзас штатына қарсы

1982 жылы Арканзас штатындағы тағы бір сот Арканзастың "Жаратылыстану және эволюция ғылымдарын тең қарау туралы" (590-заң) заңының Конституцияға қайшы екендігін анықтады, себебі ол Діни бейтараптық қағидасын бұзады. Сот отырысының көп бөлігі, Франсиско Айаланың дәлелдері қоса алғанда, жоғалып кетті.

Эдвардс Агиллардқа қарсы

1980 жылдардың басында Луизиана штатының заң шығарушы органы "Жаратылыс ғылымы мен эволюция ғылымын теңдей қарастыру туралы" заң қабылдады. Бұл заң эволюцияны немесе жаратылысшылдықты (креационизмді) міндетті түрде оқытуды талап етпеді, бірақ эволюциялық ғылым оқытылса, жаратылыс ғылымы да оқытылуы керек еді. Жаратылысшылдар (креационистер) заңға белсенді түрде лобби жасады, оның ұстаздарға академиялық еркіндік беру туралы екенін мәлімдеді, және бұл аргумент мемлекет тарапынан заңды қолдау үшін қабылданды. Төменгі соттар мемлекеттің нақты мақсаты жаратылысшылдық діни ілімді насихаттау екенін анықтады, бірақ штат Жоғарғы Сотқа шағым жасады. Ұқсас іс – Маклин Арканзас штатына қарсы (жоғарыда қараңыз) – федералды сот жаратылысшылдыққа қарсы шешім шығарды. Маклин ісі бойынша Арканзас федералды апелляциялық сотқа шағымданбады, креационистер Эдвардс Агиллардқа қарсы істе жақсы нәтижеге жете алатындарын ойлады. 1987 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Луизиана заңының да конституцияға қайшы екенін анықтады, себебі заң нақты бір дінді қолдау мақсатымен қабылданған. Сонымен қатар, сот "мектеп оқушыларына адамзаттың пайда болуы туралы түрлі ғылыми теорияларды оқыту ғылым білімін жетілдіруді мақсат ететін және секулярлық сипаттағы ниетпен жасалса, заңды болуы мүмкін" деген пікірін білдірді, бұл жаратылысшылдықтың кейін интеллектуалды дизайн ретінде белгілі болған түріне аргументтерді дамытуға есік ашты.

Ақылды жобалау

Эдвардс Агиллардқа қарсы іс-қимылға жауап ретінде нео-креационисттік ақылды дизайн қозғалысы Discovery институтының Ғылым және мәдениет орталығы төңірегінде қалыптасты. Ол "әлемнің және тірі организмдердің белгілі бір ерекшеліктері бағытталмаған процесс, мысалы, табиғи іріктеу емес, интеллектуалды себеппен жақсы түсіндіріледі" деген мәлімдеме жасайды. Креационистер бұл тұжырымды креационизмге "ғылыми" көзқарас ретінде қарастырса да, ғылыми қауымдастық оны псевдонауқа ретінде кеңінен мойындамайды, себебі ақылды дизайнды ғылыми гипотезалар сияқты тексеруге және жоққа шығаруға болмайды (мысалы, ақылды дизайнды нақты түрде қабылдамайтын ғылыми ұйымдар тізімін қараңыз).

Канзас эволюциялық тыңдаулары

Ақылды дизайнды мемлекеттік мектептердегі ғылым сабақтарына енгізуге тырысқан ақылды дизайн жақтастары, ақылды дизайн қозғалысының орталығы – Discovery Institute институты эволюция дәлелдерін олардың "Эволюцияны сын тұрғысынан қарастыру" сабақ жоспары негізінде қарау үшін тыңдаулар ұйымдастырды. Канзастағы эволюция жөніндегі тыңдаулар 2005 жылдың 5-12 мамыр аралығында Топека қаласында өтті. Канзас штатының Білім беру кеңесі, Мемлекеттік кеңестің ғылым жөніндегі тыңдау комитетінің қарсылығына және консервативті Республикалық партия кандидаттарын қолдауға қарамастан, институттың "Эволюцияны сын тұрғысынан қарастыру" сабақ жоспарын қабылдады. 2006 жылдың 1 тамызында "Эволюцияны сын тұрғысынан қарастыру" сынып стандартын бекіткен алты консервативті республикашылдың төртеуі алғашқы сайлауда мандаттарынан айырылды. Орын алған орташа республикашылдар мен демократтар 2005 жылғы мектеп ғылымы стандарттарын күштен шығарып, бұрынғы кеңес қабылдамаған Мемлекеттік кеңес ғылым жөніндегі тыңдау комитеті ұсынған стандарттарды қабылдауға уәде берді. 2007 жылдың 13 ақпанында Кеңес 2005 жылы қабылданған ғылым стандарттарын 6 дауысқа 4 дауыспен қабылдамады. Ғылымның анықтамасы тағы да "әлемде байқалатын құбылыстардың табиғи түсіндірмелерін табумен" шектелді.

Довердегі сот

Құрама Штаттар Жоғарғы Сотының Эдвардс пен Агиллардқа қатысты шешімінен кейін, соттың пікірінше, Луизиана штатының эволюция оқытылған кезде мемлекеттік мектептерде жаратылыс ғылымын оқытуды талап ететін заңы конституцияға қайшы болды, себебі заң нақты бір дінді қолдау мақсатымен қабылданған. Осы шешімнен кейін, креационистер мемлекеттік мектептердегі ғылым сабақтарына креационизмді енгізуге күш-жігерін жаңартты. Бұл күш-жігер «ақылды жобалау» концепциясына әкелді, ол заңдық шектеулерден қашуға тырысты, жаратылыстың бастауын белгілі бір Құдайға емес, аты-жөні белгісіз және анықталмаған «ақылды дизайнерге» жатқызып. Нәтижесінде «Довер ісі», яғни Кицмиллер Довер аудандық мектеп округіне қарсы сот процесі болды, ол 2005 жылдың 26 қыркүйегінде басталды және 2005 жылдың 20 желтоқсанында талапкерлердің пайдасына шешілді. Талапкерлер «ақылды жобалауды» мемлекеттік мектептердегі ғылым сабақтарында оқытуды конституцияға қайшы дін орнату деп есептеді. Кицмиллер Доверге қарсы шешімде «ақылды жобалау» заңды ғылыми зерттеулер саласына жатпайды және ол «өзінің креационистік, демек діни, тамырларынан өзгешелене алмайды» делінген. 2005 жылғы желтоқсандағы Кицмиллер Довер аудандық мектеп округі ісі бойынша шешім, «ақылды жобалауды» насихаттауға және АҚШ мемлекеттік мектептері үшін білім беру саясатын дамытуға бағытталған, ол өмірдің пайда болуына қатысты креационистік түсіндірмелерді мемлекеттік мектептердің ғылым оқу бағдарламасына енгізеді.

Техас білім беру кеңесі ақылды жобалауды қолдады

2009 жылдың 27 наурызында Техас штатының білім беру кеңесі 13-2 дауыспен Техастағы оқулықтарда эволюция теориясымен қатар интеллектуалды дизайнды оқыту және палеонтологиялық жазбалардың сенімділігіне күмән тудыру қажет екеніне келісті. Кеңестің төрағасы, тіс дәрігері Дон Маклрой: «Менің ойымша, жаңа стандарттар – эволюцияға қатысты догматизмнің Американың ғылыми рухын әлсіретуіне қарсы керемет қадам» деді. Science журналының мәліметінше, «Техас АҚШ-тағы оқулық нарығында екінші орында тұрғандықтан, баспагерлер мемлекеттік стандарттарға 100% сәйкес екенін растайтын сертификат алуға мүдделі». 2009 жылғы Техас штатының білім беру кеңесінің отырыстары 2012 жылы түсірілген «Ревизионерлер» атты деректі фильмде көрсетілді.

Соңғы өзгерістер

Өмірдің пайда болуы және эволюциясы туралы ғылыми консенсус креационистік ұйымдар мен діни топтар тарапынан үнемі күшті сынға ұшырауда, олар креационизмнің (көбінесе Жас Жер креационизмі, креационизм ғылымы, Ескі Жер креационизмі немесе интеллектуалды дизайн) кейбір түрін балама ретінде қолдауға тырысады. Осы топтардың көпшілігі – Киелі кітаптағы мәліметтердің қатесіз екеніне сенеді, христиандар, және олардың көпшілігі осы пікірталасты христиандық міндеттің – жақсы хабарды таратудың бір бөлігі деп санайды. Кейбір топтар ғылым мен дінді өзара қарама-қайшы, келісуге келмейтін көзқарастар деп есептейді. Көптеген негізгі шіркеулер мен көптеген ғалымдар ұстанатын, көбірек келісімді көзқарас ғылым мен дінді – шындық туралы түбірінен өзгеше сұрақтар қоятын және оны зерттеудің әртүрлі жолдарын ұсынатын ойдың жеке салалары (бірт-бірне тимейтін салалар) деп қарастырады. Бұл идея зоолог, эволюциялық биолог және дін сыншысы Ричард Докинс сияқты дінге жат адамдар мен фундаменталистер тарапынан сынға алынды. Олар бұл идеяны әдістемелік натурализмнің моральдық қорытындыларға жету қабілетін төмен бағалап, діндер мен кітаптардың фактілеріне немқұрайлы қарап немесе оларды жоққа шығарып отыр деп санайды. Ғалымдардың діни сенімдері туралы зерттеулер дәстүрлі түбегейлі фундаменталистік дін мен тәжірибелік ғылым арасындағы айырмашылықты растайды. 1904 жылдан бері жүргізілген ғылыми көзқарастарға қатысты үш зерттеу 80%-дан астам ғалымның дәстүрлі құдайға немесе мәңгілік өмірге сенбейтінін көрсетті, биологиялық ғалымдардың арасында сенімсіздік физикалық ғалымдарға қарағанда күштірек болды. Мұндай көзқарасты білдірмегендердің көп бөлігі кез келген догматикалық немесе сенімге негізделген көзқарасқа қарағанда құпияға қатысты сенімді ұстануға дайын екенін көрсетті. Бірақ ғалымдардың тек 10%-ы ғылым мен діннің арасындағы түбегейлі қақтығыс бар екенін айтты. Уақыт өте келе қалыптасқан үрдістерді зерттеу нәтижесінде, креационизм мен эволюция арасындағы "мәдени соғыс" діни фундаменталистер тарапынан ғалымдарға қарағанда күштірек сезіледі және олардың арасында антиғылыми немесе жалған ғылыми көзқарастарды дамытуға ықпал етуі мүмкін, осылайша олар жалғасуы мүмкін. Оның жетекші жақтаушысы, Discovery Institute, бұл жаңа ғылым екендігі туралы кеңінен мәлімдеме жасады, бірақ ғылыми журналда жарияланған жалғыз мақала күмәнді жағдайларда қабылданды және Стернбергтің пікірсау кезінде тез жоққа шығарылды. Вашингтонның биологиялық қоғамы журналдың ғылыми стандарттарына сай келмейтінін, журналдың қалыпты тақырыптық саласынан "қайда теріс" екенін және бұрынғы редактордың жеке қалауы бойынша, "әдеттегі редакциялық практикаға қайшы" жарияланғанын мәлімдеді. 2005 жылдың 1 тамызында АҚШ президенті Джордж Буш интеллектуалды дизайнды эволюциямен қатар оқытуды қолдап былай деді: "Мен екі тараптың да дұрыс оқытылуын қалаймын, сондықтан адамдар талқылаудың мәнін түсіне алады".

The scientific consensus on the origins and evolution of life continues to be challenged by creationist organizations and religious groups who desire to uphold some form of creationism (usually Young Earth creationism, creation science, Old Earth creationism or intelligent design) as an alternative. Most of these groups are literalist Christians who believe the biblical account is inerrant, and more than one sees the debate as part of the Christian mandate to evangelize. Some groups see science and religion as being diametrically opposed views that cannot be reconciled. More accommodating viewpoints, held by many mainstream churches and many scientists, consider science and religion to be separate categories of thought (non overlapping magisteria), which ask fundamentally different questions about reality and posit different avenues for investigating it. This idea has received criticism from both the non religious, like the zoologist, evolutionary biologist and religion critic Richard Dawkins, and fundamentalists, who see the idea as both underestimating the ability of methodological naturalism to result in moral conclusions and ignorant or downplaying of the fact claims of religions and scriptures. Studies on the religious beliefs of scientists does support the evidence of a rift between traditional literal fundamentalist religion and experimental science. Three studies of scientific attitudes since 1904 have shown that over 80% of scientists do not believe in a traditional god or the traditional belief in immortality, with disbelief stronger amongst biological scientists than physical scientists. Amongst those not registering such attitudes a high percentage indicated a preference for adhering to a belief concerning mystery than any dogmatic or faith based view. But only 10% of scientists stated that they saw a fundamental clash between science and religion. This study of trends over time suggests that the "culture wars" between creationism and evolution, are held more strongly by religious literalists than by scientists themselves and are likely to continue, fostering anti scientific or pseudoscientific attitudes amongst fundamentalist believers. Its leading proponent, the Discovery Institute, made widely publicized claims that it was a new science, although the only paper arguing for it published in a scientific journal was accepted in questionable circumstances and quickly disavowed in the Sternberg peer review controversy, with the Biological Society of Washington stating that it did not meet the journal's scientific standards, was a "significant departure" from the journal's normal subject area and was published at the former editor's sole discretion, "contrary to typical editorial practices." On August 1, 2005, U. S. president George W. Bush commented endorsing the teaching of intelligent design alongside evolution "I felt like both sides ought to be properly taught so people can understand what the debate is about."

Саналар

Бұл даудың барысында ғылыми теорияларды қабылдау және діни доктрина мен амалдарға қатысты бірнеше әртүрлі пікірлер қалыптасты.

Жас Жер креационизмі

Жас Жер креационизмі (ЖЖК) – Құдайдың Жерді соңғы 10,000 жыл ішінде, «Жаратылыс» кітабында айтылғандай, нақты сөзбе-сөз мағынасында жаратты деген діни сенім. Бұл сенім библиялық шежірелердің (мысалы, Ушер хронологиясында егжей-тегжейлі көрсетілгендей) шамамен уақыт аралығына сәйкес келеді. Жас Жер креационисттері ғаламның жасы да Жердің жасына ұқсас деп санайды. Креационисттік космологиялар – кейбір креационисттердің ғаламға Ушер хронологиясы және басқа да Жас Жердің генеалогиялық уақыт шеңберіне сәйкес келетін жас беру әрекеттерінің нәтижесі. Бұл сенім көбінесе Киелі кітаптың сөзбе-сөз түсіндірілуіне негізделген және эволюциялық биологияның ғылыми әдістемесін толығымен қабылдамайды. «Жаратылыс ғылымы» ғылыми қауымдастық тарапынан жалған ғылым деп танылған, ол Жас Жер креационизмінің ғылыммен үйлесімді екенін дәлелдеуге тырысады.

Ежелгі Жер креационизмі

Ежелгі Жер креационизмі Құдай физикалық ғаламды жаратты дегенге сендіреді, бірақ Төрелік кітабындағы жаратылыс оқиғасының 6 күн ішінде болғанын әріптемеу керек деп есептейді. Бұл топ ғалам мен Жердің жасын астрономдар мен геологтар сипаттағандай қабылдайды, бірақ эволюция теориясының толыққанды мәліметтерін күмәнді деп қарастырады. Ежелгі Жер креационистері Төрелік кітабындағы жаратылыс оқиғасын әртүрлі жолмен түсіндіреді, олардың әрқайсысы жас Жер креационистерінің алты тізбекті, 24 сағаттық күнге бөлінген жаратылыс көзқарасынан өзгеше болады.

Неокреационизм және "ақылды жобалау"

Нео-креационистер өздерін креационизмнің басқа түрлерінен қасақана шектендіріп, креационизмнен философия ретінде толығымен бөлек деп танылуға ұмтылады. Олар тіршілік пайда болуы туралы пікірсайысты діни сипаттан безген, Құдайға немесе діни кітаптарға сілтеме жасамастан, жаңаша қарастыруды және оны көпшілыққа жеткізуді көздейді. Нео-креационистер жас Жер немесе ескі Жер креационистері болуы мүмкін, сондай-ақ олардың әртүрлі теологиялық көзқарастары болуы мүмкін (мысалы, Киелі кітапты түсіндірудегі айырмашылықтар). Нео-креационизм – «ақылды дизайн» қозғалысының негізінде жатыр, ол «үлкен шатыр» стратегиясын қолданады, бұл стратегия жас Жер креационистерін (мысалы, Пол Нельсон және Персиваль Дэвис) және кейбір жанашыр ескі Жер креационистерін қамтиды.

Теистік эволюция

Теистік эволюция жалпы алғанда, биологиялық эволюцияға қарсылық білдіретін сенімнің орнына, Құдай мен жаратылыс туралы кейбір немесе барлық классикалық діни ілімдердің қазіргі заманғы ғылыми теорияның, соның ішінде эволюцияның, кейбір немесе барлық бөліктерімен үйлесімді екенін қарастырады. Ол эволюцияны әлемнің бастапқы себебі және тұрақты қолдаушысы/ұстаушысы болып табылатын жаратушы Құдайдың құралы ретінде қарастырады; сондықтан оны теистік (деистікке қарсы) нанымдары мықты адамдар жақсы қабылдайды. Теистік эволюция, Жаратылыс мифінің күндізгі-түнгі дәуірдегі түсіндірмесімен үйлесімді болуы мүмкін; көптеген жақтастары Жаратылыс кітабының алғашқы тарауларын "сөзбе-сөз" сипаттама ретінде емес, әдеби негіз немесе аллегория ретінде түсіндіру керек деп санайды. Бұл көзқарас, әдетте ғылыми әдістің ғылымдағы ұзақ жылдарға созылған дәстүрі – әдістемелік натурализмді қабылдайды. Көптеген негізгі/либералды конфессиялар эволюцияны ұзақ жылдар бойы қабылдап келді, және ол дәстүрлі христиан теологиясын сақтап қалуға тырысатын евангелистік христиандар арасында күннен-күнге көбірек қабылдануда. Теистік эволюционистер креационизмге (соның ішінде интеллектуалды дизайнға) қарсы күресте жиі көзге түседі. Мысалдардың бірі – 2005 жылы Kitzmiller v. Dover Area School District ісінде талапкерлер үшін куәлік берген биолог Кеннет Р. Миллер және теолог Джон Ф. Хоут. Тағы бір мысал – Рухани хаттар жобасы, ол американдық христиан және христиан емес дін қызметкерлерінің қол қойған мәлімдемелерін жинап, сақтайды, олар интеллектуалды дизайн жақтастары көтерген мәселелерге сілтеме жасай отырып, креационизмді жобалайды. Теистік эволюционистер сондай-ақ жаратылыстануды мемлекеттік мектептердегі ғылым сабақтарына енгізуге қарсы тұратын ғылым үшін азаматтар альянсында белсенді болып табылады (мысалы, Kansas Citizens for Science ұйымының көрнекті кеңес мүшесі – евангелистік христиан геологы Кит Б. Миллер).

Агностикалық эволюция

Агностикалық эволюция – биологиялық эволюцияны қабылдау және Құдай болған, болмаған немесе болашақта араласып-араласпағаны маңызды емес деген сенімнің үйлесімі.

Материалистік эволюция

Материалистік эволюция – биологиялық эволюцияны қабылдаумен қатар, егер құдайлар немесе табиғаттан тыс күштер бар болса, олардың материалдық әлемге тигізер әсері аз немесе жоқ деп санау (бұл философиялық натуралистер, гуманистер және атеистерге тән ұстаным). Жаңа атеистер осы көзқарасты жақтап, жаратылысшылдық көзқарас ғана емес қауіпті, сонымен қатар ғылыммен толығымен қайшы келеді деп күшпен дәлелдейді.

Ғылымның анықтамасы мен шектеріне қатысты дәлелдер

Теория мен факт арасындағы айырмашылыққа негізделген сын, көбінесе ғылыми салалардағы біріктіруші ұғымдарға қарсы қойылады. Біркелкілік принципі, Окамның қырғышы немесе сарқындылық принципі, және Коперник принципі сияқты қағидалар ғылымдағы философиялық натурализмге деген көзқарас нәтижесі деп есептеледі, ал көптеген жаратылыстанушылар оны атеизммен теңестіреді. Осы талапқа қарсы шығу үшін ғылымның философтары ғылыми әдістің ғылымдағы ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүріне сілтеме жасау үшін әдістемелік натурализм терминін қолданады. Әдістемелік тұжырым – табиғаттағы байқалатын құбылыстар тек табиғи себептермен түсіндіріледі, құдайға қатысты болжам жасамайды, сондықтан мұндай құбылыстарға қатысты құдайлық түсіндірмелер ғылым шеңберінен тыс. Жаратылыстанушылар құдайлық түсіндірмелерді жоққа шығаруға болмайды және ғылыми жұмыс парадигмалық тұрғыдан шешімсіз деп санайды. Қазіргі ғылым априорлық болжамдарды, қателерді және субъективтілікті барынша азайтуға, сондай-ақ Бейконның алдануларын болдырмауға тырысады, осылайша дін немесе мораль сияқты мәселелерде бейтарапты сақтайды. Басты ағымдағы жақтаушылар жаратылыстанушыларды жалған ғылым түрінде екі саланың арасын шатастыруда айыптайды.

Теория мен факт

Эволюцияның факт емес, теория екендігі туралы пікір, көбінесе эволюция ілімін ғана оқытуға қарсы айтылады. Бұл пікір ғалымдар қолданатын "теория" сөзінің техникалық мағынасы туралы жиі кездесетін қате түсінікпен байланысты. Күнделікті қолданыста "теория" көбінесе болжамдар, гипотезалар және дәлелденбеген ұсыныстарды білдіреді. Ал ғылымда "теория" дегеніміз – табиғаттың белгілі бір аспектісін түсіндіретін, фактілерді, заңдарды, қорытындыларды және тексерілген гипотезаларды қамтитын, нақты дәлелдермен негізделген түсіндірме. Салыстыру үшін, Ұлттық ғылым академиясы фактіні "қайта-қайта расталған және практикалық тұрғыдан "ақиқат" деп қабылданатын байқау" деп анықтайды. Дегенмен, "ғылымдағы ақиқат ешқашан толық бола бермейді және бүгін факт ретінде қабылданып отырған нәрсе ертең өзгертілуі немесе тіпті жоққа шығарылуы мүмкін" екенін атап өтеді. Марстон креационизмнің аргументі (эволюция "тек" теория болғандықтан, ол факт бола алмайды) түсініксіздікті көрсетеді, бірақ эволюция факт екендігін қарапайым түрде тұжырымдау арқылы креационистік позицияға ғылыми қарсылық көрсетудің нәтижесі кері болуы мүмкін деп санайды. Марстонның пікірінше, ғалымдар эволюцияны нақты факт ретінде емес, жер бетіндегі өмірдің дамуына "ең жақсы түсіндірме" ретінде ұсынуы тиімді. Бұл тәсіл тақырыпты талқылауды тоқтатуы екіталай, бірақ оны тиімдірек қорғауға мүмкіндік береді, себебі "факт" деп мәлімдеме жасау үшін қажетті дәлелдеу талаптарын төмендетіп, дәлелдеу ауыртпалығын креационизм жақсы түсіндірме деп санайтындарға жүктеуге болады.

Жалғандық

Ғылым философы Карл Р. Поппер ғылым мен жалған ғылымды ажыратудың бір жолы ретінде жалғандық ұғымын енгізді: сынауға болатын теориялар ғылыми, ал сынауға болмайтындары – емес. Поппер «Аяқталмаған ізденіс» еңбегінде: «Мен Дарвинизмнің сынауға болатын ғылыми теория емес, метафизикалық зерттеу бағдарламасы, сынауға болатын ғылыми теориялардың мүмкін болатын негізі деген қорытындыға келдім» деп мәлімдеді, сонымен қатар оның «ғылыми сипаттамаға» ие екенін атап өтті. Бір әлеуметтанушы оны «Попперді кесу» деп атаған эволюцияға қарсылар Поппердің анықтамасын пайдаланып, эволюция ғылым емес деп мәлімдеді, ал жаратылыстану да осыған ұқсас метафизикалық зерттеу бағдарламасы екенін айтты. Мысалы, жаратылыстанудың көрнекті жақтасы Дуэйн Гиш 1981 жылғы шілдеде «Discover» журналына жолдаған хатында: «Стефан Джей Гулд жаратылыстанушылар жаратылысты ғылыми теория деп санайды деп мәлімдейді. Бұл жалған айыптау. Жаратылыстанушылар жаратылыс та, эволюция да ғылыми теория емес (және екеуі де діни сипатта) екенін қайта-қайта айтып келеді» деп жазды. Поппер өзінің қорытындыларын эволюцияға қарсы күштердің пайдалануы туралы хабарларға жауап ретінде эволюциялық теориялардың жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуына қатысты теориялары ғылыми екенін растады, себебі «олардың гипотезаларын көп жағдайда тексеруге болады». Жаратылыстанушылар негізгі эволюциялық ұғымды, яғни Жердегі барлық тіршіліктің жалғыз ортақ атадан тарағанын Поппер сынауға болатын деп атамағанын және олай болмайтынын мәлімдеді. Шындығында, Поппер Дарвиннің теориясының құндылығын жоғары бағалады. Бірнеше жылдан кейін Поппер: «Бұрын мен бұл теорияны «тавтологиялыққа жақын» деп сипаттағанмын. Мен әлі де табиғи іріктеу осылай жұмыс істейді деп санаймын. Дегенмен, мен табиғи іріктелу теориясының дәлелділігі және логикалық мәртебесі туралы ойымды өзгерттім және мен өзгерту жасауға мүмкіндік алғаныма қуаныштымын» деп жазды. Оның мақаланың соңындағы қорытындысы: «Табиғи іріктелу теориясы тавтологиялық емес тұжырымдамаға ие болуы мүмкін. Бұл жағдайда оны тексере аламыз, бірақ ол қатаң түрде әмбебап шындық емес болып шығады». Кейбір ғалымдар мен ғылым философтары арасында ғылымдағы жалғандықтың қолданылуы туралы пікірталас жалғасуда. Кейбір ғалымдар ортақ шығу тегін сынау үшін қарапайым жалғандық тесттерін ұсынды: мысалы, биолог және жаратылыстанудың белгілі сыншысы Ричард Докинс және Дж. Б. С. Холдейн егер кембрийге дейінгі дәуірде, яғни осыған ұқсас күрделі тіршілік түрлерінің көпшілігі пайда болғанға дейін үй қоянының қазба қалдықтары табылса, «бұл эволюцияны толығымен жоққа шығарады» деп атап өтті. Жалғандық жаратылыстанушылар үшін қиындықтар тудырды: 1982 жылғы «Маклинге қарсы Арканзас білім беру кеңесі» шешімінде судья Уильям Р. Овертон жалғандықты мемлекеттік мектептерде жаратылыс ғылымын оқытуға қарсы шешім қабылдауының негіздерінің бірі ретінде пайдаланды, соңында оны «жәй ғана ғылым емес» деп жариялады.

Philosopher of science Karl R. Popper set out the concept of falsifiability as a way to distinguish science and pseudoscience: testable theories are scientific, but those that are untestable are not. In Unended Quest, Popper declared "I have come to the conclusion that Darwinism is not a testable scientific theory but a metaphysical research programme, a possible framework for testable scientific theories," while pointing out it had "scientific character." In what one sociologist derisively called "Popper chopping," opponents of evolution seized upon Popper's definition to claim evolution was not a science, and claimed creationism was an equally valid metaphysical research program. For example, Duane Gish, a leading Creationist proponent, wrote in a letter to Discover magazine (July 1981): "Stephen Jay Gould states that creationists claim creation is a scientific theory. This is a false accusation. Creationists have repeatedly stated that neither creation nor evolution is a scientific theory (and each is equally religious)." Popper responded to news that his conclusions were being used by anti evolutionary forces by affirming that evolutionary theories regarding the origins of life on earth were scientific because "their hypotheses can in many cases be tested." Creationists claimed that a key evolutionary concept, that all life on Earth is descended from a single common ancestor, was not mentioned as testable by Popper, and claimed it never would be. In fact, Popper wrote admiringly of the value of Darwin's theory. Only a few years later, Popper wrote, "I have in the past described the theory as 'almost tautological' I still believe that natural selection works in this way as a research programme. Nevertheless, I have changed my mind about the testability and logical status of the theory of natural selection; and I am glad to have an opportunity to make a recantation." His conclusion, later in the article is "The theory of natural selection may be so formulated that it is far from tautological. In this case it is not only testable, but it turns out to be not strictly universally true." Debate among some scientists and philosophers of science on the applicability of falsifiability in science continues. Simple falsifiability tests for common descent have been offered by some scientists: for instance, biologist and prominent critic of creationism Richard Dawkins and J. B. S. Haldane both pointed out that if fossil rabbits were found in the Precambrian era, a time before most similarly complex lifeforms had evolved, "that would completely blow evolution out of the water." Falsifiability has caused problems for creationists: in his 1982 decision McLean v. Arkansas Board of Education, Judge William R. Overton used falsifiability as one basis for his ruling against the teaching of creation science in the public schools, ultimately declaring it "simply not science."

Ғылым мен діннің бірігуі

Креационистер көбінесе эволюцияға қарсы "эволюция – дін, ол ғылым емес" деген үстемдікпен күреседі, креационистермен пікірсайыста биологтардың жоғары тұруын жою үшін, және пікірсайысты ғылым (эволюция) мен дін (креационизм) арасындағы тартыс емес, екі тең дәрежедегі діни сенімдердің арасындағы тартыс ретінде қайта қалыптастыру үшін, тіпті эволюция діни, ал интеллектуалды дизайн емес деп дәлелдеу үшін пайдаланады. Эволюцияға қарсы шығушылар эволюцияны қабылдағандарды "эволюционистер" немесе "дарвинистер" деп атайды. Бұл көбінесе эволюция мен діннің бір немесе бірнеше ортақ белгілері бар деген аналогия арқылы дәлелденеді, соның салдарынан эволюция – дін деген тұжырым жасалады. Мұндай аргументтерде айтылатын мысалдар: эволюция сенімге негізделген, эволюцияны қолдаушылар Дарвинді пайғамбар сияқты құрметтейді және басқа ұсыныстарды догматикалық түрде тікелей қабылдамайды. Бұл талаптар соңғы жылдары неокреационисттік қозғалыстың діннен алшақтауға тырысуымен күшейді, осылайша оларға дінге қарсы сияқты көрінетін аналогияны пайдалануға көбірек мүмкіндік туды. Биологияда ешбір ғалымның, Дарвиннің де, еңбектері қасиетті саналмайды, бұл Дарвиннің теориясының ғалымдар жылдар бойы қабылдамаған немесе түзеткен аспектілері арқылы көрінеді, нәтижесінде алдымен неодарвинизм, кейіннен қазіргі эволюциялық синтез қалыптасты.

Собындарға шағымдану

Көптеген креационистер эволюцияның негізгі фактілерінің шындығы және түсіндірме теориялары туралы даулары мен олардың болжамдалатын философиялық және моральдық салдары арасындағы шекараны нашарлатты. Мұндай аргумент салдарға шақыру деп аталады және бұл логикалық қателік болып табылады. Осы аргументтердің мысалдары ретінде Кен Хам және Генри М. Моррис сияқты танымал креационистердің пікірлерін келтіруге болады.

Ғылымға қатысты даулар

Көптеген жаратылысшылар (креационистер) түрлі жолдармен белгілі бір ғылыми теорияларға қарсы тұрады, оның ішінде ғылыми процестердің нақты қолданылуына қарсылық білдіру, ғылыми қауымдастықтағы жақпарушылыққа айыптаулар жасау және ғылыми қауымдастық арасындағы пікір-таластар дағдарысты көрсетеді немесе оны тудырады деген шаруашылықтар айтулары. Қазіргі ғылымдағы деп есептелетін дағдарысқа жауап ретінде жаратылысшылар сенімге, жаратылыс ғылымына немесе интеллектуалды жобалауға негізделген балама нұсқалары бар екенін мәлімдейді. Ғылыми қауым олардың әңгімелерінің көбінесе бұрмаланып берілетінін (мысалы, цитаталарды таңдап алу арқылы) терең дау немесе дағдарыс тудыру үшін, ал жаратылысшылардың ұсынып отырған баламаларының көбінесе жалған ғылым екенін атап көрсетті.

Биология

Эволюциялық биологияға қатысты даулар, жаратылысшылар мен ғылыми қауым арасындағы пікір қақтығысының орталық мәселесі болып табылады. Дау тудыратын эволюциялық биологияның салаларына ортақ тектілік (әсіресе, адамның басқа ірі маймылдармен ортақ ата-тектен пайда болуы), макроэволюция және аралық қазба қалдықтарының болуы жатады.

Ортақ шығу тегі

[Дискавери] институты жалпы ұрпақты тек жануарлар әлеміне қатысты даулы мәселе ретінде қарастырады, себебі ол эмбриология, анатомия және қазба жәдігерлері арқылы оларға қатысты сұрақтар тудырады. Бірақ ғылымда жануарлардың ортақ тегі мүлдем даусыз; барлық дау-дамай микроби әлемінде. Онда зерттеушілер өмірдің үш негізгі тармағының қарым-қатынасы сияқты бастапқы мәселелерден бастап, түрлі тақырыптар бойынша пікір таластырады. Егер организмдер тобының ортақ ата-бабасы болса, олардың ортақ тегі бар делінеді. Эволюциялық принциптерге негізделген жалпы ұрпақ теориясын Чарльз Дарвин ұсынды және қазіргі кезде биологтардың көпшілігі оны қабылдайды. Барлық тірі организмдердің ең соңғы ортақ ата-бабасы шамамен 3,9 миллиард жыл бұрын пайда болған деп есептеледі. Көптеген жаратылысшылар (мысалы, Майкл Би) бұл теорияны ортақ дизайн ортақ жасаушыны (Құдайды) білдіреді деген сенімге қарсы болды. 21-ші ғасырдың басында осы жаратылысшылардың көпшілігі қазіргі түрлер жаратылыстан бері өзгермеген деп есептеді. Бірақ қазір көптеген жаратылысшылар түрлердің эволюциясына келіседі, себебі түрленудің нақты дәлелдері бар. Дегенмен, олар бастапқыда белгілі бір "түрлер" немесе барамин жаратылғанын айтады, содан кейін бүгінгі барлық түрлер пайда болды. Осылайша, барлық аю түрлері осы типтегі жаратылыс арқылы аю сияқты барамин құру үшін жеке-жеке жаратылған ортақ ата-бабадан дамыған болуы мүмкін. Бұл типтегі жаратылыс эволюциялық процестердің бар екенін мойындайды, бірақ олар ортақ ата-бабаны көрсетеді немесе эволюциялық процестер қазіргі өмірдің әртүрлілігін тудырды дегенге қарсы тұрады. ДНК-ны салыстыру шимпанзелер мен адамдардың кодтау аймақтарының 99,4 пайызы бірдей екенін көрсетеді (жалпы алғанда 95-96%), бұл жақын арадағы ортақ ата-бабаның күшті дәлелі ретінде қарастырылады. Бүгінде адамзаттың бір ғана түрі сақталған, бірақ қазба жәдігерлерінде көптеген ертеректегі түрлер табылды, оның ішінде Homo erectus, Homo habilis және Homo neanderthalensis. Жаратылысшылар қазба жәдігерлерінде ортақ ата-бабалардың бар екенін көрсететін дәлелдерге күмәнді қарады және бұл дұрыс жіктемелмеген маймыл қазбалары (мысалы, Ява адамы гиббон болған) немесе олар қазіргі адамдарға тым ұқсас, сондықтан оларды ерекше немесе аралық түрлер деп атауға болмайды деп санайды. Жаратылысшылар арасында бұл мәселеде келіспеушіліктер жиі кездеседі. Жаратылыс туралы мифтер (мысалы, Жаратылыс кітабы) көбінесе алғашқы адамды (Жаратылыс кітабында Адам ата) көрсетеді, жаратылысшылар оны ғылыми есептің баламалы көзқарасының негізі ретінде қолдайды. Осы барлық талаптар мен қарсылықтар кейіннен жоққа шығарылды. Жаратылысшылар адам эволюциясын зерттеудегі ғылыми қауымның генетикалық дәлелдерді түсіндіруіне де қарсы тұрады. Олар әртүрлі жануарлар арасындағы генетикалық ұқсастықтар ортақ ата-бабалар қатынасын білдіреді деген "күмәнді болжам" деп санайды және ғалымдар осы түсіндірмеге осындай ортақ қатынастар бар деген алдын ала түсініктерге ие болғандықтан ғана келеді деп есептейді. Жаратылысшылар генетикалық мутациялар эволюциялық теорияға қарсы күшті дәлел екенін де айтады, себебі олар үлкен өзгерістерге қажетті мутациялар, әдетте, зиянды болады деп санайды. Бірақ көптеген мутациялар бейтарап болып табылады, ал пайдалы немесе зиянды мутациялар азшылық құрайды және көбінесе жағдайға байланысты; бір ортада зиянды мутация басқа ортада пайдалы болуы мүмкін.

[The] Discovery [Institute] presents common descent as controversial exclusively within the animal kingdom, as it focuses on embryology, anatomy, and the fossil record to raise questions about them. In the real world of science, common descent of animals is completely noncontroversial; any controversy resides in the microbial world. There, researchers argued over a variety of topics, starting with the very beginning, namely the relationship among the three main branches of life.|John Timmer|Evolution: what's the real controversy? A group of organisms is said to have common descent if they have a common ancestor. A theory of universal common descent based on evolutionary principles was proposed by Charles Darwin and is now generally accepted by biologists. The most recent common ancestor of all living organisms is believed to have appeared about 3.9 billion years ago. With a few exceptions (e. g. Michael Behe) the vast majority of creationists rejected this theory in favor of the belief that a common design suggests a common designer (God). Many of these same creationists through the beginning of the 21st century also held that modern species were perpetually fixed from creation. However, now a large amount of creationists allow evolution of species, in the face of undeniable evidence for speciation. They contend, however, that it was specific "kinds" or baramin that were created initially, from which all present day species arose. Thus all bear species may have developed from a common ancestor that was separately created to establish a bear like baramin, by this type of creationism. This type of creationism often acknowledges the existence of evolutionary processes but denies that they demonstrate common ancestry or that evolutionary processes would have produced the diversity of contemporary life. Comparisons of DNA show that 99.4 percent of the coding regions are identical in chimpanzees and humans (95–96% overall), which is taken as strong evidence of recent common ancestry. Today, only one distinct human species survives, but many earlier species have been found in the fossil record, including Homo erectus, Homo habilis, and Homo neanderthalensis. Creationists dispute there is evidence of shared ancestry in the fossil evidence, and argue either that these are misassigned ape fossils (e. g. that Java Man was a gibbon) or too similar to modern humans to designate them as distinct or transitional forms. Creationists frequently disagree where the dividing lines would be. Creation myths (such as the Book of Genesis) frequently posit a first man (Adam, in the case of Genesis), which has been advocated by creationists as underlying an alternative viewpoint to the scientific account. All these claims and objections are subsequently refuted. Creationists also dispute the scientific community's interpretation of genetic evidence in the study of human evolution. They argue that it is a "dubious assumption" that genetic similarities between various animals imply a common ancestral relationship, and that scientists are coming to this interpretation only because they have preconceived notions that such shared relationships exist. Creationists also argue that genetic mutations are strong evidence against evolutionary theory because, they assert, the mutations required for major changes to occur would almost certainly be detrimental. However, most mutations are neutral, and the minority of mutations which are beneficial or harmful are often situational; a mutation that is harmful in one environment may be helpful in another.

Макроэволюция

Биологияда макроэволюция түрлер деңгейінде және одан жоғары эволюцияны, соның ішінде қазбалар тарихының көп бөлігі мен систематиканың көп бөлігін білдіреді. Микроэволюция – популяциялар ішіндегі эволюциялық процесті, оның ішінде адаптивтік және бейтарап эволюцияны көрсетеді. Дегенмен, бұл процестердің арасында түбірлі айырмашылық жоқ; шағын өзгерістер уақыт өте жиналып, түптіңде түрленуге алып келеді. Креационистер, Жаратылыс кітабында сипатталғандай, жаратылған дискретті түрлердің шектеулі саны бар екенін, ал осы түрлер өзгергіштіктің шектерін анықтайды деп санайды. Алғашқы креационистер түрлерді түрлермен теңестірді, бірақ қазіргілердің көпшілігі түрленудің болуын қабылдайды: түрленудің дәлелдері мол, сонымен қатар, Жаратылыс кітабында суреттелгендей, Нұхтың кемесіне қазіргі миллиондаған түр сыймас еді. Креационистер анықтаған жаратылған түрлер көбінесе отбасы деңгейінде (мысалы, Canidae), бірақ Homo туысы – жеке түр. Барраминология деп аталатын креационистік систематика жаратылған түр идеясына негізделген, оны барамин деп атайды. Эволюциялық систематика организмдер арасындағы туыстық қатынастарды зерттеу үшін қолданылса, бараминология организмдер топтары арасындағы үзілістерді табуға тырысады. Ол эволюциялық систематиканың көптеген құралдарын пайдаланады, бірақ таксономия үшін Киелі кітаптың критерийлері басқа барлық критерийлерден басым. Бұл олардың объективтілік туралы талаптарына нұқсан келтіреді: олар мысықтар мен иттің ортақ тегі туралы дәлелдерді қабылдайды, бірақ маймылдар мен адамдардың ортақ тегі туралы ұқсас дәлелдерді қабылдамайды. Киттердің эволюциясы егжей-тегжейлі жазылған, үш метрлік сүтқоректі крокодилге ұқсайтын Амбулоцет – өтпелі қазбалардың бірі. Киттің ең жақын тірі туысы – бегемот, жануардың құрлықта да, суда да өмір сүруге бейімделуінің мысалы. Өтпелі қазбалар бір тіршілік түрінің екіншісіне эволюциялық ауысуын түсіндірсе де, олар бұл процестің тек бір сәтін көрсетеді. Тірі организмдерді сақтау үшін қажетті ерекше жағдайларға байланысты, барлық тіршілік формаларының өте аз пайызы ғана табылуы мүмкін. Осылайша, ауысудың өзі тек өтпелі қазбалар арқылы көрсетілуі және расталуы мүмкін, бірақ оны толыққанды білу мүмкін емес. Зерттеулер мен жаңалықтар бірнеше олқылықтарды толтырды және осылай жалғасуда. Эволюцияны сынға алатындар көбінесе бұл аргументті түрлер арасындағы маңызды қадамдарды көрсететін "көрнекілік" қазбалардың жоқтығын түсіндірудің ыңғайлы тәсілі деп айтады. Стивен Джей Гулд пен Найлс Элдредж дамытқан тепе-теңдік теориясы көбінесе өтпелі қазбалар туралы талқылауға қате түсіріледі. Бұл теория тек таксондар ішіндегі немесе геологиялық тұрғыдан қысқа мерзімдегі жақын туысқан таксондар арасындағы жақсы құжатталған ауысуларға қатысты. Әдетте бір геологиялық қимада кездесетін бұл ауысулар морфологиялық тұрақтылық кезеңдері арасында морфологияда шағын секірулерді көрсетеді. Бұл секірулерді түсіндіру үшін Гулд пен Элдредж салыстырмалы түрде ұзақ генетикалық тұрақтылық кезеңдерін, одан кейін қарқынды эволюция кезеңдерін қарастырды. Мысалы, тышқандай жануардан пілдей жануарға өзгеруі 60 мың жылдың ішінде жүзеге асуы мүмкін, өзгеру жылдамдығы адам өмірінде байқауға келмейтіндей шағын. 60 мың жыл – қазба деректерінде анықтауға болатын өте кішкентай кезең. Эволюциялық теорияның сарапшылары, егер жеткілікті қазбалар сақталып, жақын өтпелі өзгерістерді көрсетуге мүмкіндік берсе де, сыншылар қанағаттанбайтынын айтады, өйткені бір "жоғалған буынды" табу оның екі жағында тағы екі "жоғалған буынды" жасайды. Ричард Доукинс бұл "жеңіліске ұшыраған шайқастың" себебі – көптеген сыншылардың "әділдікті көргісі келмейтін" теисттер екенін айтады.

In biology, macroevolution refers to evolution at and above the species level, including most of fossil history and much of systematics. Microevolution refers to the process in evolution within populations, including adaptive and neutral evolution. However, there is no fundamental distinction between these processes; small changes compound over time and eventually lead to speciation. Creationists argue that a finite number of discrete kinds were created, as described in the Book of Genesis, and these kinds determine the limits of variation. Early Creationists equated kinds with species, but most now accept that speciation can occur: not only is the evidence overwhelming for speciation, but the millions of species now in existence could not have fit in Noah's Ark, as depicted in Genesis. Created kinds identified by creationists are more generally on the level of the family (for example, Canidae), but the genus Homo is a separate kind. A Creationist systematics called Baraminology builds on the idea of created kind, calling it a baramin. While evolutionary systematics is used to explore relationships between organisms by descent, baraminology attempts to find discontinuities between groups of organisms. It employs many of the tools of evolutionary systematics, but Biblical criteria for taxonomy take precedence over all other criteria. This undermines their claim to objectivity: they accept evidence for the common ancestry of cats or dogs but not analogous evidence for the common ancestry of apes and humans. The evolution of whales has been documented in considerable detail, with Ambulocetus, described as looking like a three metre long mammalian crocodile, as one of the transitional fossils. The hippopotamus, the whale's closest living ancestor, exemplifies how an animal might be well suited for both land and water. Although transitional fossils elucidate the evolutionary transition of one life form to another, they only exemplify snapshots of this process. Due to the special circumstances required for preservation of living beings, only a very small percentage of all life forms that ever have existed can be expected to be discovered. Thus, the transition itself can only be illustrated and corroborated by transitional fossils, but it will never be known in detail. Progressing research and discovery managed to fill in several gaps and continues to do so. Critics of evolution often cite this argument as being a convenient way to explain off the lack of 'snapshot' fossils that show crucial steps between species. The theory of punctuated equilibrium developed by Stephen Jay Gould and Niles Eldredge is often mistakenly drawn into the discussion of transitional fossils. This theory pertains only to well documented transitions within taxa or between closely related taxa over a geologically short period. These transitions, usually traceable in the same geological outcrop, often show small jumps in morphology between periods of morphological stability. To explain these jumps, Gould and Eldredge envisaged comparatively long periods of genetic stability separated by periods of rapid evolution. For example, the change from a creature the size of a mouse, to one the size of an elephant, could be accomplished over 60,000 years, with a rate of change too small to be noticed over any human lifetime. 60,000 years is too small a gap to be identified or identifiable in the fossil record. Experts in evolutionary theory have pointed out that even if it were possible for enough fossils to survive to show a close transitional change critics will never be satisfied, as the discovery of one "missing link" itself creates two more so called "missing links" on either side of the discovery. Richard Dawkins says that the reason for this "losing battle" is that many of these critics are theists who "simply don't want to see the truth."

Геология

Жас Жер креационизміне сенетіндердің көпшілігі – «су тасқыны геологиясы» ұстанымын қолдайтындардың басым бөлігі – Киелі кітаптағы хроногенеологияны қабылдайды (мысалы, Ушер хронологиясы, ол Жаратылыс кітабының генеалогиясының мазореттік нұсқасына негізделген). Олар Құдай әлемді шамамен 6000 жыл бұрын, алты күннің ішінде жаратты деп сенеді. Креация геологиясының көп бөлігі антропологияда, геологияда және планеталық ғылымда Жас Жер идеясымен келіспейтін жас мәліметтерін беру үшін қолданылатын мерзімдеу әдістерін жоққа шығаруға арналған. Атап айтқанда, креационистер радиометриялық мерзімдеудің және изохрондық талдаудың сенімділігін жоққа шығарады, олар Жердің жасы туралы басты геологиялық теориялардың негізгі бөлігін құрайды. Олар әдетте осы әдістерді жеке қарастырылатын түрлердің бастапқы концентрацияларына және аталық және қызыл изотоптардың таралуынан туындаған өлшемдерге байланысты белгісіздіктерге байланысты сынап көрсетеді. Креационистер осы техникаға күмән тудыру ниетімен ондаған ата-аналық және қызыл радионуклидтер жұптарына сүйенетін және негізінен бірдей немесе ұқсас нәтижелер беретін толық параметрлік сәйкестік талдауын толыққанды сынап көрген жоқ. Әлемдегі кәсіби ғылыми ұйымдардың консенсусы бойынша, ғылыми дәлелдер шамамен 4,5 миллиард жылдық жасқа қайшы келмейді. Жас Жер креационистері осы жас мәліметтерін әдістемедегі олардың пікірінше, негізсіз және тексеруге келмейтін болжамдарға сүйеніп қабылдамайды. Олар осы әдістің пайдалылығы мен дәлдігіне күмән келтіру үшін көбінесе өзара қайшы радиометриялық жас мәліметтерін келтіреді. Бұл пікірталасқа қатысатын басты жақтаушылар мерзімдеу әдістерінің тек радиоактивті ыдырауды басқаратын физикалық заңдар үлгі пайда болғаннан бері бұзылмаған деген болжамға сүйенетінін көрсетеді (Лайелдің біркелкілік доктринасын еске түсіреді). Олар сондай-ақ креационистердің ашық айтқан «проблемаларының» ешқандай проблема емес екендігін, белгілі ластану мәселесі немесе заңды деректерді дұрыс бағаламаудың нәтижесі екенін көрсетуге болады деп атап өтеді.

Many believers in Young Earth creationism—a position held by the majority of proponents of 'flood geology'—accept biblical chronogenealogies (such as the Ussher chronology, which in turn is based on the Masoretic version of the Genealogies of Genesis). They believe that God created the universe approximately 6,000 years ago, in the space of six days. Much of creation geology is devoted to debunking the dating methods used in anthropology, geology, and planetary science that give ages in conflict with the young Earth idea. In particular, creationists dispute the reliability of radiometric dating and isochron analysis, both of which are central to mainstream geological theories of the age of the Earth. They usually dispute these methods based on uncertainties concerning initial concentrations of individually considered species and the associated measurement uncertainties caused by diffusion of the parent and daughter isotopes. A full critique of the entire parameter fitting analysis, which relies on dozens of radionuclei parent and daughter pairs and gives essentially identical or near identical readings, has not been done by creationists hoping to cast doubt on the technique. The consensus of professional scientific organizations worldwide is that no scientific evidence contradicts the age of approximately 4.5 billion years. Young Earth creationists reject these ages on the grounds of what they regard as being tenuous and untestable assumptions in the methodology. They have often quoted apparently inconsistent radiometric dates to cast doubt on the utility and accuracy of the method. Mainstream proponents who get involved in this debate point out that dating methods only rely on the assumptions that the physical laws governing radioactive decay have not been violated since the sample was formed (harking back to Lyell's doctrine of uniformitarianism). They also point out that the "problems" that creationists publicly mentioned can be shown to either not be problems at all, are issues with known contamination, or simply the result of incorrectly evaluating legitimate data.

Космология

Жас Жер креационистері Ғаламды шамамен 6000 жыл бұрын Иудаизм, Христиан және Ислам діндерінің Құдайы жаратты деп сенсе, қазіргі ғылыми консенсус Ғаламды біз білетіндей, 13,8 миллиард жыл бұрын Ұлы Жарылыстан пайда болды деген пікірде. Ядролық-космохронология ғылымы көміртек-14 және басқа радиометриялық талдаулар үшін қолданылатын әдістерді астрономиялық нысандардың жасын анықтауға қарай бағыттайды. Мысалы, осы ғылымның нәтижесі бойынша, Құс жолы галактикасының галактикалық жұқа дискісі 8,3 ± 1,8 миллиард жыл бұрын қалыптасқан деп есептеледі.

Ғылыми қауымның жалған пікірлері

Discovery институтының "Дарвинизмге ғылыми қарсылық" деп аталатын "ресми жарияланымы" бар, онда көптеген евангелистер, биология мен геология салаларына қатысы жоқ мамандықтардағы адамдар және азаған саны ғана биологтар бар. Оған қол қойған биологтардың көпшілігі эволюциямен тікелей байланысы жоқ салалардағы мамандар. Бұған жауап ретінде, консенсусты қолдайтын ғалымдардың көптігін көрсету мақсатындағы Project Steve жобасы сияқты, осыған ұқсас жарияланым жасалды.

Санаттық тау-кен

Негізгі ғылымды сынау мақсатымен, жаратылысшылар кейде қалыпты теорияларды қолдайтын ғалымдардың сөздерін келтіреді, бірақ олар жаратылысшылардың айтқан сын-ескертпелеріне ұқсас пікірлер білдіреді. Көптеген цитаталар интернеттегі пікірсайыстарда жиі кездеседі, себебі оларды көшіру және жабыстыру оңай. Осыған байланысты TalkOrigins архиві осы цитаталардың түпкілікті мағынасын анықтау үшін "The Quote Mine Project" жобасын жасады.

Мемлекеттік саясат мәселелері

Соңғы жылдары жаратылыс пен эволюция арасындағы дау маңыздылығы артып, басқа да заманауи саяси мәселелермен, негізінен АҚШ-тағы христиан оңшылдарымен байланысты мәселелермен тоғысты.

Сөз бостандығы

Креационистер креационизмді оқытуға тыйым салу олардың сөз бостандығы құқығын бұзады деп мәлімдеген. Сот істері (мысалы, «Вебстерге қарсы Нью-Ленокс мектеп округі» (1990) және «Бишопқа қарсы Аронов» (1991) істері) мектеп округтері мен университеттердің оқытуды белгіленген оқу жоспарымен шектеуге құқығы бар екенін растады.

Дін және тарихи ғалымдар

Креационистер христиандық пен Киелі кітапқа деген түбегейлі сенім ғылыми прогреске негізінен әсер етеді немесе тікелей жауапты деп жиі айтады. Осы мақсатта, Жаратылыс зерттеу институтының негізін қалаушы Генри М. Моррис астроном және философ Галилео Галилей, математик және теориялық физик Джеймс Клерк Максвелл, математик және философ Блез Паскаль, генетик-монах Грегор Мендель және Исаак Ньютон сияқты ғалымдарды Киелі кітаптағы жаратылыс туралы баяндамаға сенушілер ретінде атады. Бұл аргумент көбінесе эволюция ұсынылған кезде тірі болмаған немесе эволюцияны зерттемеген ғалымдарды қамтиды. Бұл дәлелді креационизмге қарсы шығушылар негізсіз деп санайды. Көптеген зерттеушілер эволюцияның механизмдері бойынша алғашқы жұмыстар жасады, мысалы, қазіргі эволюциялық синтез Дарвиннің эволюция теориясын Мендельдің мұрагерлік және генетика теорияларымен біріктіреді. Биологиялық эволюция 19 ғасырдың соңында ғылымда түрлердің пайда болуын талқылаудың басты тәсіліне айналғанмен, эволюциялық теориялар 20 ғасырдың ортасына дейін қазіргі синтезге дейін толыққанды қалыптаспады. Қазіргі синтездің әкесі деп саналатын генетик және эволюциялық биолог Теодосий Добжанский: «Эволюцияның жарығында ғана биологиядағы барлық нәрсе түсінікті», – деп мәлімдеді және эволюциялық және оның діни сенімдері арасында қайшылықты көрмеді. Дегенмен, креационистер ұсынған кейбір тарихи ғалымдар бүгінгі күнгі мәселелерден мүлдем басқа мәселелермен айналысты: мысалы, Луи Пастер биогенезбен спонтандық пайда болу теориясына қарсы шықты, кейбір креационистер бұл химиялық эволюция мен абиогенезге сын ретінде қарастырады. Пастер эволюцияның кейбір формалары болғанын және Жердің миллиондаған жылдар бұрын пайда болғанын мойындады. Діндер мен ғылым арасындағы қарым-қатынас 19 ғасырдың соңына дейін антагонистік сипатта суреттелмеді, тіпті содан кейін де эволюциялық ғалымдар үшін екеуінің келісуіне көптеген мысалдар болды. Көптеген тарихи ғалымдар ғылыми ізденістерді діни сенімдеріне сәйкес рухани міндетті орындау ретінде қарастыратын кітаптар жазды. Дегенмен, мұндай сенім білдірулер кейбір дін өкілдерінің догматикалық қарсылығына қарсы кепілдік бермеді.

Creationists often argue that Christianity and literal belief in the Bible are either foundationally significant or directly responsible for scientific progress. To that end, Institute for Creation Research founder Henry M. Morris has enumerated scientists such as astronomer and philosopher Galileo Galilei, mathematician and theoretical physicist James Clerk Maxwell, mathematician and philosopher Blaise Pascal, geneticist monk Gregor Mendel, and Isaac Newton as believers in a biblical creation narrative. This argument usually involves scientists who were no longer alive when evolution was proposed or whose field of study did not include evolution. The argument is generally rejected as specious by those who oppose creationism. Many of the scientists in question did some early work on the mechanisms of evolution, e. g., the modern evolutionary synthesis combines Darwin's theory of evolution with Mendel's theories of inheritance and genetics. Though biological evolution of some sort had become the primary mode of discussing speciation within science by the late 19th century, it was not until the mid 20th century that evolutionary theories stabilized into the modern synthesis. Geneticist and evolutionary biologist Theodosius Dobzhansky, called the Father of the Modern Synthesis, argued that "Nothing in biology makes sense except in the light of evolution," and saw no conflict between evolutionary and his religious beliefs. Nevertheless, some of the historical scientists marshalled by creationists were dealing with quite different issues than any are engaged with today: Louis Pasteur, for example, opposed the theory of spontaneous generation with biogenesis, an advocacy some creationists describe as a critique on chemical evolution and abiogenesis. Pasteur accepted that some form of evolution had occurred and that the Earth was millions of years old. The relationship between religion and science was not portrayed in antagonistic terms until the late 19th century, and even then there have been many examples of the two being reconcilable for evolutionary scientists. Many historical scientists wrote books explaining how pursuit of science was seen by them as fulfillment of spiritual duty in line with their religious beliefs. Even so, such professions of faith were not insurance against dogmatic opposition by certain religious people.

Талқылау

Көптеген креационистер мен ғалымдар түрлі мекемелер ұйымдастырған адам өмірінің пайда болуы туралы жиі қоғамдық пікірталастарға қатысады. Дегенмен, кейбір ғалымдар бұл тактикамен келіспейді, олар табиғаттан тыс шығуды түсіндіретін жақтастармен (креационизм және интеллектуалды дизайн) ашық пікірсайыс арқылы ғалымдар креационистерге сенімділік пен артық жариялану береді, бұл қате түсініктерді қалыптастырып, пікірталастың фактілік маңыздылығын жасыруы мүмкін деп санайды. Мысалы, 2004 жылдың мамыр айында Майкл Шермер креационист Кент Ховиндпен пікірсайыс жасады, онда көбінесе креационистер басым болды. Шермер онлайн-талдауында, пікірсайысты интеллектуалдық және ғылыми дәлелдермен жеңгенін түсіндірген кезде, бұл "интеллектуалдық жаттығу емес", керісінше "эмоционалдық драма" екенін айтты, ғалымдар "бір анық тұжырымға жинақталатын қатесіз дәлелдердің берік бекінісінен" аргументтер келтірді, ал креационистер үшін бұл "рухани соғыс" болды. Креационисттерден жағымды пікірлер алған Шермер: "Егер нақты пікірталасқа түсетін тақырып болмаса (эволюция мен жаратылысқа қатысты), әділ форматта және теңгерімді форумда, бұл ғылым мен діннің мәртебесін төмендетуге ғана қызмет етеді" деген қорытынды жасады. 2014 жылдың ақпан айында Най бүгінгі заманғы ғылыми дәуірде жаратылыс шығу тегінің мүмкін моделі ме деген тақырыпта креационист Кен Хаммен сыныптағы эволюцияны қорғады. Ұлттық ғылым білім беру орталығының Эвгения Скотт, мемлекеттік мектептерде эволюция ілімін қорғауға арналған коммерциялық емес ұйым, пікірталастар креационистерге ғылымды насихаттау үшін қолайлы арена емес екенін мәлімдеді.

Медиа қамту

Бұл дау көптеген газет мақалаларында, есептерде, сарапшы пікірлерінде және редакторға жолданған хаттарда, сондай-ақ бірқатар радио және теледидар бағдарламаларында талқыланды (оның ішінде PBS телесериалы «Эволюция» (2001) және Coral Ridge Ministries ұйымының «Дарвиннің қауіпті мұрасы» (2006) бағдарламасы). Бұл кейбір сарапшыларды жалпы халықтың эволюцияны өте қате және жақпарулы түсінуіне қатысты алаңдаушылық білдіруге әкелді. Эдвард Хьюмс былай дейді:
«Шындығында, эволюцияның екі теориясы бар. Бірі – нағыз ғылыми теория, екіншісі – радиода талқыланатын, ақылға қонымсыз, алдау мен ашу тудыру мақсатында жасалған нұсқасы. Радиодағы баяндамалар «Эволюция неге ақымақтық?» лекциясына қатысушыларды қызу пікірлерге толы жиынға жинады. Осы нұсқа бойынша ғалымдар барлық тіршілік кездейсоқ, молекулалардың ретсіз соқтығысынан гүлдер, жылқылар және адамдар пайда болды деп санайды – бұл, құрғақ алаңда торнадодан 747 жиналғаннан да аз мүмкін. Бұл теорияда адамдар маймылдан пайда болған, бір күні ғана пайда болған. Дарвинге қарсы дәлелдер мол, – радиодағы баяндамашылар айтады, – бірақ ғалымдар оның идеяларын әтеизмді тарату үшін қолдайды».|Эдвард Хьюмс|Дарвинге қатысты ақылсыз жобалар.

АҚШ-тан тыс жерлерде

Бұл дау АҚШ-та ең көп талқыланғанымен, басқа елдерде де қайтадан көтеріліп жатыр.

Еуропа

Еуропалықтар жаратылыс-эволюция дауының көбінесе американдық мәселе екенін ойлаған. 2007 жылдың 17 қыркүйегінде Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясының (ЕКК) Мәдениет, ғылым және білім комитеті американдық креационистердің Еуропа мектептерінде жаратылыс теориясын тарату әрекеті туралы баяндама жариялады. Баяндамада: "Біз сақтық танытпасақ, жаратылыс теориясы Еуропа Кеңесінің аса маңызды санайтын адам құқықтарына қауіп тудыруы мүмкін. Эволюция теориясына және оны қолдайтындарға қарсы күрес көбінесе діни экстремизмнің, оңшыл саяси қозғалыстармен тығыз байланысты түрлерінен басталады. Жаратылыс теориясының қатаң жақтаушылары демократияны теократиямен алмастыруға тырысады." Еуропа Кеңесі жаратылыс теориясын толығымен қабылдамады.

Австралия

Квинсленд штатының бұрынғы үкіметі, Джон Бжелке Петерсеннің басшылығымен, 1980 жылдары Квинсленд орта мектептерде креационизмді оқытуға рұқсат берді. 2010 жылы Квинсленд штатының үкіметі креационизм тақырыбын "Ежелгі тарих" пәні шеңберінде мектеп сабақтарына енгізді, онда оның пайда болуы мен мәні маңызды дау-жанжал ретінде талқыланды. Американдық спикерлер университеттің жалға алынған оқу залдарында лекциялар оқыды. Австралиядағы пікір таласының ең шиеленіскен тұсы ғылыми телебағдарлама Quantum-да көрсетілді. Бұл Мельбурн университетінің геология профессоры Иан Плаймердің Түркияның шығысында Нұх пайғамбардың кемесінің қалдықтары бар деген мәлімдеме жасаған Аллен Робертсқа қарсы салған, ұзаққа созылған және нәтижесіз аяқталған сот ісі туралы болды. Сот Робертстің жалған және қате ақпарат бергенін растағанмен, бұл мәлімдемелер коммерциялық қызмет аясында жасалмағандықтан, іс сәтсіз аяқталды.

Ислам елдері

Соңғы кезде эволюцияға қатысты пікір таласы бірнеше Ислам мемлекеттеріне тарады. Мысырда эволюция қазір мектептерде оқытылып жатыр, бірақ Сауд Арабиясы мен Судан мектептерде эволюция тақырыбын оқытуға тыйым салды.