Кіріспе

Гардман, сондай-ақ Гардманк' немесе Гардманадзор деп те аталады, Армения Корольдігінің ежелгі Утик' провинциясының сегіз кантонының бірі болды. Сонымен қатар, ол Тучкатак кантонымен бірге Армения княздығы да еді. Ол шамамен қазіргі Әзірбайжанның Газах, Шамкир, Агстафа, Дашкасан, Гойгол, Товуз, Гадабай аудандарымен және Арменияның бастапқы Тавуш аймағымен шектесетін аймаққа сай келеді. Гардман кантонның орталық бекінісінің де атауы болды.

Тарих

Тарихшы Роберт Хьюсеннің пікірінше, Гардман атауы грузин тілінде болған болуы мүмкін. Көптеген қазіргі армян авторлары Гардманды Арцахтың ашхарх («облыс, жер») бөлігі деп көрсеткен. Арменияның Аршакид патшаларының (66–428 ж.ж.) тұсында Гардман Утик нахарарларының орталығы болды. Осы себепті Утик' кейде Гардманс'вотс' ишканут'юн, яғни Гардмандықтардың князьдігі деп аталды. Гардман 387 жылы Арменияның бөлінуінен кейін Кавказ Албаниясының құрамына кірді. VII ғасырда Гардман жергілікті әулеті Михранид әулетімен (парсы немесе парфтік тегінен) ауыстырылды, олар кейіннен Арран аймағында билік құрған династияға айналды. Михранидтердің билігі кезінде (7-8 ғасырлар) Утик аймағы Гардман деп аталатын болды. 855 жылы аймақ арабтар басып алды. Қазіргі армян тарихшылары Гардман ішінде екі белгілі орынның бар екенін жиі атап өтті: Гетабакк деп аталатын бекініс (қазіргі Әзірбайжанның Гадабай аймағында) және мыс кені. 982 жылы Гардман және Парисос, Арцахтың солтүстік ауданы, Парисос кішкентай армян мемлекетіне айналды, ол 1017 жылға дейін сақталды, содан кейін Лори патшалығының бір бөлігі болды. 1601 жылы Мелик Шахназарян әулеті Гардман меликтігін құрды. Билеуші әулет Хачен әулетінің бір тармағына жатты, олардың резиденциясы Восканапат ауылында орналасқан (осы себепті мемлекет кейде Восканапат меликтігі деп аталды). Меликтердің жерлік құқықтары XIX ғасырдың басында Ресей империясы аймақты бақылауға алғаннан кейін расталды.