Кіріспе

Үлкен Арменияның тарихи провинциясы Гугарк (, , грекше: Γογαρινή) ежелгі Армения патшалығының 13-ші провинциясы болды. Қазір оның құрамына Солтүстік Арменияның, Солтүстік-Шығыс Түркияның және Оңтүстік-Батыс Грузияның бөліктері кіреді.

Этимология

Этимологиялық тұрғыдан алғанда, армян тіліндегі Гугарк «Гугарлар елі» дегенді білдіреді. «Гугар» сөзі түбір, ал «к» жұлағы «елі» деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Алғашында, 785 жылы жазылған көне Урартия жазуларына сәйкес, Гугарк аумағы Забаха деп аталған, ол бүгінде Джавахети (армян тілінде Джавах) деп белгілі. Біздің заманымыздан бұрынғы IV ғасырдың басында (302 ж.б.з.) Кавказ Ибериясының құрамында болды, бірақ Артаксия I билігі тұсында жаулап алынды. Арменияның Артаксиад және Аршакуни патшалары тұсында Гугарк патшалықтың төрт бдешкінің бірімен басқарылды. Гугарк бдешкісінің міндеті – мемлекеттің солтүстік шекарасын қорғау болды. IV ғасырда аймақты Михран әулетінің бір тармағы биледі. 387 жылы Армения Византия және Сасанид империялары арасында бөлінді, ал Гугарк, Ташир кантонын қоспағанда, Кавказ Ибериясына қосылды. Шамамен 425 жылы аймақтың билеушісі Архуша (Гогоренің Аршушасы) болды. 652 жылы армян князі Теодор Рштуниге арабтар Гугаркты өз иелігімен біріктіруге рұқсат берді. Келесі ғасырларда Гугарк және оның кантондары бірнеше билеушілердің ықпалында болды. 8 ғасырда Тбилиси әмірлігінің құрамына кірді. 9 ғасырдың ортасында грузин Багратионилері оны басып алды, ал армян Багратунилері оның шығыс кантондарын иеленді.

Атауы Патшалық мерзімі
Перуз 330–361?
Бакур I 394–430 жылдан кейін
Аршуша I 430 жылдан кейін?
Бакур II V ғасырдың ортасы
Аршуша II ?–470
Варскен 470–482
Аршуша III 482–540/1 жылдарынан кейін
Аршуша IV шамамен VII ғасырдың бірінші онжылдығы
Вахрам Аршуша V 620-жылдардың соңы
Аршуша VI VIII ғасырдың ортасы