Кіріспе

Құс түрі. Қабықшыл кеуделі лорикет (Trichoglossus chlorolepidotus) – Австралияның шығыс бөлігіндегі орманды аймақтарда кездесетін лорикет түрі. Бұл құстың сары кеудесінің қауырсындары жасыл жиектерімен кеңінен шектеліп, қабықша тәрізді көрінеді, сондықтан осылай аталған.

Таксономия

Бұл жануарды алғаш рет 1820 жылы неміс зоологы Генрих Кул сипаттаған. Бұл құстың басқа да атаулары: алтын және жасыл лорикет, гринни, жасыл лорикет, жасыл және сары лорикет, жасыл кит, жасыл попугай, жасыл пияз, және жасыл жапырақ. Көбінесе бұл құсты "қабықты" деп атайды. Оның түрлік епітеті ежелгі грек тіліндегі khlōros ("жасыл, сары") және lepidōtos ("қабықты") сөздерінен шыққан.

Сипаттама

Қабыршақты кеуделі лорикет шамамен ұзын. Басының жоны мен бүйірлері көкшіл жасыл, ал мойнының артқы жағы, мойын және кеудесі сары, жасыл шеттерімен, бұл қабыршақты көрініс береді. Құйрығы жасыл, сыртқы құйрық қауырсындарының түбі қызғылт-сарымен белгіленген. Төменгі қабырғалары, жамбастары және құйрық астындағы қауырсындары жасыл, сарымен күшті белгіленген, ал қанат астындағы қауырсындары қызғылт-сары. Олардың көздері қызғылт-сары, ал мүңкідері (қарағаштар) қара-қызыл. Аяқтары әдетте сұр-қоңыр. Еркек және ұрғашы сыртқы түрі жағынан ұқсас. Жастар ересектерге ұқсас, бірақ құйрықтары қысқа. Көздері ақшыл қоңыр немесе қара, ал мүңкідері қоңыр, сары іздерімен немесе қызғылт-сары, қоңыр іздерімен.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл лорикет Шығыс Австралияның Бамагадан, Солтүстік Квинслендтің ең солтүстік нүктесінен, Оңтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауындағы Иллаварра ауданына дейін және кейбір жағажай аралдарында көптеп кездеседі. Олар көбінесе жағалау жазықтарында және олармен шектес таулы аймақтарда таралған; кейде Ұлы Бөлу жотасының батысындағы өзендер мен арналар бойында кездеседі. Солтүстікте олардың саны көп және көбінесе қоныс аудармайды, ал оңтүстікте олардың саны аз және көшпелі болып табылады. Олар ашық, сирек ағаштар өсетін жерлерді және мелалеука тоғайларын ұнатады.

Мінез-құлық

Лорикеттің көбінесе жасыл түсті қауырсындары жапырақтармен үйлесіп кетеді, сондықтан құсты табу қиын. Ағаш астында тамақтанатын қабыршақты кеуделі лорикеттерді байқаушының оларды көруіне біраз уақыт қажет болуы мүмкін. Олардың қою коралл түсті мүсірлері олардың қайда екенін білдіретін алғашқы белгілердің бірі болып табылады. Олар көбінесе ашық, сирек ағаштарлы жерлерді ұнатады, бірақ ағаштар гүлдеген кезде мелолеука бұталарында да кездесуі мүмкін. Қабыршақты кеуделі лорикеттер әдетте кішкентай топтарда ұшып өтеді немесе гүлдеген ағаштардың сыртқы бұтақтарында тамақтанады. Олар көптеген ағаштарлы жерлерде кездеседі және жиі бақтар мен саябақтарда – тіпті үлкен қалаларда да көрінеді. Қабыршақты кеуделі лорикеттер жылдам және түзу сызықпен ұшады. Олардың үстінен ұшқанда қанат қағудың жылдам дыбысы және олардың жоғары перделі дауысы естіледі.

Шақырулар

Қабықты кеуделі лорикеттер өте шулы құстар және олардың айқай-шуы мен сөйлеуімен назар аударады. Осы құстардың ұшу кезіндегі байланыс шақыруы – металл дауысы бар, үздірілмей дөңгелейтін, созылған айқай. Тамақтанғанда олар өткір сөйлейді. Демалып жатқанда, олар жұмсақ, әдемі қылықтайды. Бірақ, осы құстар көбелек маусымы жақындаған сайын қатты шу шығара алады. Бұл құстар көбінесе тамақ іздегенде жоғары дауыста сүйкілдейді/сайрайды.

Тамақтандыру

Қапшықты көкшелі лорикеттер туысқан жаңбырлы лорикеттермен ұқсас мінез-құлыққа ие, және екі түр де көбінесе аралас үйірлерде бірігеді. Екі түр де негізінен нектармен, мысалы, кең жапырақты қағаз қабығынан (Melaleuca quinquenervia) және тозаңмен қоректенеді, сонымен қатар гүлдер, жидектер, басқа жемістер, жәндіктер мен олардың дернәсілдерін де жейді. Олар өсірілген жемістерді өте жақсы көреді және жиі жеміс бақшаларына зиян келтіреді; сондай-ақ піспеген сүтті дәнді жеу үшін сорғы мен жүгері егістіктеріне шабуыл жасайды.

Өсіру

Ұрықтану наурыз және сәуір айларын қоспағанда, жыл бойы жүреді, бірақ оның оңтүстік ареалында әдетте тамыз-қаңтар айларында болады. Бұл құстар көбінесе жерден жоғары орналасқан қуыс ағаштарда ұялайды, ал ұяның түбінде ағаш ұнтағы төсеніш ретінде қолданылады. Олар көбінесе екі, сирек үш жұмыртқа туады; жұмыртқалары ақ түсті, сопақ пішіндес, шамамен 26 x 20 мм өлшемде. Инкубация шамамен 25 күнге созылады. Аталықтар ұядағы қуыста уақыт өткізеді, бірақ инкубацияға қатыспайды. Екі ата-ана да балапандарды тамақтандырады, олар ұядан шыққаннан кейін алты-сегіз аптадан соң ұядан ұшып кетеді.

Құс шаруашылығы

Қабықты кеуделі лорикет тұтқындыққа жақсы бейімделеді, ойнақы және тыныш, бірақ агрессивті болуы мүмкін. Австралияда қою көк түсті қауырсыны мен ақ кеуде белгілері бар көк мутациясы шығарылды.