Кіріспе

Мұсылман әлемінің музыкалық дәстүрлері

Ислам музыкасы исламдық қоғамдық қызметтерде немесе жеке құлшылықтарда орындалатын діни музыканы, немесе жалпы мұсылман әлемінің музыкалық дәстүрлерін білдіруі мүмкін. Исламның орталық аймақтары – Таяу Шығыс, Солтүстік Африка, Африка мүйізі, Балқан, Батыс Африка, Иран, Орталық Азия және Оңтүстік Азия. Ислам көпұлтты дін болғандықтан, оның жатқындарының музыкалық өрнегі өте алуан түрлі. Әртүрлі аймақтардың жергілікті дәстүрлері бүгінгі мұсылмандар арасында кең таралған музыкалық стильдерге әсер еткен. Исламның тілі – араб тіліндегі "музыка" сөзі (mūsīqā موسيقى) ағылшын немесе басқа тілдерге қарағанда тар мағынада қолданылады, ал "оның түсінігі" бастапқыда "әлемдік өнер музыкасына ғана арналған; халық әндері мен діни әндерге бөлек атаулар мен түсініктер тән болған". Бір ғалым (Жейкоб М. Ландау) ислам музыкасы туралы былай деген: "Ол әуен мен ырғақтың жоғары деңгейдегі ұйымдастырылуымен сипатталады", "вокалдық бөлігі аспаптық бөліктен басым", және жеке музыкантқа "импровизациялауға рұқсат беріледі, тіпті оған ынталандыру жасалады". Ислам музыкасы еуропалық және батыс музыкасына әсер еткені де айтылады; мысалы, француз музыкатанушысы Барон Родольф д’Эрлангер ислам тарихындағы Аббасид халифатын бағалағанда, Абу Наср Мұхаммед әл-Фарабидің "Музыканың ұлы кітабы" (Kitabu l'musiqi al kabir) осыған себеп болғанын айтады.

Ислам классикалық музыкасы

Джейкоб М. Ландаудың пікірінше, "араб музыкасы мен арабтар басып алған елдердің музыкасы арасындағы тығыз байланыстардың" арқасында "исламға дейінгі араб музыкасы", парсы, Византия, Египет, Месопотамия, түркі, мавр музыкасы арасында "музыкалық стильдердің қосылуы" дамыды.

Африка мүйіз

Сомали музыкасының көп бөлігі пентатоникалық шкалаға негізделген. Яғни, әндер бір октава ішінде тек бес дыбыс қолданады, бұл негізгі шкала сияқты гептатоникалық (жеті ноталық) шкаладан өзгеше. Бірінші тыңдағанда сомали музыкасын Эфиопия, Судан немесе Эритрея сияқты жақын аймақтардың музыкасына ұқсатып қателесуге болады, бірақ ол өзінің бірегей мелодиялары мен стильдерімен ерекшеленіп, танылады. Сомали әндері көбінесе лириктер (мидхо), композиторлар (лахан) және әншілердің ("одқа" немесе "дауыс") бірлескен еңбегінің нәтижесі болып табылады. Сомали музыкасында маңызды орын алатын аспаптардың бірі – кабан (оуд).

Батыс Африка

Ислам – бұл аймақтағы ең ірі және ең көне ұйымдасқан дін, бірақ жергілікті Сахель және Сахара стильдері мен жанрлары Таяу Шығыс әсерінен гөрі басым. Батыс Африканың музыкалық жанрлары көбірек әртүрлі және араб емес, жергілікті және берберлік ықпалдарды сіңіруге бейім. Аймақта тарихи оқиғалар мен мадақтау өлеңдеріне негізделген сарай гриот музыкасының ұзақ тарихы бар. Кора арфасы, ксалам лютасы немесе Тамбин флейтасы (нейге ұқсас) сияқты желді және ішекті аспаптар, әдетте, соқпалы аспаптарға қарағанда артықшылыққа ие, бірақ сөйлейтін барабан мен джембе сияқты соқпалы аспаптар да мұсылман халқы арасында кеңінен таралған.

Қоғамдық діни мерекелердегі музыка

Тазие музыкасы – Тазие – музыкалық драма мен діни драманың аралас түріндегі көрермендерге арналған ойын, көбінесе Ираннан тыс жерлерде қойылмайды. Ол шиит мұсылмандары құрметтейтін Имам Хусейннің шейіт болуын бейнелейді. Ашура музыкасы – Мұхаррам айындағы аза тұту кезеңінде Имам Хусейн мен оның ізбасарларының қазасын еске алу үшін орындалады. (Шиит)

Тикири (араб тіліндегі "Дхикр" сөзінен) – Құдайды еске алу, Шығыс және Оңтүстік Африкадағы (Танзания, Мозамбик, Малави, Зимбабве және Оңтүстік Африка) уаЯо немесе Яо халқының Кадирия суфилік ордендерімен орындалады. Манзума – Эфиопияда орындалатын нұсқаулық әндер. Мадих набауи – Мұхаммедті мадақтайтын араб гимндері.