Кіріспе

1926 жылы Б. Травеннің "Өлім кемесі" (немісше: Das Totenschiff) романы – Б. Травен есімімен белгілі автордың псевдониммен жазылған туындысы. Алғаш рет 1926 жылы неміс тілінде, ал 1934 жылы ағылшын тілінде жарық көрген бұл роман Травеннің ең ірі жетістіктерінің бірі және қазірге дейін автордың "Сиерра-Мадренің қазынасынан" кейінгі екінші ең танымал туындысы болып саналады. Бюрократиялық билікке, ұлтшылдыққа және жұмысшыларды қанауға жасаған өткір сындық тұрғысынан, ол көбінесе анархистік роман ретінде сипатталады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін орын алған "Өлім кемесі" романы азаматтығын растайтын құжаттары жоқ саудагер теңізшілерінің қиын жағдайын көрсетеді. Олардың елсіз қалғандықтан заңды түрде тұруға немесе жұмыс табуға мүмкіндігі болмайды. Романды баяндаушы – Джерард Гейлс, американдық теңізші, ол Нью-Орлеаннан екенін айтады және Антверпенде паспортсыз және жұмысқа қағаздарысыз қалып қояды. Өзінің кім екенін немесе жұмыс істеуге құқығы бар екенін дәлелдей алмағандықтан, Гейлс бірнеше рет тұтқындалып, бір елден екіншісіне депортацияланады. Бұған себеп, оған көмектескім келмейтін немесе соттағысы келмейтін үкімет шенеуніктері. Соңғы кезде ол "Йорике" (мүмкін, Шекспирдің "Гамлет" пьесасына сілтеме) деген қауіпті әрі тозығы жеткен кемеде жұмыс табады. Бұл кемеде әлемнің түкпір-түкпірінен келген құжатсыз жұмысшылар құл сияқты қарастырылады. "Өлім кемесі" термині өте ескірген, сондықтан иелері үшін сақтандырылғаннан кейін батып кеткенінің өзі оның жүзу кезіндегі құнынан артық болатын кез келген кемеге қатысты қолданылады. Кітаптың атауы неміс тіліндегі "Das Totenschiff" деген сөзден тікелей аударылған; ал ағылшын тілінде мұндай кемелерді "табут кемелері" деп атайды.

Жариялану тарихы

Травен алғаш рет 1923 немесе 1924 жылы «Das Totenschiff» романын ағылшын тілінде жазды. Неміс баспасының редакторы Эрнст Прецзанг Травеннің еңбегін жоғары бағалап, оны неміс тіліне аударуды ұсынды. 1926 жылы жарық көрген «Тотенский кеме» Травеннің тұңғыш кітабы болды және оның сәнін осы кітап арқасында қалыптастырды. 1934 жылы алғаш рет ағылшын тілінде басылғанға дейін 12 неміс басылымы және сегіз тілге аударма жасалды. Неміс нұсқасы баспаға дайындалып жатқанда, баспагер Травенге жарнамалық ақпарат пен суреттерді сұрап хат жолдады. Автор оған былай деп жауап берді:
Менің жеке тарихым оқырмандарды көңілсіздікке түсірмес, бірақ ол менің жеке ісім, оны өзімде сақтаймын. Шындығында, мен кітаптарымды теріп басушыдан, диірменде жұмыс істейтін адамнан, кітаптарды тізгіштен, оларды қағазға орайтын әйелден және кеңседе тазалық ұстайтын тазалаушыдан кем емеспін.

Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер

1959 жылы Георг Тресслер режиссерлік еткен, осы атпен аталатын фильмге (кейде "Өлілердің кемесі" деп те аталады) бейімделді. Кітаптың бір данасы "Лас-Вегастағы қорқыныш пен жеккөрініш" фильмінің бейімделуінде Рауль Дьюктің "Фламинго" қонақ үйінің есірткіге тойған қирауының бөлігі ретінде көрінді. 1982 жылы финляндиялық KOM альтернативті театр тобы романды сахналық қойылымға бейімдеді.