Кіріспе

Газет форматы

Berliner – газет форматы, оның беттері әдетте белгілі бір өлшемде болады. Berliner форматы, немесе "midi" форматы, таблоид/компакт форматтан сәл биік және аздап енді, ал кең форматтан тар және қысқа.

Шығу тегі

Berliner форматы – баспасөздегі жаңашылдық және кең парақ форматына альтернатива. Атауы Берлин қаласымен байланысты, ал 20-ғасырдың басында бұл формат «Солтүстік неміс» және «француз» форматтарынан өзгеше болып саналған.

Еуропалық газеттер

Берлин форматын көптеген еуропалық газеттер пайдаланады, соның ішінде Францияда Le Monde және Le Figaro, Швейцарияда Le Temps, Италияда La Repubblica және La Stampa, Бельгияда De Morgen, Le Soir және Het Laatste Nieuws, Боснияда Oslobođenje, Чехияда Mladá fronta Dnes және Lidové noviny, Португалияда Expresso және Румынияда Jurnalul Național немесе Evenimentul Zilei сияқты газеттер. Француздық Les Échos бизнес газеті 2003 жылдың қыркүйегінде осы форматқа ауысты, ал Хорватиядағы ең ірі күнделікті газеттер (Večernji list), Сербия (Politika) және Черногория (Vijesti) да осы форматта шығады. Осы үрдіске соңғы қосылған еуропалық газет – 2013 жылдың 26 наурызында бизнес және қаржы мәселелеріне арналған голландиялық күнделікті газет Het Financieele Dagblad. Студенттік басылым The University Observer 2009 жылдың қыркүйегінде Ирландияның алғашқы Берлин өлшемді газеті атанды. Ұлыбританияда The Guardian және The Observer 2005 жылы кең форматтан Берлинге ауысты, бірақ шығындарды үнемдеу мақсатында 2017 жылы таблоидқа қайта өтті. Лондондағы The Independent газеті бұл форматты қабылдауды қарастырды, бірақ жаңа баспа машиналарын сатып алуға қаржысы жетпеді; ол тікелей кең форматтан таблоидқа көшті. 2022 жылға қарай Ұлыбританияның ешбір ұлттық газеті Берлин форматын қолданбайды. Күнделікті Berliner Zeitung кейде жай ғана Berliner деп аталғанымен, ол Берлин форматында басылмайды. Шындығында, тек екі неміс ұлттық күнделікті газеті Берлин форматын қолданады: Die Tageszeitung (көбінесе "" деп аталады); және Junge Welt, ол 2004 жылы 1990 жылдардың басынан бері ерекшеленетін A4 форматынан сәл үлкен өлшемнен бас тартты. Ұлттық сапалы күнделікті газеттердің көпшілігі "nordisch" деп аталатын үлкен кең форматты пайдаланады.

АҚШ газеттері

Лафайетте (Индиана штаты) қаласының күнделікті "Journal & Courier" газеті Солтүстік Америкада осы форматта шығарылған алғашқы газет болды, ол 2006 жылдың 31 шілдесінде жарық көрді. 2009 жылы Пенсильвания штатының Лахаска қаласындағы "Bucks County Herald" газеті, ал 2012 жылдың сәуірінде Миссисипи штатының Лорел қаласындағы "The Chronicle" газеті одан кейін жарық көрді. "Chicago Tribune" және "The Cincinnati Enquirer" сияқты ірі газеттер бұл форматты сынақтан өткізді. Содан бері АҚШ-тағы көптеген кең форматты газеттер "Berliner" форматына ұқсас беттік форматты қабылдады, бірақ кейбіреулері биік беттерді қолданады. Кейбір жағдайларда, кең форматты беттің ені ғана өзгерді, ал биіктігі бұрынғысымен бірдей қалды немесе оған жақын болды. Мысалы, "The New York Times" газеті белгілі бір биіктіктегі және ендегі беттерді пайдаланды, бірақ 2007 жылы оны кішірейтті. Өлшемдері "Berliner" форматына жақын болғанына қарамастан, ол өзін кең форматты газет деп атай береді.

Азия газеттері

Үндістанның бизнес-күнделікті газеті Mint, Hindustan Times Media Limited (HTML) және The Wall Street Journal басылымдарымен бірлесіп, 2007 жылдың 1 ақпанынан бастап Berliner форматын қолданған алғашқы газеттердің бірі болды. Непалда Nepali Times бұл форматты қолданған алғашқы және жалғыз газет болды. Пакистанда ағылшын тіліндегі Pakistan Today күнделікті газеті Berliner форматында шығарылады. Израильдің Haaretz газеті 2007 жылдың 18 ақпанынан бері осы форматта жарияланып келеді. Метро Манилада өте сирек қолданылса да, Филиппинде бұл формат ең танымал. Илокандияда белгілі газеттердің қатарында Zigzag Weekly, Northern Dispatch (көбінесе Nordis деп аталады) және Northern Philippine Times бар. Висайяда Panay News (Висайядағы ең көп таралатын газет) де осы форматты қолданады. Коммерциялық мақсатта шығарылмаса да, Caritas Manila ұйымының ресми басылымы біршама тар Berliner форматын пайдаланады. 2009 жылдың наурызында Оңтүстік Кореяның JoongAng Ilbo газеті Berliner форматын қабылдады, осылайша бұл форматты алғаш рет қолданған корей газеті атанды. Сондай-ақ, сол айда Түркияның Gazete Habertürk және Zaman газеттері осы форматтың өзгеше түрін қабылдап, Түркияда осы форматты алғаш қолданған газеттердің бірі болды. Түркияда бұл форматтың ерекшелігіне байланысты Ciner форматы деп аталады. 2012 жылдың 1 маусымында БАӘ-нің ағылшын тіліндегі жетекші газеті Gulf News араб Таяу Шығысында тұңғыш рет Berliner форматын қабылдады.

Оңтүстік Америка газеттері

Кейбір Оңтүстік Америка газеттері "компакт" өлшемді "Берлинер" деп атады. Бұрынғы (сонымен қатар "ұзын тілім" деп те аталады) өлшем таблоидқа жақын, бірақ сәл биік. 1876 жылы құрылған аргентиналық күнделікті газет "Буэнос-Айрес Геральд" Берлинер форматын қолданады, оны Буэнос-Айрес провинциясының газеті "Ла Нуэва" да қолданады. Кордобаның "Ла Вос" газеті 2016 жылы Берлинерге ауысты. Боливияның Кочабамба қаласынан шығатын "Лоc Тиемпос" газеті 2017 жылдың қазан айынан бастап барлық беттерінде толық түсті Берлинер форматында шыға бастады. Бұрын газет кең форматта шығарылатын. 1891 жылы құрылған бразилиялық "Жорнал ду Бразил" газеті 2006 жылдың 16 сәуірінен 2010 жылдың 31 тамызына дейін Берлинер форматында жарық көрді, содан кейін физикалық басылымын тоқтатып, барлық қызметін интернетке көштірді. Бастапқыда бұл форматта тек газет сату орындарындағы басылым шығарылды, бірақ оның сәттілігінен кейін жазылымға алынатын басылым да осы форматқа ауысты, ол осы уақытқа дейін кең форматта болған еді. 2008 жылы Сальвадордағы "Коррейо*" (бұрынғы "Коррейо да Баия") газеті де кең форматтан Берлинерге ауысты. "Организасьонес Глобо" (қазіргі "Групо Глобо") газетін J. Хавилланың "Групо Трафик" компаниясына сатқаннан кейін, тағы бір бразилиялық газет – "Диарио де С. Паулу", кең форматтан Берлинерге ауысты, бұл оны "Реде Бом Диа" желісіндегі басқа басылымдарымен үйлестірді (аталған компания, соның ішінде "Диарио де С. Паулу", қазіргі уақытта "Сережа Дижитал" компаниясына тиесілі). 2003 жылы Чилидің ұлттық газеті "Ла Терсера" таблоидтан Берлинерге ауысты. Чилидің жергілікті газеттері де осы форматты қабылдады, ең танымалдарының бірі – испан тіліндегі ең ұзақ басылып келе жатқан "Эль Меркурио де Вальпараисо". 2017 жылдың 17 қарашасынан бастап бұл формат Чилидің "Ла Куарта" газетіне де тарады, ол бұрын "Ла Терсера" сияқты таблоид форматта шығарылатын. Перудың ең маңызды газеті "Эль Комерсио" 2016 жылы апта ішіндегі басылымдарын Берлинерге ауыстырды. Демалыс күндері шығатын басылымдары әлі де кең форматта шығарылуда. Бразилияның "O Estado de São Paulo" газеті 2021 жылдың 17 қазанынан бастап физикалық басылымын Берлинер форматына ауыстырды.

Африка газеттері

2010 жылдың ақпан айында Маврикийдің бір ғасырлық тарихы бар Le Mauricien газеті толық түсті мазмұнмен Berliner форматына көшті, осылайша елдегі бұл форматты алғаш рет қабылдаған ұлттық кешкі газет атанды.