Кіріспе

Висенте Рохо Луч (8 қазан 1894 – 15 маусым 1966) – испандық республикалық генерал, Испан азаматтық соғысы кезінде Испан қарулы күштерінің Бас штабының бастығы.

Ерте өмір

Ол Карлдарға қарсы және Кубадағы жорықтарда соғысқан әскери адамның қайтыс болғаннан кейін туған ұлы болды, ол ауру болып отанына оралды. 1911 жылы Рохо Толедодағы Алказардегі жаяу әскер академиясына түсіп, 1914 жылы 390 курсанттың арасында төртінші болып екінші лейтенант шеніне ие болды. Барселонаға тағайындалғаннан кейін, ол Сеутадан Регулярлар тобына (Регулярлар – испан офицерлері бар марокколық отарлық әскерлер) бағытталды. Кейін Барселонаға және Ла-Сеу-д'Ургелге қайта жіберілді. 1922 жылы капитан шеніне жеткен соң, ол Толедодағы жаяу әскер академиясына оралды, онда түрлі оқу және әкімшілік қызметтерді атқарды. Ол Сарагоса әскери академиясының жаңа бөлімі үшін «Тактика», «Қару-жарақ» және «Оқ күші» пәндері бойынша оқу бағдарламаларын жасауға қатысқан редакторлардың бірі болды. Осы кезеңде академияда капитан Эмилио Аламамен бірлесіп, Әскери библиографиялық жинақтың құрылуына және басқаруына үлес қосты. 1932 жылдың тамызында ол Академияны тастап, Бас штаб курсын аяқтау мақсатымен Жоғары соғыс мектебіне оқуға түсті. Академияда оқып жүргенде, ол курсанттарға Эбро өзенінен өтіп, Реус-Гранаделла бағытын құруға қатысты тактикалық жағдайды ұсынды. Бұл операция бірнеше жылдан кейін азамат соғысы кезінде Мәкиненца мен Ампоста арасындағы аймақтағы Эбро шайқасында оның іске асырған әрекетіне өте ұқсас болды. 1936 жылдың 25 ақпанында ол майор шеніне көтерілді.

Испаниядағы азаматтық соғыс

Азамат соғысы басталғанда (1936 жылдың шілдесінде) Рохо, діншіл католик және консервативті Unión Militar Española ұйымымен байланысты болған, Республикалық үкіметке адал қызмет етті және испан Республикалық армиясын қайта ұйымдастыруға қатысқан әскери маман болды. 1936 жылдың қазан айында ол подполковник шеніне көтеріліп, Республикалық үкімет Мадридтен Валенсияға көшкеннен кейін, астананы қорғау үшін құрылған Мадрид қорғаныс кеңесінің басшысы, генерал Хосе Миаханың басшылығымен Қорғаныс күштерінің Бас штабының басшысы болып тағайындалды. Осы қызметінде ол қаланың жаулануын болдырмаған тиімді қорғаныс жоспарын жасады. Кейіннен ұйымдастырушы ретінде оның даңқы артты. Орталық армия штабының басшысы ретінде ол аталған армияның негізгі операцияларын жоспарлауда, Ярама, Гвадалахара, Брунете және Белчите шайқастарында ерекше табысқа жетті. 1937 жылдың 24 наурызында полковник шеніне көтеріліп, мамыр айында Негрин үкіметі құрылғаннан кейін Қарулы күштердің Бас қолбасшылық штабының басшысы және Құрлық әскерлерінің Бас штабының басшысы болды. Осы жаңа қызметте ол Халық армиясын кеңейтуге жетекшілік етті және Республикалық армияның шабуылдық күші ретінде қызмет еткен Мобильдік армияны құрды. 1937 жылдың 22 қыркүйегінде генерал шеніне ие болды. Сол жылы Хуеска, Брунете, Белхите, Сарагоса және Теруэль шабуылдарын жоспарлады. 1938 жылдың 11 қаңтарында соңғы аталған операцияны жоспарлауы үшін ең жоғары Республикалық наградасы – «Плака Лауреада де Мадрид» орденімен марапатталды. 1938 жылы ол жүргізген ең маңызды операция – Эбро шабуылы болды. Бұл жоспар Жоғары соғыс мектебінде жасалған бұрынғы тактикалық есепке негізделді, нәтижесінде 1938 жылдың 25 шілдесінен 16 қарашасына дейін жалғасқан Эбро шайқастары өтті. Осы шайқастарда Республика халықаралық беделін, төзімділігін және соғыстың барысын өзгерту мүмкіндігін салымға салды. 1938 жылдың желтоқсанында Каталонияға қарсы ұлтшылдардың шабуылын тоқтату мақсатымен Андалусия және Экстремадурада шабуыл жоспарлады, бірақ генералдар Матальяна мен Миаха жоспарды қабылдамады. Шайқас 1939 жылдың қаңтарында басталды, бірақ сәтсіз аяқталды.

Жер аудару

Каталония түскеннен кейін, 1939 жылдың ақпан айында, ол үкіметпен бірге Францияға көшті, онда 1939 жылдың 12 ақпанында республикалық армиядағы екінші генерал-лейтенант болып тағайындалды. Бұл елде қысқа ғана уақыт өткен соң, испан республикашыларының эмиграция қызметі (SERE) оның Буэнос-Айреске бару жол ақысын төледі. 1943-1956 жылдары Боливия әскери мектебінде профессор болып сабақ берді. Рохо Республиканың және соғыстың жалпы алғандағы ең беделді әскери шенеуніктерінің бірі саналады. Оның беделіне тіпті ұлтшыл қарсыластары да құрметпен қарады. Франсиско Франконың "Раза" фильмінде оны бейнелеуі – ең таңғажайып құрметтің нышаны.

Испанияға оралу және өлім

1957 жылдың ақпан айында ол Испанияға оралды, онда оның отбасының көп бөлігі тұрып жатқан еді. Бұл оралу Мадридтегі бірнеше ұлтшыл әскери офицерлер, Боливияда болған кезде онымен байланыста болған иезуит Ф. Хосе Луис Алменар Бетанкур С. Ж., және Рохоның қол астында қызмет еткен бұрынғы әскери капеллан – Кочабамба епископы қатысқан бірқатар келіссөздер арқасында мүмкін болды. Франко билігі бастапқыда оған тиіспесе де, 1957 жылдың 16 шілдесінде Масондық пен коммунизмді қуғын-сүргін жөніндегі арнайы сот оған әскери көтеріліс жасады деген айыппен сотталатынын хабарлады, ол Армияның бұрынғы командирі ретінде. Бұл 1936 жылы көтерілісшілерге қосылмаған кәсіби әскери офицерлерге тағылатын стандартты айып болды. Ол 30 жылға сотталды, бірақ жазасы тоқтатылғандықтан бір күн де түрмеде отырмады және көп ұзамай кешірім алды. Франко Рохоны соншалықты құрметтегендіктен, Испанияға оралғаннан кейін оған Испания армиясының генерал-лейтенанты ретінде тиіс зейнетақы тағайындады. Көптеген ұлтшыл офицерлер, егер Рохоға кеңес офицерлерінің араласуынсыз операция жүргізуге рұқсат берілген болса, соғыстың нәтижесі басқаша болуы мүмкін еді деп ашық айтты. ("Франко: Адам және оның ұлты"; Джордж Хиллс. Макмиллан компаниясы (1967). Висенте Рохо 1966 жылдың 15 маусымында Мадридтегі үйінде қайтыс болды. Испан баспасөзінде жарияланған некрологтардың ішінде, Франконың бұрынғы жауынгерлерінің ресми органы – "Эль-Альказар" және партия баспасөзіндегі белгілі фалангист жазушысы Рафаэль Гарсия Серрано ғана оның әскери жетістіктерін кеңінен мақтады. Ол азаматтық соғыстағы әскери тәжірибесін баяндаған бірнеше кітап жазды, олар мына ретпен жарық көрді: ¡Alerta a los pueblos! (1939), ¡España heroica! (1961) және Así fue la defensa de Madrid (1967).