Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словенияның дәстүрлі Штирия аймағы, сондай-ақ Словен Штириясы (Slovenska Štajerska) немесе Төменгі Штирия (Spodnja Štajerska; Untersteiermark) – Словенияның солтүстік-шығысында орналасқан дәстүрлі аймақ, бұрынғы Штирия герцогтігінің оңтүстік үштен бірін құрайды. Штирияның тарихи шекараларындағы халық саны шамамен 705 000 адамды құрайды, бұл Словения халқының 34,5% болып табылады. Ең ірі қаласы – Марибор.
Traditional region of Slovenia
Styria , also Slovenian Styria (Slovenska Štajerska) or Lower Styria (Spodnja Štajerska; Untersteiermark), is a traditional region in northeastern Slovenia, comprising the southern third of the former Duchy of Styria. The population of Styria in its historical boundaries amounts to around 705,000 inhabitants, or 34.5% of the population of Slovenia. The largest city is Maribor.
Терминнің қолданылуы
XIX ғасырда 1180 жылдан 1918 жылға дейін жеке саяси-әкімшілік бірлік ретінде болған Штирия герцогтігі үш дәстүрлі аймаққа бөлінген: Жоғарғы Штирия (Оберштейермарк; Zgornja Štajerska), Орталық Штирия (Mittelsteiermark; Srednja Štajerska) және Төменгі Штирия, Мур өзенінен және солтүстіктегі Словен жоталарынан Саваға дейін созылған. Көптеген тұрғындары неміс тілінде сөйлейтін Жоғарғы Штирия мен Орталық Штирия бүгінде Австрияның Штирия (Штейермарк) штатын құрайды. Оңтүстік үштен бірін құрайтын, негізінен словен тілінде сөйлейтін Төменгі Штирия, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігіне (Югославия) қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол қазіргі Словенияның алдастысы – Словения Социалистік Республикасының құрамына кірді. Кейде алмастырып қолданылғанымен, "Оңтүстік Штирия" (Südsteiermark) термині Австрияның Штирия штатының оңтүстік аудандарына, ал "Төменгі Штирия" (Spodnja Štajerska) термині Словенияның солтүстік-шығысындағы Штирия аймағына қатысты. Словен тіліндегі Штайерска атауы, аймақтың неміс тіліндегі Штайермарк атауынан алынып, бейімделген. Екеуі де түптеп келгенде, Стейр өзені арқылы келт тілінен туындаған.
In the 19th century the Styrian duchy, which existed as a distinct political administrative entity from 1180 to 1918, used to be divided into three traditional regions: Upper Styria (Obersteiermark; Zgornja Štajerska), Central Styria (Mittelsteiermark; Srednja Štajerska), and Lower Styria, stretching from the Mur River and the Slovene Hills in the north down to the Sava. Upper Styria and Central Styria, predominantly German speaking, today form the Austrian state of Styria (Steiermark). The southern third, predominantly Slovene speaking Lower Styria, became part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (Yugoslavia) after World War I. After World War II, it became part of the predecessor of modern Slovenia, the Socialist Republic of Slovenia. Although used interchangeably at times, the term "Southern Styria" (Südsteiermark) refers to the southern districts of the Austrian state of Styria, whereas the term "Lower Styria" (Spodnja Štajerska) refers to the region of Styria in northeastern Slovenia. The Slovene name Štajerska is borrowed and adapted from the German name for the region, Steiermark. Both ultimately derive from Celtic, via the river Steyr.
Тарих
Орта ғасырларда Төменгі Штирия жерлерін бірнеше тікелей (рейхсфрай) династиялар биледі, мысалы, Целье графтары, олардың ірі иеліктері 15 ғасырға дейін Габсбург герцогтарымен біріктірілмеген. 1910 жылғы соңғы австро-венгрлік халық санауы бойынша, Төменгі Штирияда шамамен 498 000 тұрғын болды, оның 82% -ы словендер, ал 18% -ы неміс тілінде сөйлейтін адамдар. 1918 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австро-Венгрия монархиясының тарауынан соң, Штирия герцогтығы жаңа құрылған неміс Австриясы мен югославтық словендер, хорваттар және сербтер мемлекеті арасында бөлінді. 1918 жылдың қараша айының басында бұрынғы австро-венгр армиясының словен майоры Рудольф Майстер 4000-ге жуық жергілікті еріктілермен Төменгі Штирияны және Марибор қаласын басып алып, оны Югославияға талап етті. Неміс австриялық жарымәскери жасақтарымен қысқаша шайқастан кейін, қазіргі шекара орнатылды, ол Грацтағы уақытша Штирия жиналысымен мойындалды. 1918 жылдың желтоқсанына қарай Төменгі Штирияның барлық аймағы Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының құрамына де-факто кірді. Неміс тілді Марибор тұрғындарының наразылығы қанды жексенбіге әкелді, онда 13 адам қаза тауып, 60-қа жуық адам жарақат алды. 1919 жылғы Сен-Жермен-ан-Лай шартымен бекітілген Югославия мен Австрия Штириясы арасындағы шекара көбінесе словендер мен этникалық немістер арасындағы тілдік-этникалық бөлініс сызығын ұстанды. Дегенмен, Лейтшах, Шпильфельд, Собот және Бад-Радкерсбург маңындағы бірнеше словен тілінде сөйлейтін ауылдар Австрияда қалды. Керісінше, Югославияда негізінен неміс тілінде сөйлейтін бірнеше қалалар қалды, әсіресе Марибор (80% неміс тілінде сөйлейтін), Птуй (86%) және Целье (67%); сонымен қатар, Апаче ауылының айналасындағы неміс тілінде сөйлейтін аймақ Югославияға қосылды. 1921 жылғы Югославия халық санауы бойынша, Югославия Штириясында 22 500-ге жуық этникалық неміс тұрды. Олар аймақтың жалпы халқының шамамен 4,5% және Словениядағы барлық этникалық немістердің шамамен 57% құрады. 1931 жылы бұл көрсеткіш 12 500-ге дейін немесе аймақтық халықтың 2,3% және Словениядағы барлық этникалық немістердің 45% дейін төмендеді. 1922 жылы Марибор округі құрылды, ол Словен Штириясының аумағының көп бөлігін, сондай-ақ Прекмур және Меджимур аймақтарын қамтыды. 1929 жылғы қаңтарда Югославия королі Александр I жасаған төңкерістен кейін округтер таратылып, олардың орнына тоғыз банат құрылды. 1931 жылғы Югославия конституциясымен жүзеге асырылған қайта ұйымдастырудан кейін Словен Штириясы жаңадан құрылған Драва бановинасына қосылды, ол Словениямен шамамен бірдей болды, ал астанасы Любляна болды. 1941 жылдың сәуірінде нацистік Германия Югославияға басып кірді және Словен Штириясы аннексияланды, Рейхсгау Штирияның азаматтық әкімшілігінің басшылығына айналды. Күшті германизация саясаты енгізілді. Словен тілінің қоғамдық қолданылуына тыйым салынды және барлық словен қауымдастықтары таратылды. Барлық кәсіби және зиялы топтардың мүшелері, соның ішінде көптеген дін қызметкерлері де елден қуылды. 1941 жылдың сәуірінен 1942 жылдың мамырына дейін 80 000-ға жуық словен (жалпы халықтың шамамен 15%) Төменгі Штириядан қуылды немесе Рейхтің басқа аймақтарына қоныстандырылды. Оған жауап ретінде қарсылық қозғалысы пайда болды. Төменгі Штирияның көптеген аймақтарында неміс әскерлері мен словен партизандық отрядтары арасында қатыгез шайқастар болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аймақта Югославия билігі орнатылды және Словен Штириясы Словен Социалистік Республикасының ажырамас бөлігіне айналды. Югославия Халықтық азаттық антифашистік кеңесінің бұрынғы шешімдеріне сәйкес, нацистік режиммен байланыстарына қарамастан, қалған этникалық неміс халқы қуылды. 1950-1970 жылдары аймақтың көптеген аймақтары қарқынды индустриализацияға ұшырады. Марибор, Целье және Веленье сияқты қалалар Словения мен Югославияның ең маңызды өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды.
In the Middle Ages, the Lower Styrian lands were ruled by several immediate (reichsfrei) dynasties like the Counts of Celje, whose large possessions were not incorporated by the Habsburg dukes until the 15th century. According to the last Austro Hungarian census of 1910, Lower Styria had around 498,000 inhabitants, of which around 82% were Slovene and around 18% German speakers. In 1918, after the disintegration of the Austro Hungarian monarchy following World War I, the Duchy of Styria was divided between the newly established states of German Austria and the Yugoslav State of Slovenes, Croats and Serbs. In early November 1918, Rudolf Maister, a Slovene major of the former Austro Hungarian Army, with about 4,000 local volunteers occupied Lower Styria and the town of Maribor and claimed it for Yugoslavia. After a short fight with German Austrian paramilitary units, the current border was established, acknowledged by the provisional Styrian assembly at Graz. By December 1918, all of Lower Styria was de facto included in the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes. A protest by German speaking Marburg citizens resulted in the Marburg Bloody Sunday, when 13 people were killed and about 60 wounded. Confirmed by the 1919 Treaty of Saint Germain en Laye, the border between Yugoslav and Austrian Styria mostly followed the ethnic linguistic dividing line between Slovenes and ethnic Germans. Nevertheless, several Slovene speaking villages around Leutschach, Spielfeld, Soboth, and Bad Radkersburg remained in Austria. On the other hand, several predominantly German speaking towns remained in Yugoslavia, especially Maribor (80% German speakers), Ptuj (86%), and Celje (67%); in addition, the German speaking area around the village of Apače was annexed to Yugoslavia. According to the 1921 Yugoslav census, some 22,500 ethnic Germans lived in Yugoslav Styria. They represented around 4.5% of the overall population of the region, and around 57% of all ethnic Germans in Slovenia. In 1931, this number dropped to around 12,500 or 2.3% of the regional population, and around 45% of all ethnic Germans in Slovenia. In 1922, the County of Maribor was formed, comprising most of the territory of Slovene Styria, plus the Prekmurje and the Međimurje regions. After the coup d'etat of King Alexander I of Yugoslavia in January 1929, the counties were abolished and replaced with nine Banates Following the reorganization implemented by the Yugoslav constitution of 1931, Slovene Styria was incorporated in the newly established Drava Banovina, which was more or less identical with Slovenia, with Ljubljana as its capital city. In April 1941, Nazi Germany invaded Yugoslavia and Slovene Styria was annexed, becoming [[Chief of Civil Administration under Reichsgau Steiermark. A policy of violent Germanization was introduced. Public use of Slovene was prohibited, and all Slovene associations were dissolved. Members of all professional and intellectual groups, including many clergymen, were expelled. Between April 1941 and May 1942, around 80,000 Slovenes (almost 15% of the overall population) were expelled from Lower Styria, or resettled to other parts of the Reich. As a reaction, a resistance movement developed. Many areas of Lower Styria witnessed fierce fighting between German troops and Slovene partisan units. After World War II, Yugoslav authority over the region was established and Slovene Styria became an integral part of the Socialist Republic of Slovenia. According to prior decisions made by the Anti Fascist Council of the People's Liberation of Yugoslavia, an expulsion of the remaining ethnic German population was carried out, regardless of their links to the Nazi regime. Between the 1950s and 1970s, many areas of the region underwent rapid industrialization. Towns like Maribor, Celje, and Velenje became among the most important industrial centers of Slovenia and Yugoslavia.
Статистикалық аймақтарға бөлу
2005 жылы Словения 12 статистикалық аймаққа бөлінді. Штирия аймағының көп бөлігі қазір Драва аймағы (podravska regija) және Савинья аймағы (savinjska regija) деп бөлінген. Мура аймағының бойында, орталығы Льютомер қаласы орналасқан, тарихи түрде Прлекия деп белгілі болған аймақ Мура аймағына (Помурье немесе pomurska regija) қосылды, ал Төменгі Штирияның бірнеше муниципалитеттері, Словень Градец қаласының ішінде, Каринтияға қосылып, оның аумағын екі есеге арттырды. Штайерска атауы 1922 жылы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдығы әкімшілік түрде облыстарға бөлінген кезде ресми қолданыстан шықты. Бірақ, бұл атау күнделікті тілде және БАҚ-та әлі де кеңінен қолданылады, сондай-ақ қалыптасқан мәдени және географиялық терминологияның бір бөлігі болып табылады. Бұдан бөлек, ол туризмді насирдеуде де қолданылуда.
In 2005, Slovenia was divided into 12 statistical regions. Most of the Styria area is now divided into the Drava region (podravska regija) and Savinja region (savinjska regija). An area along the Mura region with Ljutomer as its center, known historically as Prlekija, has been incorporated in the Mura region (Pomurje or pomurska regija), and a number of Lower Styrian municipalities including the town of Slovenj Gradec have been attached to Carinthia, thereby doubling its area. The name Štajerska disappeared from official use in 1922, when the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes was administratively divided into oblasts. Nevertheless, the name is still very much alive in both colloquial and media language, and it is part of established cultural and geographical terminology. It also continues to be employed in the promotion of tourism.
Қалалар мен қалалар
Төменгі Штирияның мәдени және экономикалық орталығы әрдайым Марибор қаласы болған. Басқа ірі қалалар: Брежице, Целье, Птуй, Словень Градец, Словенска Бистрица және Веленье.
The cultural and economic centre of Lower Styria has always been the city of Maribor. Other major towns are Brežice, Celje, Ptuj, Slovenj Gradec, Slovenska Bistrica, and Velenje.
Туризм
Штирия ақ шараптарымен, әсіресе Льютомер Рислингімен, Похорье тау шаңғысы курортымен, мәдени фестивальдармен және қабақ тұқымы майымен танымал. Сонымен қатар, ол Styrian Goldings ағылшын хоп сортының өндіріс орталығы ретінде де белгілі, бұл Fuggles хопының хош иісті түрі.
Styria is known for its white wine, especially Ljutomer Riesling, for the Pohorje ski resort, for cultural festivals and for pumpkin seed oil. It is also known as a hop growing area producing Styrian Goldings, a variety of the English aroma hop Fuggles.